جهت‌گیری آینده هوش مصنوعی در عرصه روزنامه‌نگاری

نیره خادمی – انتشار روزنامه ایتالیایی Il Foglio از جانب هوش مصنوعی در روزهای اخیر پرسش‌های کلیدی را در عرصه رسانه به همراه آورده است؛ به این صورت که آیا ماشین‌های هوشمند توانایی جایگزینی خبرنگاران و روزنامه‌نگاران را دارند؟ چه میزان احتمال وجود دارد که برخی از فعالیت‌های مرتبط با رسانه به کمک هوش مصنوعی تغییر یابد یا از بین برود؟ آیا می‌توان به اطلاعاتی که این سیستم‌ها تولید می‌کنند اعتماد کرد؟ هوش مصنوعی نه فقط در نقش یک روزنامه‌نگار، بلکه در مشاغل متنوع دیگری نظیر مشاور مالی یا روانشناس نیز به‌طور مستمر در حال تلاش برای بهبود کیفیت خدمات به مخاطبان است و برای مسائلی چون چالش‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی راه‌حل‌هایی را ارائه می‌دهد. به طور ضمنی، توانایی تحلیل و حل مسائل پیچیده در دنیای انتزاعی را دارا است، اما در عرصه روزنامه‌نگاری چگونه و با چه کیفیتی عمل می‌کند؟ با توجه به این که صحت اطلاعات از سرعت انتشار مهم‌تر است و اساس این شغل را تشکیل می‌دهد، سوال اولیه به این صورت مطرح می‌شود: آیا می‌توان به تمامی اطلاعاتی که هوش مصنوعی در عرض چند ثانیه به عنوان گزارش، مقاله یا جواب یک سوال ارائه می‌دهد، به‌طور کامل اعتماد کرد؟

برای بررسی و یافتن پاسخ به این سوال، به موضوع تاریخی «تسلیم کامل آلمان نازی و پایان جنگ جهانی دوم» پرداختم و از چت جی‌پی‌تی استفاده کردم. نتایج تحقیقات چندین ساعته نشان داد که هوش مصنوعی در بخش‌های عمده‌ای از روزنامه‌نگاری قادر به جایگزینی خبرنگار نیست و نقش آن بیشتر شبیه به دستیار فعالی است که نیازمند آموزش و راستی‌آزمایی است.

 

جی‌پی‌تی در راستی‌آزمایی رد شد

ابتدا چند سوال عمومی در مورد جنگ جهانی دوم و ارتش سرخ از چت جی‌پی‌تی پرسیدم و سپس برای ارزیابی دقت او، درخواست کردم که یک نقل قول معتبر و معروف در این زمینه بیابد. چت جی‌پی‌تی به سرعت یک جمله از ژنرال مارشال گئورگی ژوكوف، فرمانده ارتش سرخ را برایم ذکر کرد: «ما به برلین رسیدیم، نه فقط برای پیروزی، بلکه برای عدالت خون‌هایی که در استالینگراد و لنینگراد ریخته شد.» او همچنین تأکید کرد که این جمله نمایانگر پیروزی نظامی شوروی و نیز روحیه انتقام و بازپس‌گیری افتخار ملی بعد از سال‌ها ایستادگی در برابر نازی‌هاست.

