غذاهای سالم و خطر نامرئی: ورود میکروپلاستیکها از مزارع به بشقاب سالاد ما
مدتهاست که زبالههای پلاستیکی را در نقاط مختلفی نظیر سواحل، رودخانهها و اقیانوسها مشاهده میکنیم؛ اما دانشمندان اخیراً به تهدیدی کمتر شناختهشده و نگرانکننده پرداختهاند: پلاستیکهایی که به آرامی در دل خاکهای زراعی انباشته میشوند، به درون گیاهان نفوذ کرده و در نهایت به مصرف انسانی میرسند. این نوع آلودگیها نهتنها برای محیط زیست بلکه برای سلامت انسان نیز عواقب خطرناکی به همراه دارد.
بهگزارش ساینسآلرت، یک بررسی جامع نشان میدهد که ترکیبات شیمیایی و آلایندهها در کنار ذرات ریز پلاستیکی، بهطور قابل توجهی به خاک نفوذ کردهاند. این مواد مضر پیشتر در محصولات غذایی مانند کاهو، گندم و هویج شناسایی شدهاند. کشف این موضوع، بر روندی نگرانکننده دلالت دارد؛ زبالههای پلاستیکی، به صورت مستقیم و غیرمستقیم، به زنجیرهی غذایی بشر راه یافتهاند.
در یک تحقیق جدید، جوزف بوکتور، متخصص زیستفناوری محیطزیست از دانشگاه مرداک استرالیا، به همراه گروهی از پژوهشگران، بیش از ۲۰۰ مقاله علمی را مورد بررسی قرار دادند تا منبع آلودگی پلاستیکی و مسیر نفوذ آن به خاکهای زراعی و محصولات غذایی را شناسایی کنند.
روش مالچپلاستیکی یکی از عوامل اصلی آلودگی است
طبق برآوردها، هر ساله در اروپا و آمریکای شمالی، مقادیر زیادی میکروپلاستیک به خاکهای زراعی وارد میشود. پژوهشگران تاکید میکنند که خاک، به عنوان یک مخزن بلندمدت برای این آلایندههای مقاوم، بهمرور زمان شروع به انباشت این مواد کرده است. بهطور خاص در بریتانیا، سالانه حدود ۲۲٬۵۰۰ تن میکروپلاستیک از طریق کودها و ترکیبات اضافی به خاک افزوده میشود.
یکی از مهمترین دلایل آلودگی، استفاده گسترده از پلاستیک در روش «مالچپلاستیکی» است. در این شیوه، به منظور جلوگیری از رشد علفهای هرز و حفظ رطوبت خاک، ورقهای پلاستیکی بر روی زمین قرار میگیرد. اگرچه این تکنیک میتواند به افزایش بازدهی و صرفهجویی در مصرف آب کمک کند، اما گزارشهای متعدد نشان میدهند که این روش یکی از مهمترین منابع انتشار میکروپلاستیکها و نانوپلاستیکها در خاکهای زراعی محسوب میشود.
علاوه بر مالچپلاستیکی، مواد دیگری مانند لجن فاضلاب، زیستلجنها و کودهای آلی نیز در زمره منابع ریزش میکروپلاستیکها به خاک به شمار میآیند. این ذرات در نهایت از طریق فرآیندهای طبیعی به داخل گیاهان منتقل میشوند.
بیشتر بخوانید
میکروپلاستیکها به چندین روش به داخل گیاهان جذب میشوند. برخی از آنها از طریق سلولهای ریشه به محیط اطراف جذب میشوند (این فرآیند تحت عنوان اندوسیتوز شناخته میشود)، برخی دیگر از طریق روزنههای برگ به داخل گیاه نفوذ میکنند و برخی نیز از طریق آب جذب شده از خاک به بافت گیاه منتقل میشوند.
بوکتور اشاره میکند که: «زمینهای زراعی هماکنون به ذخایر پلاستیکی تبدیل شدهاند و این واقعیت با عدم شفافیت در تحقیقات و نبود نظارت مناسب بر مواد افزودنی شیمیایی توأم است.» او بر این باور است که این ترکیبات نه تنها میتوانند بر تولیدات کشاورزی تأثیر بگذارند، بلکه تهدیدی جدی برای سلامت انسان نیز ایجاد میکنند.
زمینهای زراعی به انبارهای پلاستیک تبدیل شدهاند
عواقب وجود میکروپلاستیکها در بدن انسان موضوعی است که تحقیقات جدید به آن توجه خاصی نشان دادهاند. یافتههای پژوهشها این ذرات را با افزایش خطر ابتلا به مشکلات باروری در مردان، آسیب به قلب و عروق، اختلالات هورمونی، زوال سلولهای مغزی و آسیبهای ژنتیکی مرتبط میدانند. برخی از مطالعات حتی نشان دادهاند که مواد تشکیل دهنده پلاستیک میتوانند از طریق جفت به جنین منتقل شوند.
ترکیبات خاصی که در فرآیند تولید پلاستیک استفاده میشود نیز نگرانیهای فزایندهای را ایجاد کردهاند. به عنوان مثال، فتالاتها با اختلالات هورمونی و مشکلات باروری در ارتباط هستند. همچنین، مواد بازدارنده شعله مانند اترهای دیفنیل پلیبرومدار (PBDEها) میتوانند خطر مرگ ناشی از سرطان را افزایش دهند و در آزمایشهای حیوانی، به کبد، غده تیروئید و سیستمهای تولیدمثل و ایمنی آسیب برسانند.
در پایان، بوکتور به خطرات پنهانی اشاره میکند که تا کنون نادیده گرفته شدهاند. او تأکید میکند که هدف از این تحقیق «افزایش آگاهی برای مسئولان سیاستگذاری» است، زیرا شیوع فزاینده بحران پلاستیکی به طور مداوم سلامت انسانها را در معرض خطر قرار میدهد. او هشدار میدهد: «این تهدیدات بیتوجه نیستند، بلکه بهطور مستقیم در داخل سیستمهای زنده در حال رخ دادن هستند.»
این مقاله در نشریه Environmental Sciences Europe منتشر گردیده است.
