فکتچک| آیا مصرف استامینوفن در دوران بارداری میتواند به ایجاد اوتیسم در کودکان منجر شود؟/ نتایج تحقیق بر روی ۱.۵ میلیون فرزند
الهه جعفرزاده: مدتهاست که مصرف دارو در دوران بارداری، بهویژه داروهایی بهطور عمومی نظیر استامینوفن، با نگرانی و تردیدهای زیادی روبهرو شده است. بسیاری از مادران باردار هنگام مواجهه با سردرد، تب یا دردهای روزانه این سؤال را مطرح میکنند: «آیا این دارو میتواند بر توسعه مغز جنین تاثیر بگذارد؟»
در سالهای اخیر، برخی از تحقیقات احتمال داده بودند که مصرف استامینوفن – که تحت برند تجاری تایلنول نیز شناخته میشود – ممکن است با افزایش خطر ابتلا به اختلالات طیف اوتیسم یا مشکلات رشدی در کودکان ارتباط داشته باشد. این مسئله موجب نگرانیهای وسیع والدین و همچنین بحثهای حقوقی و رسانهای گردید.
اما اکنون یک تحقیق وسیع از دانمارک، تصویری متفاوت را نمایان کرده است. نتایج این مطالعه نشان میدهد که بر اساس دادههای موجود، مصرف استامینوفن در طول بارداری ارتباط آشکاری با افزایش خطر اوتیسم در کودکان ندارد.
یکی از بزرگترین پژوهشها درباره بارداری و اوتیسم
این تحقیق که نتایج آن در نشریه علمی JAMA Pediatrics به چاپ رسیده، شامل بررسی بیش از ۱.۵ میلیون کودک متولدشده در دانمارک بین سالهای ۱۹۹۷ تا ۲۰۲۲ است.
پژوهشگران وضعیت کودکانی را که در دوره جنینی در معرض استامینوفن قرار گرفته بودند، با کودکانی که چنین مواجههای نداشتند مقایسه کردند. نتیجه اصلی مطالعه توجه زیادی را به خود جلب کرد:
- نرخ ابتلا به اوتیسم در کودکان در معرض استامینوفن حدود ۱.۸ درصد بود
- درحالیکه این رقم در گروه بدون مواجهه حدود ۳ درصد ثبت شد
پژوهشگران تأکید میکنند که حتی با در نظر گرفتن عواملی نظیر میزان مصرف دارو، زمان استفاده در دوران بارداری، وضعیت سلامت مادر و دیگر عوامل تأثیرگذار، هیچ رابطه معنادار و مستقیمی میان مصرف استامینوفن و اوتیسم مشاهده نشد.
چرا این موضوع اهمیت زیادی دارد؟
استامینوفن یکی از اندک داروهایی است که معمولاً در دوران بارداری بهعنوان نسبتا ایمن تلقی میشود و پزشکان بهمنظور مقابله با تب، سردرد یا دردهای عضلانی آن را تجویز میکنند.
کنترل تب در بارداری مسألهای حیاتی بهشمار میآید، زیرا تب شدید و طولانیمدت خود میتواند آسیبهای جدی به جنین وارد کند.
اما از حدود یک دهه پیش، تعدادی از مطالعات مشاهدهای به احتمال ایجاد مشکلات عصبی-رشدی ناشی از مصرف مکرر یا طولانیمدت استامینوفن اشاره کرده بودند.
تحقیق جدید بهخاطر ویژگیهای مهمش مورد توجه قرار گرفته است:
- حجم بسیار وسیع نمونه
- پیگیری طولانیمدت
- استفاده از دادههای ملی سلامت
- و کنترل دقیق عوامل مخدوشکننده
این موارد دلیلی بر اعتبار بیشتر نتایج این مطالعه نسبت به بسیاری از پژوهشهای قبلی است. همچنین یافتههای این تحقیق با نتایج جدیدتر در سوئد و سایر کشورهای اروپایی هماهنگ است؛ پژوهشهایی که آنها نیز نتایج قاطعی در مورد ارتباط مستقیم مصرف استامینوفن و اوتیسم پیدا نکردهاند.
چرا برخی از پژوهشهای قبلی نگرانکننده بهنظر میرسیدند؟
بخش عمدهای از دغدغهها بهدلیل مطالعههایی بود که ارتباط آماری میان مصرف استامینوفن و افزایش خطر اوتیسم، بیشفعالی (ADHD) یا مشکلات رفتاری را گزارش کرده بودند.
اما مشکل در اینجاست که بسیاری از این پژوهشها نمیتوانستند بهطور کامل مشخص کنند آیا عامل اصلی خود دارو است یا شرایطی که منجر به مصرف دارو شدهاند؛ مثلاً تب، عفونت، التهاب یا بیماریهای زمینهای مادر.
به همین منظور، دانشمندان تأکید کردند که ارتباط آماری بههیچوجه الزاما به معنای وجود رابطه علت و معلولی نیست.
آیا این بدین معناست که مصرف استامینوفن کاملاً بیخطر است؟
پزشکان اعلام میکنند نهتنها در ارتباط با استامینوفن، بلکه درباره هر دارویی در دوران بارداری باید اصل «کمترین دوز مؤثر و کوتاهترین مدت مصرف» رعایت گردد.
اگرچه مطالعه جدید نگرانیها را به طرز قابل توجهی کاهش داده، اما متخصصان همچنان تأکید میکنند:
- باید از مصرف خودسرانه دارو اجتناب شود
- داروها تنها در مواقع واقعی نیاز مورد استفاده قرار گیرند
- و زنان باردار پیش از مصرف مداوم هر دارویی باید با پزشک مشورت نمایند
اوتیسم؛ اختلالی با عوامل پیچیده
متخصصان تأکید میکنند که اختلال طیف اوتیسم یک وضعیت پیچیده عصبی-رشدی است که به احتمال زیاد تحت تأثیر مجموعهای از عوامل قرار میگیرد؛ شامل: ژنتیک، عوامل محیطی، وضعیت متابولیک و شرایط دوران بارداری. بدین ترتیب، بعید بهنظر میرسد که بتوان علت آن را به یک عامل واحد نسبت داد.
نظر متخصصان چیست؟
پژوهشگران این تحقیق بر این باورند که یافتههای جدید میتواند اضطراب بسیاری از مادران را کاهش دهد. در سالهای اخیر، ترس از مصرف استامینوفن موجب شده است که برخی زنان باردار حتی در شرایط ضروری هم از مصرف دارو یا درمان تب پرهیز کنند.
در حالیکه پزشکان هشدار میدهند که تب شدید و کنترلنشده میتواند خطرات جدیتری برای مادر و جنین بههمراه داشته باشد.
تحقیق بزرگ دانمارکی که بر روی بیش از ۱.۵ میلیون کودک انجام شده، شواهد جدیدی را بهدست میدهد که مصرف استامینوفن در دوران بارداری هیچ ارتباط مستقیمی با افزایش خطر اوتیسم ندارد.
اگرچه بحث علمی حول اثرات داروها در دوران بارداری همچنان ادامه دارد، اما یافتههای جدید نشان میدهند که نگرانیهای گسترده در خصوص استامینوفن ممکن است بهطور نامتناسبی بزرگنمایی شده باشند.
در نهایت، متخصصان تأکید میکنند که اصل مهم در دوران بارداری، مصرف آگاهانه داروها و مشورت با پزشک است، نه ترس مفرط و نه مصرف بیاحتیاط.
منابع:
reuters ، jamanetwork ، mayoclinic
۴۷۲۳۲
