تحقیقات تازه نشان میدهد: هر اعلان تلفن همراه میتواند تا ۷ ثانیه توانایی مغز را تحت تأثیر قرار دهد
طبق گزارش ایتنا، امروزه کاربران به طور پیوسته با سیلی از پیامکها، ایمیلها، پیامهای شبکههای اجتماعی و اعلانهای مختلف مواجه هستند. این پیامها از موارد کاری گرفته تا پیشنهادهای تبلیغاتی سرویسها را شامل میشوند. با اینکه این هجوم مداوم اعلانها برای بسیاری از کاربران آزاردهنده است، اما تحقیقات علمی حکایت از آن دارند که پیامدهای آن فراتر از یک مزاحمت ساده است. مطالعات گوناگون ارتباطی واضح بین اعلانهای تلفن همراه، کاهش تمرکز، افت عملکرد شناختی و حتی وابستگی به این دستگاهها پیدا کردهاند.
تأثیر اعلانها بر سرعت واکنش و عملکرد ذهنی
در سال ۲۰۲۲، گروهی از روانشناسان دانشگاه آرکانزاس و دانشگاه پلیموث بریتانیا تحقیقی را بر روی دانشجویان دانشگاهی انجام دادند. در این مطالعه، شرکتکنندگان در حین انجام تستهای شناختی، به صورت دورهای با لرزشهای گوشی یا صداهای کنترلشده از طرف کامپیوتر مواجه میشدند.
نتایج این تحقیق که در نشریه PLOS One انتشار یافت، نشان داد که وقفههای ناشی از گوشیهای هوشمند تأثیر منفی بیشتری بر عملکرد افراد نسبت به سایر صداها دارند و موجب میشوند شرکتکنندگان با تاخیر بیشتری به وظایف خود پاسخ دهند.
<pاین یافتهها با نتایج مطالعهای دیگر از دانشگاه کاتولیک کره در سال ۲۰۱۶ نیز سازگار است. این پژوهش که در مجله Computational Intelligence and Neuroscience به چاپ رسید، نشان داد که اعلانهای گوشی نه تنها زمان واکنش کاربران را کاهش میدهند، بلکه احتمال بروز خطا در اجرای وظایف را نیز افزایش میدهند.
هر لرزش گوشی، یک اختلال شناختی
از زمانی که نخستین آیفون در سال ۲۰۰۷ به بازار آمد، کاربران به تدریج به صداها و لرزشهای اعلان گوشیهای همراه روی آوردهاند. با این حال، هر اعلان میتواند تمرکز فرد را مختل کرده و جریان فکری او را قطع کند.
تحقیقی که امسال منتشر شده، ابعاد این موضوع را به دقت بررسی کرده است. این مطالعه که توسط محققان فرانسوی انجام شده و در مجله Computers in Human Behavior انتشار یافته، نشان میدهد دریافت یک اعلان از گوشی هوشمند به طور میانگین باعث تأخیر هفت ثانیهای در پردازش شناختی افراد میشود.
همچنین پژوهشگران متوجه شدند هنگامی که اعلان دریافت میشود، مردمک چشم شرکتکنندگان گشاد میشود؛ واکنشی غیرارادی که معمولاً با افزایش سطح برانگیختگی ذهنی، هیجان یا اضطراب در ارتباط است.
چرا صدای گوشی از سایر صداها حواسپرتکنتر است؟
یافتههای این تحقیق دلیل اینکه لرزش یا صدای اعلان گوشیهای هوشمند تأثیر بیشتری نسبت به سایر صداهای محیطی دارد را روشن میسازد. به گفته محققان، کاربران به واسطه تکرار، به تدریج صداهای گوشی را به عنوان نشانهای از یک رویداد مهم یا فوری تلقی میکنند.
جدای از این، بسیاری از اعلانها به پیامهای کاری، تماسهای ضروری، سفارشهای آنلاین یا تعاملات اجتماعی مربوط میشوند. به همین خاطر مغز انسان به صورت ناخودآگاه این صداهای گوشی را در اولویت بالاتر ارزیابی کرده و فرد را وادار میکند فعالیت جاری خود را متوقف کرده و به گوشی توجه کند.
علاوه بر این، گوشیهای هوشمند نوعی وابستگی عاطفی و روانی ایجاد میکنند که کمتر در منابع صوتی دیگر مشاهده میشود؛ موضوعی که در واکنشهای فیزیولوژیکی ثبتشده در این تحقیقات نیز قابل مشاهده است.
آیا خاموش کردن اعلانها راهحل است؟
در ابتدا، غیر فعالسازی اعلانها به نظر سادهترین روش برای کاهش حواسپرتی میآید؛ اما تحقیقات بیانگر این است که قضیه به این سادگی نیست.
مطالعهای که در سال ۲۰۲۴ در Journal of Media Psychology به چاپ رسید، بر روی بیش از ۲۰۰ کاربر اندروید در رده سنی ۱۸ تا ۳۰ سال متمرکز بود. در این آزمایش، نیمی از شرکتکنندگان موظف بودند به مدت یک هفته اعلانهای گوشیهای خود را غیر فعال کنند و میزان مصرف گوشیهای آنها از طریق یک اپلیکیشن خاص ثبت میشد.
نتایج به دست آمده نشان داد که غیر فعال کردن اعلانها تأثیر چشمگیری بر مدت زمان کلی استفاده از گوشی نداشته است. اما پژوهشگران تأکید کردند که تعداد اعلانهای دریافتی به مراتب بر سطح تمرکز و کارایی افراد تأثیر بیشتری دارد نسبت به زمان استفاده از صفحهنمایش.
چالش «ترس از دست دادن»
یکی دیگر از موانع در مسیر کاهش وابستگی به اعلانها، پدیدهای به نام «ترس از دست دادن» یا FOMO است. این احساس موجب میشود کاربران نگران از دست دادن اخبار، پیامها یا وقایع مهم شوند و در نتیجه حتی در صورت خاموش بودن اعلانها نیز ذهن آنها مشغول گوشی باقی بماند.
تحقیقات روانشناختی نشان میدهد این اضطراب میتواند به عاملی برای کاهش تمرکز و افزایش حواسپرتی تبدیل شود.
زندگی با گوشیهای هوشمند؛ راهحلی قطعی وجود ندارد
در حال حاضر هیچ راهحل قطعی برای از بین بردن کامل اثرات منفی اعلانهای گوشیهای هوشمند وجود ندارد. با این وجود، متخصصان پیشنهاد میکنند در حین انجام وظایف مهم، موبایل از دید خارج شود یا در فاصلهای دورتر قرار گیرد. مشغول شدن به فعالیتهای جذاب و نیازمند توجه نیز میتواند تمایل مداوم به چک کردن گوشی را کاهش دهد.
با در نظر گرفتن نقش کلیدی گوشیهای هوشمند در زندگی روزمره، به نظر میرسد افراد در وضعیتی قرار دارند که نه میتوانند به طور کامل از این ابزارها فاصله بگیرند و نه میتوانند آثار آنها بر تمرکز و کارآیی را نادیده بگیرند.
