والو در را به روی بازیهای آرم و اندروید باز میکند
وقتی نام SteamOS به میان میآید، بیشتر بازیکنندهها بیاختیار به Proton فکر میکنند؛ همان لایهای که به بازیهای ویندوزی اجازه دادند روی لینوکس اجرا شوند و Steam Deck را از یک ایدهٔ جالب به دستگاهی واقعاً قابلاستفاده بدل کردند. اما برنامهٔ والو از آن چیزی که با Proton شناخته میشود گستردهتر شده است. این شرکت حالا دو ابزار دیگر، FEX و Lepton، را هم جدیتر وارد نقشهٔ راه SteamOS کرده؛ ابزارهایی که یکی فاصلهٔ میان پردازندههای آرم و نرمافزارهای x86 را کم میکند و دیگری بازیها و برنامههای اندرویدی را به محیط استیم نزدیکتر میسازد. نتیجه میتواند برای نسل تازهای از سختافزارهای بازی مهم باشد، نه فقط برای یک کنسول دستی دیگر.
اهمیت این تغییر در نامهای فنی آن خلاصه نمیشود. صنعت بازی سالها به یک ترکیب تقریباً ثابت عادت کرده بود: ویندوز روی رایانههای x86 و کنسولهایی با سختافزار و فروشگاه بسته. حالا از یک سو پردازندههای آرم در لپتاپ، گوشی و دستگاههای کممصرف فراگیر شدهاند و از سوی دیگر بازیهای اندرویدی به مجموعهای بزرگ از آثار مستقل، رایگان و سرویسمحور تبدیل شدهاند. اگر SteamOS بتواند با دردسر کمتر در این دو دنیا رفتوآمد کند، والو فقط تعداد بازیهای قابل اجرا را بالا نمیبرد؛ وابستگی خود به یک معماری و یک سیستمعامل را هم کمتر میکند.
Proton هنوز ستون اصلی است، اما تنها ستون نیست
Proton را نباید با شبیهساز ساده اشتباه گرفت. این پروژه، که بر پایهٔ Wine و ابزارهای گرافیکی دیگر رشد کرده، تماس بازی ویندوزی با اجزای لینوکس را ترجمه میکند. موفقیت آن در Steam Deck باعث شد بسیاری از بازیهایی که ناشرشان نسخهٔ لینوکسی مستقل نساخته بود، بیدردسرتر از گذشته اجرا شوند. با این حال Proton یک مسئلهٔ مشخص را حل میکند: اجرای برنامههای ویندوزیِ ساختهشده برای پردازندههای رایج رایانهها. وقتی خود پردازنده از خانوادهٔ آرم باشد، داستان پیچیدهتر میشود؛ آنجا دیگر فقط تفاوت ویندوز و لینوکس مطرح نیست، بلکه زبان ماشین هم عوض شده است.
اینجاست که FEX وارد صحنه میشود. این لایه برای اجرای کد x86 و x86-64 روی پردازندههای آرم طراحی شده است. به زبان ساده، نرمافزاری که برای نوعی پردازنده نوشته شده، با کمک FEX میتواند روی نوع دیگری کار کند؛ البته نه با یک تبدیل جادویی و بیهزینه. FEX باید دستورها را ترجمه کند، بخشهایی از کد را بهینهسازی کند و در عین حال با گرافیک، حافظه و ورودی دستگاه کنار بیاید. همین مسیر در سالهای گذشته روی سیستمهای کوچک و برخی پروژههای لینوکسی دنبال شده بود، اما پیوندش با SteamOS نشان میدهد والو آن را صرفاً یک تجربهٔ حاشیهای نمیبیند.
چرا آرم برای والو مهم شده است؟
آرم مدتها قلمرو گوشیها بود، اما حالا در لپتاپها، بردهای کوچک، ابزارهای قابلحمل و حتی برخی سرورها هم نقش دارد. مزیت اصلیاش در مصرف انرژی و انعطاف طراحی دیده میشود. برای یک دستگاه بازی قابل حمل، هر وات برق و هر درجه حرارت مهم است؛ بهخصوص وقتی سازنده میخواهد بین وزن، صدای فن، عمر باتری و توان گرافیکی تعادل برقرار کند. والو هنوز نگفته که همهٔ سختافزارهای آیندهاش آرم خواهند بود، اما پشتیبانی عملی از FEX یعنی در صورت انتخاب چنین مسیری، کتابخانهٔ عظیم استیم الزاماً پشت در نمیماند.