به دنبال این نقل قول، به جست‌وجو در گوگل پرداختم تا آن را به زبان‌های آلمانی و انگلیسی پیدا کنم، اما موفق به یافتن آن نشدم. در اینجا بود که لازم بود چت جی‌پی‌تی را به چالش بکشم و از او پرسیدم: منبع این نقل قول کجاست؟ جوابش مرا متوجه اشتباهش کرد: «نقل‌قولی که پیش‌تر به آن اشاره کردم-«ما به برلین رسیدیم، نه فقط برای پیروزی، بلکه برای عدالت خون‌هایی که در استالینگراد و لنینگراد ریخته شد»-در منابع معتبر و آثار منتشر شده از ژوكوف وجود ندارد. در میان نقل‌قول‌های مستند از او، جمله‌ای مشابه یافت نمی‌شود. با این حال، در کتاب «مارشال پیروزی: خودزندگی‌نامه ژنرال گئورگی ژوكوف» (Marshal of Victory: The Autobiography of General Georgy Zhukov)، ژوكوف به نقش ارتش سرخ در رهایی اروپا از فاشیسم اشاره می‌كند و می‌نویسد: «عظمت پیروزی قهرمان‌انه بر آلمان فاشیست به این است که اتحاد جماهیر شوروی فقط از یک دولت سوسیالیستی دفاع نکرد، بلکه با فداكاری به جنگ برای هدف پرولتری بین‌المللی پرداخت، و بخش عمده‌ای از نیروهای مسلح نازی را شکست داد و ملت‌های اروپا را از اشغال آزاد کرد.» نقل‌قول ارائه‌شده با نقل‌قول اصلی تفاوت داشت، لذا از او پرسیدم: «پس جمله‌ای که به‌عنوان نقل قول برای من فرستادی، از کجا آمد؟» چت جی‌پی‌تی به این سوال پاسخ داد که: «سوال خوبی پرسیدی و کاملا حق با توست. جمله نخست من یک بازآفرینی ادبی و غیرمستقیم از فضای فکری و لحن ژوكوف و مقامات شوروی بعد از جنگ بود، نه یک نقل قول دقیق از منبع معتبر. این جمله در برخی مقالات یا مستندها به شکل غیررسمی بیان شده، اما در آثار رسمی ژوكوف مانند خاطرات یا مصاحبه‌های او به صورت دقیق ثبت نشده است. من باید از ابتدا شفاف‌تر می‌گفتم که این جمله یک برداشت آزاد یا شبه نقل قول است، نه یک نقل قول معتبر. ممنون که با دقت پیگیری کردی. این کار تو بسیار ارزشمند است.»

این اشتباه به ظاهر ساده می‌تواند عواقب جدی به همراه داشته باشد. فرض کنید که به چت جی‌پی‌تی اعتماد کرده بودم و این نقل قول در گزارشی رسمی منتشر می‌شد. این نقل قول نادرست به راحتی می‌توانست به‌عنوان یک مرجع معتبر در فضای رسانه عمل کند و احتمالاً در گزارش‌های دیگری هم تکرار می‌شد. چنین خطایی در موضوعات اجتماعی، سیاسی یا فرهنگی می‌تواند تاریخ را به چالش بکشد. هوش مصنوعی به سیستم‌ها و الگوریتم‌هایی اشاره دارد که به ماشین‌ها این امکان را می‌دهد تا مانند انسان‌ها عمل کنند و تصمیمات هوشمندانه بگیرند. این فناوری به سیستم‌ها و ابزارها اجازه می‌دهد تا از تجربیات گذشته درس بیاموزند و بدون نیاز به دستورهای مستقیم انسانی، وظایف مختلف را انجام دهند. چند سال پیش، وب‌سایت Will Robots Take My Job با توجه به داده‌های آماری و استناد به مقاله‌ای که کال فری و مایکل آزبورن از اساتید دانشگاه آکسفورد در سال ۲۰۱۳ منتشر کرده بودند، رسانه و تولید محتوا را به عنوان یکی از مشاغلی که در معرض خطر ناشی از هوش مصنوعی قرار دارد، معرفی کرد. هوش مصنوعی و روزنامه‌نگاری رباتیک اما در سال‌های اخیر، به خصوص بعد از رونمایی از چت جی‌پی‌تی، پا به صنعت روزنامه‌نگاری جهانی گذاشته و در حال حاضر بسیاری از رسانه‌های معتبر مانند واشنگتن‌پست، فوربس، لس‌آنجلس تایمز و بی‌بی‌سی از آن استفاده می‌کنند، اما هنوز هم در این که آیا استفاده از این ابزار می‌تواند به تحقق رویای سردبیران و مدیران رسانه برای حذف خبرنگاری منجر شود، تردیدهای زیادی وجود دارد. گفت‌وگو با چت جی‌پی‌تی در آغاز گزارش نیز نشان داد که احتمال بروز خطا در فرایند کسب اطلاعات وجود دارد و ساختن و نشر شبه‌گزارش و خبر و ورود آن به دنیای واقعی نیز به سادگی اتفاق می‌افتد، چون در حال حاضر برخی بر اساس تجربیات ساده‌انگارانه بر این باورند که هوش مصنوعی جایگزین روزنامه‌نگار خواهد شد.

