تعزیه تنها برای بیان رنج و اندوه نیست/ در تکیهدولت در هر مناسبت شادمانی، تعزیههای شاد اجرا میشدند/ «خروج مختار» تماشاگران را به خنده میاندازد
بر اساس اخبار انتشار یافته از خبرگزاری خبرآنلاین، هاشم فیاض، استاد کاربلد و صاحبنام در عرصه مخالفخوانی و شبیهگردانی، در تاریخ ۲۱ اسفند ماه ۱۳۸۳ درگذشت و به عنوان آخرین یادگار تعزیهخوانان تکیهدولت شناخته میشود. او در ابتدا به عنوان سکینه خوانی آغاز به کار کرد و سپس به علیاکبر و در نهایت به مقام مخالفخوانی ارتقا یافت. فیاض فرزند میرغم (سیدکاظم کاشانی از تعزیهخوانان دوران قاجار و پهلوی اول) و همچنین فرزند میرعزا (سیدمصطفی کاشانی از تعزیهخوانان زمان ناصرالدین شاه) بود و در زمینه تعزیهخوانی و تعزیهگردانی تجربیات زیادی کسب کرده بود.
فیاض، یک سال قبل از مرگش (در سال ۱۳۸۲) در یک گفتوگوی مفصل با شماره ۶۳-۶۲ مجله «نمایش» به بحث و تبادل نظر پرداخت. در این مصاحبه، وقتی از او پرسیدند که چرا بسیاری از مردم تصور میکنند تعزیه فقط به شرح مصیبتها محدود است و صرفاً برای گریه و اندوه است، او پاسخ داد: «اینگونه نیست. ما تعزیههای شاد چون تعزیه عروسی قریش داریم که مستلزم خنده و شادی است و حتی در آن دایره هم میزنند. تعزیه مختار هم به همین منوال است.» همچنین او در پاسخ به این سوال که «چرا این مجالس کمتر اجرا میشوند؟» توضیح داد: «زیرا اجرای آنها نیازمند مناسبت و زمان خاصی است، مانند تولد حضرت علی (ع) و… امام جعفر صادق بیان کردهاند: شیعیان خاص ما کسانی هستند که در عزا میگریند و در جشنها میخندند؛ لذا از اینجا میتوانید شیعیان را بشناسید.»
محمدعلی (هاشم) فیاض که در فهرست نسخ تعزیه در واتیکان به عنوان «هاشم شمر» و یا «هاشم شمرخوان تهرانی» شناخته میشود، در اشاره به فعالیتهای تکیهدولت گفت: «در تکیهدولت هر زمان که تولدی بود، تعزیهای شاد و خندهدار اجرا میشد و در مواقع عزا، تعزیهای با مضمون گریه و اندوه. در طول سال، همواره تعزیههای مختلفی برپا بود. در گذشته خبری از تلویزیون نبود. تهران تنها دارای یک خیمهشببازی، یک سیاهبازی و یک تعزیه بود. همین و بس! ۴۰۰-۳۰۰ سالها تنها همین نمایشهای ایرانی وجود داشت، برعکس وضعیت کنونی که هر گوشهای صدای جدیدی به گوش میرسد.
داود فتحعلیبیگی در کتاب «روزشمار شبیهخوانی؛ به روایت هاشم فیاض» که به همت سمانه کاظمی و مهدی صفارینژاد، در تیرماه ۱۳۹۰ و همزمان با پانزدهمین جشنواره بینالمللی نمایشهای آیینی – سنتی توسط انتشارات نمایش به چاپ رسید، در مقدمه اظهار میدارد: «بدون شک و با اعتراف بسیاری از تعزیهخوانان، استاد فیاض در تجسم نقشهای مضحک و کمدی سرآمد و بینظیر بود» و در ادامه مینویسد:
«در تعزیه «خروج مختار»، او چندین نقش مختلف را بازی میکرد و آن را با جذابیتهای متفاوت به نمایش میگذاشت. این تعزیه را پس از گردآوری متون مختلف، در چهار بخش سازگار و مرتب کرده بود. در مجلس نخست، او نقش ایاز شبگرد را ایفا میکرد. با استفاده از یک نیمماسک پلاستیکی که شامل سبیل، عینک و بینی بزرگ بود، صورت خود را بازسازی میکرد و یک شیشه پلاستیک به کمر خود میبست. این ظاهر و قیافه نشانگر تسلط او بر عناصری از مضحکه بود. چرا که بستن شمشیر پلاستیکی به کمر مردی درشتاندام در مقام رئیس شبگردهای کوفه، در زمان حاکمیت ظالمی چون ابنزیاد و در دوره حکومت نظامی (قبل از خروج مختار) نماد هجو آن شخصیت به شمار میرفت. در یک مجلس دیگر از «خروج مختار»، او نقش جاسوس را بر عهده میگرفت و با لالبازی، بینندگان را از شدت خنده به وجد میآورد. در یک مجلس، نقش ابنسعد را به عهده میگرفت که در لباسی زنانه به دنبال فرار از کوفه بود و در مجلسی دیگر، به ایفای نقش ابوخلیق که به دیوانگی تظاهر میکرد میپرداخت….
۲۴۲۲۴۲