این موضوع برای توسعهدهنده هم میتواند معنای آرامشبخشتری داشته باشد. سازندهٔ یک بازی کوچک معمولاً توان ساخت و آزمایش نسخههای جداگانه برای هر معماری را ندارد. اگر لایهٔ سازگاری در سمت پلتفرم کارش را خوب انجام دهد، او میتواند روی ساخت خود بازی تمرکز کند. البته این وعده تا زمانی ارزش دارد که نرخ فریم، تأخیر ورودی و سازگاری ضدتقلبها در سطح قابل قبول بماند. والو تجربهٔ Proton را پشت سر دارد و میداند فهرست «اجرا میشود» با فهرست «خوب اجرا میشود» یکی نیست.
Lepton؛ پلی که از اندروید میآید
لایهٔ دوم، Lepton، راه متفاوتی دارد. این ابزار از کاری که پیشتر در پروژههایی مانند Waydroid برای اجرای محیط اندروید روی لینوکس انجام میشد الهام گرفته، اما برای کاربرد استیم شکل حرفهایتری به خود گرفته است. Lepton میتواند برنامهها و بازیهای اندرویدی را در محیطی کنترلشده اجرا کند؛ چیزی میان یک ظرف نرمافزاری و یک پل سازگاری که قرار نیست کاربر را با جزئیات فنی درگیر کند. برای بازیکن، ایده ساده است: بازیای که در اصل برای اندروید ساخته شده، بتواند از میان کتابخانهٔ Steam یا محیط SteamOS اجرا شود.
والو در معرفی Steam Frame نشانهای روشن از جدیبودن این مسیر داد. بنا بر گزارشهای منتشرشده، از میان ۱۲۰ بازی نخست که برچسب «Great on Frame» گرفته بودند، ۵۲ عنوان در اصل فایل اجرایی اندروید داشتند و از طریق Lepton اجرا میشدند. این عدد هنوز دربارهٔ کل کاتالوگ استیم حکم صادر نمیکند، اما نشان میدهد اندروید برای والو فقط یک فروشگاه رقیب روی گوشی نیست؛ منبعی از بازیهای آماده است که میتواند عمر و تنوع یک دستگاه تازه را از روز اول بالا ببرد.
البته آوردن APK به دنیای استیم صرفاً فشار دادن یک دکمه نیست. بازیهای موبایل برای لمس، نسبت تصویرهای عمودی، اعلانهای گوشی و گاهی اتصال به سرویسهای خاص طراحی شدهاند. یک تجربهٔ خوب روی Steam Frame یا دستگاه مشابه، به نگاشت درست کلیدها، پشتیبانی از کنترلر، رابط کاربری خوانا و مدیریت حریم خصوصی نیاز دارد. Lepton اگر بخواهد از یک نمایش فنی فراتر برود، باید این فاصلهها را پنهان کند؛ نه اینکه بازیکن را وادار کند هر بار به یاد بیاورد در حال اجرای یک برنامهٔ گوشی روی دستگاهی دیگر است.
یک لایهٔ سازگاری، یک قرارداد نانوشته
آنچه والو میسازد در ظاهر مجموعهای از لایههاست، اما در عمل نوعی قرارداد با کاربر است: سختافزار عوض شود، اما کتابخانهٔ بازی او ناگهان بیمصرف نشود. این قرارداد برای کسانی که سالها بازی دیجیتال خریدهاند اهمیت زیادی دارد. هرچه دستگاهها متنوعتر میشوند، نگرانی دربارهٔ ماندگاری خریدها هم پررنگتر میشود. Proton، FEX و Lepton هر کدام بخشی از این نگرانی را نشانه میگیرند؛ اولی میان ویندوز و لینوکس، دومی میان x86 و آرم و سومی میان اندروید و محیط استیم.
با این همه، نباید توقع داشت همهچیز بینقص و فوری باشد. بازیهای دارای سامانههای ضدتقلب، آثار سنگین تازه و برنامههایی که به سختافزار بسیار خاص وابستهاند، ممکن است همچنان مشکل داشته باشند. بخشی از موفقیت SteamOS هم به شفافیت وابسته است: کاربر باید بداند کدام بازی واقعاً روان اجرا میشود و کدام فقط از نظر فنی بالا میآید. اگر والو این شفافیت را حفظ کند، گسترش لایههای سازگاری میتواند بهجای افزودن ابهام، انتخاب را گستردهتر کند.
در نهایت، مسئله نام تازهای کنار Proton نیست. مهمتر این است که والو SteamOS را از «سیستمعامل یک دستگاه» به بستری قابل انتقال برای شکلهای مختلف سختافزار نزدیک میکند.
منبع: Ars Technica
