رازهای یک تصور عمومی؛ کدام یک از شیر بادام و شیر گاو بهتر است؟

در سال‌های اخیر، موضوع مقایسه سلامت شیر گاو و نوشیدنی‌های گیاهی جایگزین آن، به موضوعی پراهمیت تبدیل شده است. امروزه قفسه‌های فروشگاه‌ها مملو از انواع نوشیدنی‌هایی است که از ترکیباتی همچون سویا، بادام، جو دوسر، برنج و دیگر منابع گیاهی تهیه می‌شوند.

ایسنا گزارش داده است که بسیاری از افراد به‌دلیل سلیقه‌های شخصی، نگرانی‌های زیست‌محیطی، حساسیت‌ها یا رعایت رژیم‌های غذایی خاص به این محصولات روی می‌آورند، ولی شواهد جدید از پژوهشگران دانشگاه ادیث کوان استرالیا نشان می‌دهد که شیر گاو هنوز هم دارای مزایای تغذیه‌ای اساسی است که جایگزین‌های گیاهی به‌راحتی قادر به رسیدن به آن‌ها نیستند.

در این تحقیق، دانشمندان به بررسی مفهومی به نام «ماتریس شیر» پرداخته‌اند.

دلیل نهفته در ساختار طبیعی شیر

«ماتریس شیر» به چگونگی قرار گرفتن مواد مغذی در کنار یکدیگر به صورت طبیعی در شیر اشاره دارد. پژوهشگران بر آن‌اند که به‌جای دیدن شیر به‌عنوان یک منبع فقط از کلسیم یا پروتئین، بایستی بررسی کرد که این ترکیبات چگونه در بدن به‌صورت هماهنگ عمل می‌کنند.

شیر، منبع غذایی بسیار پیچیده‌ای است که حاوی بیش از ۱۰۰ ماده مغذی و ترکیب زیستی از قبیل پروتئین، کلسیم، فسفر، پتاسیم، ویتامین‌ها، چربی‌های مفید و دیگر مواد است. این ترکیبات به‌صورت طبیعی در ساختاری توزیع شده‌‌اند که تاثیر عمیقی بر هضم، جذب و استفاده بدن از آن‌ها دارد.

به‌گفته ترز او سالیوان، استاد دانشگاه ادیث کوان، مزایای شیر فقط به مواد مغذی آن محدود نمی‌شود، بلکه نحوه تعامل این عناصر با یکدیگر نیز از اهمیت ویژه‌ای برخودار است.

پژوهشگران بر این عقیده‌اند که این ترکیب طبیعی می‌تواند بر جذب مواد مغذی، کنترل قند خون، سطح کلسترول و حتی سلامتی باکتری‌های مفید روده تاثیر گذارد.

نقش شیر در سلامت استخوان‌ها

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این تحقیق به موضوع سلامت استخوان‌ها مربوط می‌شود. استخوان‌های سالم به دریافت مداوم مواد مغذی نیاز دارند، که این موضوع به‌ویژه در سنین کودکی و پیری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

یافته‌ها نشان داد که مصرف منظم شیر با افزایش استحکام استخوان‌ها و کاهش خطر شکستگی ارتباط دارد. برخی از این مطالعات نشان دادند که افرادی که روزانه یک تا دو لیوان شیر می‌نوشند، تا ۴۳ درصد کمتر از افرادی که شیر نمی‌نوشند یا به‌طور محدود مصرف می‌کنند، در معرض شکستن استخوان‌ها قرار دارند.

مکمل‌های کلسیم همیشه گزینه مناسبی نیستند

پژوهشگران همچنین به بررسی مکمل‌های کلسیم پرداخته‌اند که بسیاری از افراد به‌جای مصرف لبنیات به آن‌ها روی می‌آورند. نتایج این مطالعه چندان رضایت‌بخش نبود. هرچند که مکمل‌ها می‌توانند به افزایش دریافت کلسیم کمک نمایند، اما تحقیقات مختلف نتایج متنوعی در مورد تاثیر آنها بر سلامت استخوان‌ها نشان داده‌اند.

برخی از تحقیقات حتی به این نتیجه رسیدند که مصرف مکمل‌های کلسیم شاید با افزایش خطر بیماری‌های قلبی در برخی گروه‌ها، به‌ویژه زنان سالخورده، ارتباط داشته باشد.

دانشمندان بر این باورند که دلیل این ناهماهنگی‌ها ممکن است به نحوه دریافت مواد مغذی مربوط باشد. در شیر، کلسیم به‌طور طبیعی همراه با پروتئین، فسفر و سایر ترکیبات مفید موجود است که جذب و استفاده از آن را برای بدن آسان‌تر می‌کند. در حالی که مکمل‌ها عمدتاً فقط یک ماده مغذی را به‌روش جداگانه به بدن می‌رسانند.

