حشرات به چراغ جذب نمی‌شوند؛ پس دلیل چرخش آن‌ها اطراف چیست؟

احتمالاً شما هم بارها مشاهده کرده‌اید که حشرات در تاریکی شب، به‌جای دوری از چراغ‌ها، ساعت‌ها در اطراف آن‌ها پرواز می‌کنند؛ مسیرهای پروازشان گاهی اوقات آن‌قدر عجیب به‌نظر می‌رسد که گویی گونه‌ای از بی‌راهدی را تجربه می‌کنند. بر خلاف باور عمومی، محققان اعلام کرده‌اند که حشرات به نور جذب نمی‌شوند؛ بلکه نورهای مصنوعی ممکن است بر روی سیستم‌های ناوبری و کنترل پرواز آن‌ها تأثیر منفی بگذارند.

تحقیقی که در نشریه نیچر کامیونیکیشنز منتشر شده است، با بررسی نحوه پرواز حشرات در زیستگاه طبیعی و شرایط آزمایشگاهی، تبیینی تازه برای این رفتار ارائه می‌دهد. محققان با بهره‌گیری از دوربین‌های پرسرعت و ثبت حرکات سه‌بعدی، دریافتند که حشرات وقتی به‌سمت منبع نور مصنوعی نزدیک می‌شوند، معمولاً به‌طور مستقیم به چراغ پرواز نمی‌کنند؛ بلکه بدن خود را به‌سمت منبع نور می‌چرخانند و در مسیری تقریباً عمود بر آن حرکت می‌کنند.

جهت حفظ تعادل در پرواز، بسیاری از حشرات به روشن‌ترین ناحیه محیط به‌عنوان نقطه‌ی مرجعی برای تعیین ارتفاع خود وابسته هستند. در شرایط طبیعی، روشن‌ترین قسمت آسمان تقریباً بالای سر آن‌ها است؛ به همین خاطر، وقتی که آن‌ها سطح پشت بدن خود را به‌سمت روشنایی قرار می‌دهند، می‌توانند وضعیت بدنی خود را تنظیم کرده و تعادل پرواز را حفظ کنند. پژوهشگران این واکنش را «پاسخ به نور از پشت» می‌نامند.

اما چراغ‌هایی که در شب روشن می‌شوند، این سازوکار تکامل‌یافته را دچار اختلال می‌کنند. حشره تلاش می‌کند بدن خود را به‌سمت چراغ بچرخاند و همین واکنش به تغییر مسیر پرواز منجر می‌شود. این وضعیت می‌تواند به چرخش مداوم دور منبع نور، کاهش سرعت و حتی وارونگی در هوا بیانجامد. ساده‌تر بگوییم، حشره تصور می‌کند با تنظیم بدن خود نسبت به نور، می‌تواند تعادل پروازش را حفظ کند؛ اما این تلاش در واقع مانع از ادامه‌ی مسیر طبیعی آن‌ها می‌شود.

محققان برای ارزیابی این فرضیه، نورهای نقطه‌ای را با نورهایی که به‌طور یکنواخت پخش می‌شوند و شبیه نور آسمان هستند مقایسه کردند. در شرایطی که نور به‌صورت یکنواخت از بالا می‌تابید، حشرات رفتار طبیعی‌تری از خود نشان دادند و کمتر به چرخش و سقوط دچار شدند.

البته همه‌ گونه‌ها در برابر این پدیده واکنش یکسانی نشان نمی‌دهند و پژوهشگران در آزمایشات خود تعدادی گونه را شناسایی کرده‌اند که تأثیر کمتری از نور مصنوعی می‌پذیرند. با این حال، یافته‌های اصلی این تحقیق توضیح می‌دهند که چرا چراغ‌ها در شب می‌توانند حشرات را در اطراف خود گرفتار سازند: آن‌ها الزامی برای جذب نور ندارند، بلکه برای حفظ تعادل در پرواز، به نشانه‌ای بصری واکنش نشان می‌دهند که در محیط‌های مصنوعی به‌خوبی آشکار نمی‌شود.