اخطار در مورد خوددرمانی با داروهای ضداسید؛ درد معده را سرکوب نکنید/ تأثیر نامحسوس استرس بر بیماریهای گوارشی/ سه عامل خطرناک برای سلامت روده چیست؟
طبق گزارشهای خبرآنلاین، اباذر پارسی، متخصص گوارش، اسهال مزمن را یکی از رایجترین ناراحتیهای گوارشی معرفی کرد و اظهار داشت: بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی، در صورتی که فرد در روز بیش از سه بار اجابت مزاج داشته باشد یا مدفوع او به صورت مایع باشد و این حالت بیشتر از سه هفته ادامه پیدا کند، به عنوان «اسهال مزمن» در نظر گرفته میشود.
ایرنا در گزارشی آورده است: این متخصص افزود: اسهال حاد که عمدتاً ناشی از عفونتهای ویروسی است، در دوران گرم سال با شیوع بیشتری روبرو میشود؛ اما مسأله اسهال مزمن به مراتب متفاوت است، چرا که دلایل متعددی دارد و ممکن است به عوارض خاصی منجر شود. اساس این بیماری به طور مستقیم به اختلال در عملکرد روده باریک و بزرگ مرتبط است.
این فوقتخصص در زمینه گوارش، به نقش روده بزرگ در حفظ آب بدن اشاره کرد و توضیح داد: در صورتی که روده بزرگ (کلون) دچار اختلال شود و نتواند وظیفه حفظ آب را به درستی انجام دهد، میتواند در بلند مدت منجر به بروز اسهال مزمن گردد. بیماریهایی نظیر کولیت اولسراتیو و بیماری کرون از مهمترین دلایل بروز این مشکل به شمار میروند.
وی همچنین به سندرم روده تحریکپذیر اشاره کرده و خاطرنشان کرد: این سندرم بهخصوص در میان جوانان، به ویژه زنان جوان و افرادی که تحت استرس قرار دارند، میتواند با علائمی همچون اسهال، یبوست یا دردهای شکمی همراه باشد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور تأثیر استرس بر روی بیماریهای روده باریک را تحلیل کرده و اظهار داشت: استرس تاثیر بسزایی در بروز اختلالات در روده باریک دارد. به عنوان مثال، بیماری سلیاک واکنشی است که روده باریک به پروتئینهای موجود در گندم و جو نشان میدهد. فردی که مبتلا به این بیماری است، با خوردن مواد حاوی گندم و جو دچار اسهال میشود و در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع، ممکن است با عوارض جدیتری مانند کمخونی شدید، پوکی استخوان و حتی انواع پیشرفتهتر و سرطانی روده باریک روبهرو شود.
پارسی همچنین به اهمیت میکروبیوم یا فلور میکروبی روده در سلامت عمومی اشاره کرده و خاطرنشان نمود: در هزار روز اول زندگی، میکروبهایی در روده ما قرار میگیرند که به نوعی مانند اثر انگشت در هر شخص منحصر به فردند و تغییر در این میکروبهای سودمند میتواند به بروز بیماریهایی نظیر اسهال منجر گردد. تحقیقات نشان دادهاند که بسیاری از بیماریها، حتی آلزایمر و فراموشی، ممکن است ریشه در فلور میکروبی روده بزرگ داشته باشند.
وی با هشدار در خصوص عوامل مخرب فلور میکروبی خاطرنشان کرد: مصرف بیرویه و خودسرانه آنتیبیوتیکها و همچنین رعایت نکردن رژیمهای غذایی مناسب، میتواند به تغییر این میکروبهای مفید منجر شود و ثابت شده که این اختلالات میکروبی میتوانند با بیماری کبد چرب و بسیاری از سرطانهای مرتبط با مشکلات روده بزرگ در ارتباط باشند.
پارسی تصریح کرد: خوشبختانه، داروهای پروبیوتیک در بازار دارویی کشور موجود هستند که با مصرف آنها میتوان میکروبهای مفید را به بدن بازگرداند. همچنین، روش جدیدی به نام «پیوند میکروب» (یا پیوند مدفوع) در حال تحقیق است که با انتقال میکروبهای سالم به روده بیمار، امکان درمان اساسی بیماریهای گوارشی مقاوم را فراهم میکند.
