شب خاطرهای برای «محسن مقدم»
هشتصد و شصتمین شب از مجموعه شبهای مجلۀ بخارا به یاد «محسن مقدم» برگزار خواهد شد.
این نشست در ساعت پنج بعدازظهر روز سهشنبه بیستم خردادماه ۱۴۰۴ با سخنرانی فخری دانشپور پرور، هایده لاله، اردشیر صالحپور، احمد محیط طباطبایی، مصطفی دهپهلوان، مجید منتظرظهوری و علی دهباشی در موزۀ هنرهای معاصر تهران به وقوع خواهد پیوست.
نمایش فیلم مستند «بین خودمان بماند: گوشهای از زندگی محسن مقدم و همسرش سلما» که توسط مریم شاپوریان ساخته شده، بخش دیگری از این مراسم خواهد بود.
موزۀ مقدم واقع در دانشگاه تهران یکی از خانههای باشکوه دوران قاجار است که به یکی از درباریان آن زمان به نام محمدتقیخان احتسابالملک تعلق داشت. محسن مقدم، که فرزند احتسابالملک بود، همزمان با فعالیتهای علمی، به جمعآوری آثار تاریخی و هنری میپرداخت. او بسیاری از آثار باارزش جمعآوریشده از جمله کاشیها و قطعات سنگی تراشیدهشده را در ابنیه قدیمی نصب کرد و چندین مجموعه مانند کلکسیون پارچه، چپق و قلیان، سفالینه، شیشه و تابلوهای نقاشی را به صورت منظم در خانه پدری خود نگهداری میکرد.
در سال ۱۳۵۱، محسن مقدم خانه پدریاش و آثار نفیس رو به جمعآوری خود را به دانشجویان دانشکدۀ هنرهای زیبا و گروه باستانشناسی وقف کرد. پس از درگذشت او و همسرش، در سال ۱۳۶۹، مدیریت موزۀ مقدم به دانشگاه تهران سپرده شد. از اوایل دهۀ ۱۳۷۰، مسئولان دانشگاه در تلاش بودند تا به هدف واقف جامه عمل بپوشانند و این مجموعه شخصی به یک موزۀ دانشگاهی تبدیل شود.
محسن مقدم، فرزند محمدتقیخان احتسابالملک، در آخرین سالهای سلطنت قاجاریه در سال ۱۲۷۹ در تهران به دنیا آمد. او در سنین کودکی در سال ۱۲۹۱ به منظور تحصیل به اروپا اعزام شد. در میانه جنگ جهانی اول به ایران بازگشت و تحصیلات خود را در مدرسۀ صنایع مستظرفه تحت نظر استادانی چون کمالالملک ادامه داد. پس از چند سال، مجدداً به اروپای غربی رفت و در بخش باستانشناسی موزۀ لوور در پاریس زیر نظر ژرژ کنتنو، باستانشناس معروف، تعلیم دید و با نمرات عالی به اتمام تحصیل خود در آنجا نائل شد. علاوه بر باستانشناسی، او در پاریس به هنر نقاشی نیز پرداخت.
محسن مقدم در سال ۱۳۱۵ با سِلما کویومجیان ازدواج نمود. سلما نیز به مدت زمانی در رشتۀ باستانشناسی و هنر تحصیل کرده بود. این زوج در همان سال به ایران بازگشتند و در سال ۱۳۱۶ فعالیت حرفهای خود را به عنوان بازرس فنی هیأت باستانشناسی فرانسوی شوش، به سرپرستی رولان دومکنم، آغاز کردند. آنها زیر نظر آندره گدار در موزۀ ایران باستان نیز مشغول بودند و در تأسیس دانشکدۀ هنرهای زیبای دانشگاه تهران نقش اساسی ایفا کردند و طراح لباس استادان و لوگوی این دانشگاه نیز بودند.
محسن مقدم به انجام مأموریتهای باستانشناسی و هنری گوناگونی پرداخت که یکی از کلیدیترین آنها، تهیه نقشه باستانشناسی استان گیلان در سال ۱۳۴۰ تحت سرپرستی خود بود که بعدها توسط عزتالله نگهبان، یکی از شاگردان دکتر مقدم، ادامه یافت. او علاوه بر میدانی بودن، به فعالیتهای علمی در دانشگاه تهران نیز اهتمام ورزید و به عنوان یکی از نخستین استادان علوم باستانشناسی در ایران شناخته میشود. علاوه بر آن، مقدم نمایندگی ایران در نمایشگاهها و کنگرههای مختلف را بر عهده داشت و در کارنامهاش نشانهای افتخار متعددی را به ثبت رسانده است.
یکی از ویژگیهای شاخص محسن مقدم، علاقهاش از کودکی به جمعآوری کلکسیونهای مختلفی از جمله تمبر، صدف، چپق و قلیان و آثار تاریخی متنوع بود. او و همسرش در طول زندگی خود با سختیهای فراوانی دست و پنجه نرم کردند تا بتوانند مجموعهای غنی از آثار و اشیای تاریخی و هنری را گردآوری کنند. محسن مقدم به عنوان یک مجموعهدار متخصص و دوستدار فرهنگ و تاریخ ایرانزمین، مجموعه خود را به دلیل ارزش مالی جمعآوری نکرد بلکه به تأسیس یک گنجینه فرهنگی فکر میکرد. او بخش عمدهای از آثارش را از خارج از کشور خریداری کرده و به وطن خود بازگردانده است.
موزه هنرهای معاصر، محل برگزاری شب «محسن مقدم» در خیابان کارگر شمالی، جنب پارک لاله قرار دارد.
