دود فیلترینگ چگونه در چشم مردم نمایان میشود
مالیات سنگین بر پهنای باند؛ فیلترشکن و بلعیدن ترافیک اینترنت
اولین و قابل لمسترین آسیبی که کاربر پس از فعالسازی فیلترشکن متوجه میشود، کاهش سرعت مفرط و تمام شدن سریع حجم بستههای اینترنتی است. این پدیده توهّم نیست، بلکه به یک مکانیسم فنی خاص و سیاستهای تعرفهگذاری اپراتورهای اینترنتی مربوط میشود.
به لحاظ فنی، ابزارهای عبور از فیلترینگ برای ایجاد اتصال امن و دور زدن مسدودسازیها اقدام به رمزنگاری دادهها و عبور آنها از کانالهای رمزگذاریشده یا «تونلینگ» میکنند. این فرآیند موجب افزایش حجم کاری یا سربار رمزنگاری (Encryption Overhead) میشود که میتواند میزان دادههای ارسالی و دریافتی را تا ۵ تا ۲۰ درصد افزایش دهد. میزان این افزایش مستقیماً به نوع پروتکل استفاده شده بستگی دارد؛ بدین ترتیب که برخی پروتکلها که از امنیت بالاتری برخوردارند، مصرف اینترنت کاربر را تا ۲۰ درصد بالا میبرند. در نتیجه، دریافت یک فایل ۱۰۰۰ مگابایتی به طور واقعی ۱۲۰۰ مگابایت از بسته اینترنت کاربر کسر خواهد کرد.
علاوه بر سربار رمزنگاری، مسألهای دیگر که هزینه کاربران را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد، روش محاسبه تعرفه ترافیک داخلی و بینالمللی است. بر اساس قوانین رگلاتوری، هزینه ترافیک داخلی (سایتها و اپلیکیشنهایی که سرورهایشان در داخل کشور مستقر است) معمولاً با تخفیف ۵۰ درصدی یا بیشتر نسبت به اینترنت بینالملل محاسبه میشود. اما زمانی که فیلترشکن فعال باشد، کل ترافیک دستگاه، حتی درخواستهای مربوط به سایتهای دولتی یا بانکی، به سمت سرورهای خارجی هدایت میشود و سپس به ایران بازمیگردد. در این وضعیت، آدرس آیپی خارجی به جای آیپی داخلی ثبت میشود و اپراتور هزینه کل مصرف کاربر را با تعرفه بینالمللی محاسبه میکند. همچنین، بسیاری از برنامهها و سرویسهای مسدود یا تحریم شده، به محض فعال شدن ویپیان، به شکل خودکار بهروزرسانی میشوند که این مسئله نیز باعث مصرف غیرضروری حجم زیادی از بسته اینترنت کاربر میشود.
مشکلات ایجادشده برای پردازنده گوشی تحت فشار فیلترشکنها
پیامدهای فیلترینگ تنها به هزینههای سنگین اینترنت معطوف نمیشود؛ بلکه سختافزار گوشیهای هوشمند که در شرایط اقتصادی فعلی با قیمتهای بالایی در بازار وجود دارند، قربانیان خاموش این الگوی معیوب هستند.
زمانی که یک نرمافزار فیلترشکن فعال میشود، پردازنده مرکزی (CPU) دستگاه به ناچار باید به طور مداوم الگوریتمهای پیچیده ریاضی را برای رمزنگاری هر یک از بستههای داده ورودی و خروجی انجام دهد. این پردازش سنگین و مداوم موجب میشود که پردازنده در فرکانسهای بالاتر عمل کند و در نتیجه دمای بدنه دستگاه به شدت افزایش یابد. از سویی دیگر، مسدودسازی مداوم پروتکلها توسط سیستمهای فیلترینگ باعث میشود فیلترشکن به طور مداوم اتصال خود را با سرور از دست بدهد. تلاش مداوم مودم سختافزاری گوشی برای جستجوی شبکه، پیدا کردن پورتهای باز و متصل شدن مجدد به سرورهای واسط، مصرف انرژی دستگاه را به حداکثر میرساند.
این گرما و افزایش دفعات شارژ به دنبال تخلیه سریع باتری، آسیبهای فیزیکی غیرقابل جبرانی به اجزای داخلی گوشی وارد میکند. یافتههای آزمایشگاهی نشان میدهند که فعال بودن فیلترشکن در پسزمینه تأثیر چندانی بر مصرف باتری ندارد، اما در حین مرور وب میتواند میزان مصرف باتری را تا ۲۸.۷۴ درصد افزایش دهد. به همین علت، کاربران ناچار به شارژ کردن گوشی خود چندین بار در طول روز میشوند. این روند تحمیلی سرعت فرسودگی باتریهای لیتیوم-یونی را به طور قابل توجهی افزایش داده و طول عمر گوشیهای هوشمند که معمولاً میبایست بین ۴ تا ۵ سال باشد، به شدت پایین میآورد.
تهدیدات ناشی از بدافزارها و نشت اطلاعات؛ هزینههای بالای ناامنی دیجیتالی
یکی از نگرانکنندهترین نتایج ناشی از فیلترینگ، به شدت آسیبپذیر شدن لایههای امنیتی در دستگاههای کاربران و زیرساختهای کشور است. تأکید بر مسدودسازی پلتفرمهای مهم، کاربران زیادی که از دانش فنی کافی برخوردار نیستند را به سمت استفاده از فیلترشکنهای رایگان و غیررسمی سوق میدهد.