این فوقتخصص گوارش بر ارتباط عمیق میان سلامت روان و دستگاه گوارش تأکید کرد و گفت: استرس و اضطراب نقش تعیینکنندهای در وقوع و تشدید مشکلات گوارشی دارند؛ به گونهای که بسیاری از این اختلالات ریشه در وضعیت روانی فرد دارند. در ماههای اخیر، مراجعات بیمارانی که پیشتر شرایط پایداری داشتند و حتی پیگیری درمان را متوقف کرده بودند، افزایش یافته است. سندروم روده تحریکپذیر (IBS) نمونهای بارز است که در آن باوجود سلامت جسمی روده، عوامل استرسزا باعث بروز علائم آزاردهنده و شدیدی میشوند.
وی در مورد بیماریهای التهابی روده (IBD) مانند کولیت اولسراتیو، یادآور شد: استرس همیشه با درگیریهای محیطی أو دعوا همراه نیست، بلکه نگرانیها و اضطرابهای ذهنی دیگر نیز میتوانند به ترشح بیش از حد اسید معده و به وجود آمدن اختلالات گوارشی منجر شوند. استرس میتواند عنصر اصلی در بروز بیماریهای حاد و خونریزیهای رودهای باشد؛ همچنین در هفتههای اخیر، موارد رفلاکس و زخم معده نیز شدت یافته و دردهای عصبی معده افزایش پیدا کردهاند.
پارسی در مورد خطرات ناشی از خوددرمانی با داروهای ضد اسید (همچون امپرازول و مشابه آن) هشدار داد و گفت: استفاده خودسرانه از این داروها به عنوان اقدامی برای «آرام کردن» درد، اصولاً نادرست است؛ چرا که درد به نوعی به عنوان سیگنالی برای بروز مشکل در بخشی از بدن عمل میکند. بنابراین، باید به جای خاموش کردن این سیگنال با داروهای مسکن، با انجام تحقیقات تخصصی علت واقعی درد را شناسایی و درمان کرد تا احتمال پنهان باقی ماندن بیماریها مرتفع گردد.
این فوقتخصص گوارش در ادامه درباره علائم هشداردهنده اسهال توضیح داد: اگر اسهال بیش از سه یا چهار هفته ادامه پیدا کند، مراجعه به پزشک الزامی است و استفاده از داروهای کندکننده حرکات روده بدون تجویز پزشک، خصوصاً در موارد مزمن، تأثیری در درمان نخواهد داشت. افرادی که بالای ۵۰ سال سن دارند، مبتلایان به کمخونی، کسانی که خون در مدفوع خود مشاهده میکنند و افرادی که سابقه خانوادگی سرطان روده دارند، گروههای پرخطر برای ابتلا به اسهال مزمن هستند؛ از این رو، بررسیهای فوری جهت این افراد بسیار ضروری است.
وی به شرم و حیای اجتماعی به عنوان یکی از دلایل تأخیر بیماران در مراجعه به مراکز درمانی اشاره کرد و گفت: بسیاری از مراجعین به علت خجالت از بیان علائم یا عدم درک اهمیت موضوع، در مراجعه به پزشک تاخیر میکنند. این افراد باید بدانند که تغییرات در عادات اجابت مزاج، به ویژه در سنین بالا و به همراه وجود خون در مدفوع، باید به شدت جدی گرفته شود؛ چرا که متأسفانه روند ابتلا به سرطانهای گوارشی در حال افزایش است و تشخیص بهموقع در این موارد ضروری است.
پارسی با تأکید بر قابلیت پیشگیری از سرطان روده بزرگ یادآور شد: با توجه به دستورالعملهای جدید، سن شروع غربالگری از ۵۰ سال به ۴۵ سال کاهش یافته است و توصیه میشود هر فرد از سن ۴۵ سالگی، هر ۱۰ سال یک بار تحت کولونوسکوپی قرار گیرد. زیرا، ریشه سرطان روده ناشی از تشکیل پولیپها یا رشد غیرطبیعی بافت است، با انجام کولونوسکوپی، میتوان این پولیپها را شناسایی و خارج کرد و بدین ترتیب، به طور کامل از بروز سرطان جلوگیری کرد.
این فوقتخصص گوارش و کبد در پایان به سطح پایین آگاهی عموم نسبت به اهمیت کولونوسکوپی اشاره کرده و بر نقش رسانهها در افزایش اطلاعرسانی گسترده تأکید نمود و افزود: این اقدامات پیشگیرانه نه تنها جان انسانها را نجات میدهد بلکه میتواند هزینههای سنگین مالی را بر دوش فرد و نظام درمان کشور کاهش دهد.