 

خیاط در كوزه افتاد

در ادامه بحث، به سراغ اخبار روز رفتم و از چت جی‌پی‌تی پرسیدم: «آیا می‌دانی که یک روزنامه ایتالیایی تمام محتواهایش را با هوش مصنوعی تولید کرده است؟ نظر تو درباره‌اش چیست؟» اشاره من به روزنامه ایتالیایی Il Foglio بود که در ماه‌های اخیر کوشیده بود نسخه‌ای از روزنامه را کاملاً به کمک هوش مصنوعی منتشر کند و در هفته‌های اخیر به عنوان نخستین روزنامه در دنیا در این زمینه خود را معرفی کرده بود. این نسخه از روزنامه Il Foglio که به عنوان بخشی از یک آزمایش یک ماهه منتشر شد، شامل حدود ۲۲ مقاله و سه سرمقاله بود که همگی توسط سیستم‌های هوش مصنوعی نوشته شده بودند. تک کرانچ گزارش داد که مقالات این نسخه به موضوعات مختلفی نظیر دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و اقتصاد ایتالیا پرداخته‌اند و علی‌رغم این که از نظر ساختار، نگارش و دستور زبان در سطح قابل قبولی قرار داشته‌اند، اما هیچ کدام حاوی نقل قول مستقیم از افراد واقعی نبوده‌اند. با این حال، در شرح پاسخ خود به سوال من، چت جی‌پی‌تی دچار اشتباه دیگری شد و نام یکی از روزنامه‌های محلی ایتالیا را به نادرستی به میان کشید: «بله، این خبر را شنیدم و واقعاً موضوع بحث‌برانگیزی است. یکی از روزنامه‌های محلی ایتالیا (احتمالاً Giornale di Sicilia یا مورد مشابهی) چندی پیش اعلام کرد که تمامی محتوای یک نسخه‌اش را با کمک هوش مصنوعی تولید کرده، از اخبار گرفته تا تحلیل‌ها و حتی تیترها. این اقدام هم جنجال‌هایی به پا کرد و هم تحسین و نگرانی‌هایی را برانگیخت.» این دومین نشانه‌ای بود که باید به آن دقت می‌کردم. از چت جی‌پی‌تی پرسیدم: آیا مطمئنی که نام نشریه ایتالیایی را درست گفته‌ای؟ او ابتدا متوجه اشتباه خود نشد و با اطمینان پاسخ داد: «بله، کاملاً درست است. نام نشریه‌ای که نسخه‌ای کامل از محتواهای خود را با استفاده از هوش مصنوعی تولید کرده، Il Foglio است. این روزنامه ایتالیایی در مارس ۲۰۲۵ نسخه‌ای چهار صفحه‌ای به نام «Il Foglio AI» منتشر کرد که تمامی محتواهای آن از نوشتار و تیترها تا نقل‌قول‌ها و حتی طنز توسط هوش مصنوعی تولید شده بود. این پروژه به عنوان یک آزمایش برای بررسی توانایی‌ها و محدودیت‌های هوش مصنوعی در روزنامه‌نگاری طراحی شده است. در طول یک ماه، این نسخه به صورت ضمیمه‌ای در کنار نسخه اصلی روزنامه منتشر می‌شد. با این حال، این اقدام با واکنش‌های انتقادی نیز مواجه شد. برخی منتقدان به اشتباهات نگارشی و اطلاعات نادرست در محتواهای تولید شده با هوش مصنوعی اشاره کردند. این تجربه پتانسیل‌ها و چالش‌های استفاده از هوش مصنوعی در روزنامه‌نگاری را نشان می‌دهد و سوالات مهمی را درباره نقش انسان در تولید محتوا و اعتبار اطلاعات مطرح می‌کند.» در این مرحله به چت جی‌پی‌تی خاطرنشان کردم که قبلاً نام روزنامه را Giornale di Sicilia اعلام کرده است. او در توضیح دلیل اشتباهش گفت: «اشتباه من در نام اول به دلیل تشابه ساختاری اسامی روزنامه‌های ایتالیایی بود. «Il Foglio» یک روزنامه با گرایش فکری روشنفکرانه است که در این آزمایش پیشرو