مقایسه شیر گاو و نوشیدنی‌های گیاهی

در این مطالعه، مقایسه‌ای میان شیر گاو و نوشیدنی‌های گیاهی صورت گرفته است. بسیاری از این محصولات با کلسیم و ویتامین‌ها غنی‌سازی می‌شوند تا از نظر تغذیه‌ای شبیه به شیر شوند.

با این حال، پژوهشگران متوجه شدند که مواد مغذی افزوده شده به این نوشیدنی‌ها همیشه به اندازه مواد مغذی طبیعی شیر گاو توسط بدن جذب نمی‌شوند. ضمن اینکه برخی نوشیدنی‌های گیاهی حاوی شکر افزوده، روغن‌های گیاهی، غلیظ‌کننده‌ها و پایدارکننده‌هایی هستند که برای بهبود طعم و بافت محصول به کار می‌روند.

این یافته‌ها به‌ویژه برای کودکان بسیار مهم هستند. آنالیس نیکول، کارشناس تغذیه دانشگاه ادیث کوان بیان کرد: برخی والدین بر این باورند که نوشیدنی‌های گیاهی به‌طور طبیعی سالم‌تر از شیر هستند، اما حذف لبنیات از برنامه غذایی کودکان بدون یک برنامه‌ریزی درست می‌تواند موجب بروز کمبودهای تغذیه‌ای شود.

مواد مغذی حیاتی مانند پروتئین، کلسیم، ید و ویتامین ب۱۲ برای رشد و توسعه کودکان بسیار حائز اهمیت هستند و کمبود این مواد می‌تواند خطر ابتلا به مشکلاتی چون نرمی استخوان، اختلالات رشد و تاخیرهای توسعه را افزایش دهد.

نوشیدنی‌های گیاهی همچنان جایگاهی دارند

با این حال، این نتایج به معنای بی‌فایده بودن نوشیدنی‌های گیاهی نیست. برای افرادی که به شیر حساسیت دارند، دارای عدم تحمل لاکتوز هستند یا یک رژیم غذایی کاملاً گیاهی را دنبال می‌کنند، نمونه‌های غنی‌شده این محصولات می‌توانند بخشی از نیازهای تغذیه‌ای آن‌ها را تامین نمایند.

اما پژوهشگران تاکید کرده‌اند که مصرف‌کنندگان باید برچسب‌های محصولات را به دقت بخوانند و بدانند که تمامی نوشیدنی‌های گیاهی دارای ارزش تغذیه‌ای مشابهی نیستند.

غذاهای کامل همیشه بهترین انتخاب هستند

این پژوهش از رویکردی حمایت می‌کند که متخصصان تغذیه آن را «ابتدا غذا و سپس مکمل» می‌نامند. بر اساس این دیدگاه، بهترین گزینه این است که مواد مغذی تا حد ممکن از غذاهای کامل و طبیعی تامین شوند و نه از مکمل‌ها یا محصولات شدیداً پردازش شده. غذاهای کامل حاوی مجموعه‌ای پیچیده از مواد مغذی هستند که به شکل هماهنگ عمل می‌کنند و دانشمندان هنوز در حال کشف تمامی جزئیات این تعاملات هستند.

با افزایش شمار افرادی که از شیر لبنی به سمت جایگزین‌های گیاهی می‌روند، پژوهشگران بر این باورند که تصمیم‌گیری باید بر اساس شواهد مستدل و نه صرفاً بر اساس اظهارات یا ادعاهای بازاریابی انجام شود. نیازهای تغذیه‌ای از فردی به فرد دیگر متفاوت است و آنچه برای یک فرد مناسب است، ممکن است برای دیگری مناسب نباشد.

در نهایت، این نتایج نشان می‌دهد که شیر گاو همچنان به‌عنوان یکی از کامل‌ترین منابع طبیعی مواد مغذی برای حفظ سلامت استخوان‌ها و تغذیه کلی بدن به شمار می‌آید. با این حال پژوهشگران خاطرنشان می‌سازند که این مطالعه به‌عنوان یک مرور علمی بر پژوهش‌های پیشین تلقی می‌شود و نه یک آزمایش بالینی جدید، لذا به تحقیقات بیشتری نیاز است تا مقایسه‌های بلندمدت میان شیر گاو و نوشیدنی‌های گیاهی با دقت بالاتری انجام شود.

با این حال، نتایج فعلی نشان می‌دهند که اگرچه نوشیدنی‌های گیاهی ممکن است برای برخی افراد مناسب باشند، ولی همواره قادر به تامین همان سطح از مواد مغذی و فواید سلامتی مرتبط با شیر گاو نخواهند بود؛ موضوعی که به‌ویژه در انتخاب نوشیدنی مناسب برای کودکان از اهمیت زیادی برخوردار است.

این نتایج در نشریه Critical Reviews in Food Science and Nutrition منتشر شده است.

۴۷۲۳۶