بسیاری از این نوع فیلترشکنهای رایگان، رفتارهای مشکوکی از لحاظ امنیت سایبری بروز میدهند. با توجه به اینکه نگهداری سرورهای ویپیان هزینهبر است، ارائهدهندگان ابزارهای رایگان برای تأمین هزینههای خود در پی جمعآوری اطلاعات مرورگر، رصد کوکیها، تزریق تبلیغات پنهان و حتی فروختن دادههای شخصی کاربران به شرکتهای ثالث هستند. افزون بر این، تعداد زیادی از این برنامهها دارای نقصهای فنی جدی همچون نشت DNS و نشت WebRTC هستند. این نقصها میتوانند موجب شوند که با وجود فعال بودن ویپیان، آدرس IP واقعی و موقعیت جغرافیایی کاربر در معرض افشا قرار گیرد و حریم خصوصی وی به خطر بیفتد.
در مقیاسی وسیعتر، نصب این برنامهها به ورود انواع بدافزارها و ویروسها به داخل سیستمعامل گوشی منجر میشود. بدافزارها با نفوذ به حافظه موقت و دسترسی به دادههای حساس، اینفوگرافیهای هک زنجیرهای دستگاههای شخصی و نشت اطلاعات بانکی و هویتی را فراهم میآورند. فیلترینگ با وادار کردن کاربران به غیرفعال کردن سیستمهای حفاظتی پیشفرض یا دانلود برنامهها از منابع غیررسمی، تعاملات امن کاربران را ویران کرده است. تداوم این وضعیت نه تنها حریم خصوصی افراد را تباه میکند، بلکه با انتقال بدافزارها به دستگاههای متصل به درگاههای بانکی، زیرساختهای مالی کشور و کل شبکه بانکی را به خطر میاندازد.
هزینهای اضافی که بر عهده کاربر است
بازار تهیه و فروش ابزارهای دور زدن فیلترینگ در ایران به یک صنعت زیرزمینی، بدون مالیات و بسیار سودآور تبدیل شده که برآوردهای مالی آن بسیار حیرتانگیز است. آمارهای ارائهشده توسط مقامات رسمی و نهادهای صنفی ابعاد هولناک این تجارت سیاه را به نمایش میگذارد
طبق جدیدترین آمارها در تیرماه، کاربران به طور روزانه تقریباً ۱۲۶ میلیارد تومان و ماهانه نزدیک به ۳ هزار و ۷۷۰ میلیارد تومان (۳.۷۷ همت) برای خرید فیلترشکنهای پولی هزینه میکنند. همچنین، هزینه سالیانه ویپیانهای پولی در کشور حدود ۴۵ تریلیون و ۲۸۸ میلیارد تومان معادل ۴۵.۲ همت تخمین زده شده است. این گردش مالی شگفتآور در شرایطی اتفاق میافتد که درآمد سالانه شرکتی مانند ایرانسل به ۳۰ هزار میلیارد تومان میرسد. این در حالی است که بازار مافیای فیلترشکن بدون دغدغههای پرداخت مالیات، بیمه کارکنان، ثبت برند، بازاریابی رسمی و مجوزهای قانونی، درآمدی بیشتر از مجموع این دو نهاد عمده اقتصادی کشور تولید میکند.
این هزینه به طور مداوم از جیب شهروندانی برداشت میشود که برای ارتباطات ساده روزمره، آموزش یا کسبوکار خود ناچار به خرید نسخههای اشتراکی فیلترشکن (با متوسط هزینه ۱۵۰ هزار تومان در ماه) هستند. این روند باعث جابجایی سازمانیافته ثروت از دهکهای متوسط و ضعیف جامعه به جیب شبکه مالی پنهان و با ثبات فروشندگان فیلترشکن میشود. ادامه سیاست مسدودسازی، حیات این شبکه پنهان را تضمین میکند. بهطوری که برخی از مقامات مانند ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، اعتراف میکنند که گردش مالی فوقالعاده مافیای فیلترشکن از حد قدرت دولت فراتر رفته است.
در نهایت، نتایجی که از این آمار به دست میآید، تصویری از کاربری است که به تنهایی هزینههای یک سیاست را در هر مرحله میپردازد. او برای باز کردن یک صفحه ساده، حجم بیشتری از بسته اینترنتش را از دست میدهد؛ گوشیاش به دلیل رمزنگاری بیپایان داغ میشود و باتریاش خیلی زود خراب میشود؛ و برای این دسترسی اولیه، اطلاعات شخصی و حتی بانکیاش را به نرمافزارهایی ناشناس میسپارد که هیچکس پاسخگوی عملکردشان نیست. در پایان این مسیر، او ماهانه مبلغ قابل توجهی از درآمدش را به جیب بازاری میریزد که نه مالیات میدهد، نه قانونی است و نه حتی مسئولیتی به عهده دارد. کاربر ایرانی، در سیاستی که میبایست از او حمایت کند، اکنون تمام هزینههای مالی، جسمی و امنیتیاش را بهتنهایی و در کمال تنهایی تحمل میکند. / خبرآنلاین