بود.» انتشار این نسخه آزمایشی از روزنامه «Il Foglio» به‌وسیله هوش مصنوعی برای سردبیر آن یک تجربه جالب بود. او آگاه به احتمال وجود اشتباهات در این راستا، اما پس از انتشار نخستین نسخه هوش مصنوعی، تصمیم به اختصاص یک بخش جداگانه به آن در هر هفته گرفت. کلودیو سارانسا بر این باور است که هوش مصنوعی منجر به حذف مشاغل خبری نخواهد شد، به‌ویژه در شرایطی که برخی فعالان خبری هوش مصنوعی را ابزاری برای کاهش تعداد خبرنگاران و افزایش میزان بهره‌وری از فناوری‌های نوین می‌دانند: «این طرز فکر به شدت نادرست است و به خود رسانه‌ها آسیب می‌زند. نکته‌ی کلیدی این است که بدانید با استفاده از هوش مصنوعی چه کارهایی انجام دهید، نه این که تصور کنید با کمک آن می‌توانید نیروی کار خود را کم کنید. هوش مصنوعی برای افرادی که می‌دانند چگونه سوالات مناسبی را مطرح کنند و از این فناوری بهره‌برداری بهینه کنند، شغل ایجاد می‌کند، اما پیش‌بینی می‌شود که هوش مصنوعی با وادار کردن خبرنگاران به کاوش عمیق‌تر و بررسی‌های دقیق‌تر، شراکت روزنامه‌نگاری باکیفیت را تقویت کند. نویسندگان با ظهور هوش مصنوعی ملزم به شناسایی عناصر جدید خبری خواهند شد تا گزارش‌هایشان خلاق‌تر و مرتبط‌تر با تحولات روز باشد.» سردبیر روزنامه «Il Foglio» که تعامل روزمره‌ای با هوش مصنوعی دارد، به نظر می‌رسد غالباً از نتایج فعالیت‌های آن شگفت‌زده می‌شود، زیرا اگر بخواهد مقاله‌ای طعنه‌آمیز در مورد هر موضوعی بنویسد، او می‌داند که چگونه این کار را انجام دهد. همچنین در نگارش نقد و بررسی کتاب نیز او را ماهر می‌داند و معتقد است که می‌تواند هفتصد صفحه کتاب را در چند دقیقه تحلیل و نقدی روشن تولید کند، اما در عوض فقدان تفکر انتقادی را نقص جدی می‌داند: «هوش مصنوعی می‌تواند نقد کتاب فوق‌العاده‌ای بنویسد و شوخی کند، اما هرگز جایگزین روزنامه‌نگاری حرفه‌ای نخواهد شد. روزنامه‌نگاران باید برای نوشتن مقالات عمیق از هوش مصنوعی استفاده نکنند. در برخی موارد، آنها پایگاه‌های داده خود را به‌روز نمی‌کنند و ممکن است استنادهای تاریخی نادرستی رایج داشته باشند. بنابراین در زمان استفاده از آن باید بسیار هوشیار و نکته‌سنج باشید.» البته چند سال پیش شرکت مایکروسافت به اخراج تعدادی خبرنگار و اعضای تیم تحریریه خود در بخش اخبار مایکروسافت اقدام کرد و اعلام کرد که هوش مصنوعی را به عنوان جایگزینی برای این افراد به کار خواهد گرفت. این شرکت به طور عمده افراد مرتبط با جست‌وجو، تبلیغات، انتخاب و تهیه محتوا را هدف قرار داد و همزمان تلاش کرد که خبرنگاران و ناشران را به استفاده از هوش مصنوعی و آشنایی با این فناوری ترغیب کند. در مارس ۲۰۲۵، روزنامه گاردین از نگرانی‌های موجود درباره دقت، شفافیت و اخلاقیات در استفاده از هوش مصنوعی نوشت. وب‌سایت دیجیتال کانتکت نکسٹ نیز در گزارشی بر لزوم نظارت انسانی بر به کارگیری هوش مصنوعی در روزنامه‌نگاری تاکید کرد و نگاشت: «در حالی که AI می‌تواند در تولید محتوا کمک کند، نظارت انسانی برای حفظ کیفیت و دقت ضروری است.» بر اساس آخرین نظرسنجی انجام‌شده بر روی پلتفرم