او افزود: هنگام انجام بررسیهای پزشکی، شناسایی تغییرات مقاوم در اجابت مزاج بسیار حیاتی است. افرادی که سابقه گوارشی مناسبی داشته و اخیراً دچار یبوستهای مقاوم، اسهالهای مزمن یا دردهای شدید هنگام اجابت مزاج شدهاند، بهطور جدی باید تحت بررسیهای تخصصی قرار گیرند تا در صورت وجود هرگونه اختلال، درمانهای بهموقع انجام گیرد.
پارسی درباره دردهای گوارشی و نشانههای خطر نیز تأکید کرد: دردهایی که در ساعات شب بالا میآیند و سبب بیداری بیمار از خواب میشوند و همچنین دردهای همراه با کاهش وزن پایین، جزء حیاتیترین نشانههای هشداردهنده هستند که میتوانند ذهن پزشک را به سمت احتمال بروز بدخیمیها (سرطان) معطوف کنند.
او همچنین گفت: دردهای ناشی از سرطان روده بزرگ معمولاً احساس مبهمی دارند، به گونهای که بیمار نمیتواند نقطه دقیقی را برای درد شناسایی کند و احساس دردی پراکنده در نواحی شکم دارد؛ نگرانکننده این است که برخی بیماران به دلیل غیرمشخص بودن درد، پیش از مشاوره با پزشک به مصرف خودسرانه داروهای متنوع روی میآورند.
پارسی در خصوص رفلاکس معده و عوارض ناشی از آن نیز اعلام کرد: مواد غذایی که باعث تحریک و ترشح اسید معده میشوند، باید از رژیم غذایی افراد مستعد حذف شوند؛ در این میان، مصرف بیش از حد ادویهجات، غذاهای تند، ترشیجات و همچنین استفاده زیاد از قهوه و چای غلیظ، از مهمترین عوامل تحریککننده معده هستند که میتوانند به بروز یا تشدید بیماریهای گوارشی کمک کنند.
این فوقتخصص گوارش اشاره کرد: رفلاکس به بازگشت محتویات معده به مری گفته میشود و فقط محدود به سوزش معده نیست و در موارد شدید میتواند به سرطان مری منتهی شود. این مشکل همچنین میتواند بر تارهای صوتی اثر بگذارد و موجب سرفه مزمن یا تخریب دندانها گردد. بسیاری از مراجعانی که به خاطر سرفه به ما مراجعه میکنند، با وجود اینکه آزمایشهای قلب و ریه نرمال دارند، در واقع دچار رفلاکس هستند؛ زیرا بازگشت مواد اسیدی به تارهای صوتی باعث تحریک، گرفتگی صدا و ایجاد سرفههای مکرر میشود.
وی در زمینه اصلاح شیوه زندگی و تغذیه توصیه کرد: اولین و مهمترین اقدام برای درمان رفلاکس معده، کاهش وزن و جلوگیری از چاقی شکمی است. الگوی غذایی فرد باید به گونهای باشد که نه بیش از حد سیر و نه گرسنه بماند؛ به بیان دیگر، تعداد وعدههای غذایی باید افزایش یابد و حجم هر وعده کاهش یابد تا معده در وضعیت متعادل قرار گیرد.
پارسی هشدار داد: بسیاری از کارکنان ادارات از صبح تا ظهر هیچ غذایی مصرف نمیکنند و سپس در وعده ناهار، حجم زیادی از غذا را مصرف کرده و بلافاصله به حالت افقی (خواب) میروند؛ این رفتار، بدترین الگوی رفتاری برای دستگاه گوارش محسوب میشود. بنابراین، لازم است که پس از صرف غذا، حداقل یک تا دو ساعت دراز کشید و برای افرادی که دچار رفلاکس هستند، توصیه میشود که در هنگام استراحت، سر خود را با زاویهای حدود ۳۰ درجه نسبت به زمین قرار دهند. همچنین باید از مصرف خودسرانه داروها خودداری شود؛ زیرا برخی از آنها ممکن است عوارض جدی به همراه داشته باشند و باید حتماً تحت نظر پزشک تجویز شوند.
۲۳۳۲۱۷