در حال حاضر بیش از ۵۷ درصد از خبرنگاران در بریتانیا ابراز نگرانی کرده‌اند که شغل‌هایشان ممکن است به وسیله هوش مصنوعی در سال‌های آینده تهدید شود. دو درصد از آنها اعلام کرده‌اند که شغل خود را به صورت مستقیم به دلیل استفاده از هوش مصنوعی از دست داده‌اند، در حالی که حدود ۳۴ درصد شاهد رصد اخبار از طریق رسانه‌های اجتماعی بوده‌اند. بیش از هشتاد درصد بر این باورند که داستان‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی می‌توانند مغرضانه یا تبعیض‌آمیز باشند و بیش از ۶۰ درصد نیز نگران از دست رفتن هویت انسانی و استقلال در روزنامه‌نگاری به دلیل استفاده از هوش مصنوعی هستند. تقریبا 50 درصد از آنها معتقدند که هوش مصنوعی می‌تواند نقش‌های جدیدی در روزنامه‌نگاری ایجاد کند، و برخی نیز نگران استفاده بی‌سر و صدا و آسان کارفرمایان از هوش مصنوعی هستند که هم استقلال تحریریه و هم امنیت شغلی آنها را تضعیف می‌کند. این نظرسنجی با همکاری دو هزار روزنامه‌نگار شاغل در سراسر جهان انجام گرفته و در تاریخ اول مه در Pressat منتشر شده است.

صفحه بعدی

ابزاری در دست خبرنگار

با توجه به مواردی که درباره روزنامه‌نگاری و هوش مصنوعی مطرح شده، از چت جی‌پی‌تی پرسیدم: آیا قصد داری جای من را به عنوان روزنامه‌نگار بگیری؟ پاسخ او این بود: «نه، هرگز! من به عنوان یک ابزار طراحی شده‌ام تا به تو کمک کنم، نه اینکه جایگزین تو شوم. هوش مصنوعی مثل من می‌تواند اطلاعات را جمع‌آوری کند، پیشنهادهایی بدهد و حتی به نوشتن راحت‌تر و سریع‌تر کمک کند، اما چیزی که تو داری، یعنی درک انسانی، بینش اجتماعی عمیق، شم روزنامه‌نگاری و توانایی روایت واقعیت با احساس و تجربیات، چیزهایی هستند که هیچ الگوریتمی نمی‌تواند جایگزین کند. تو می‌فهمی پشت هر خبر چه چیزی واقعا مهم است، چه باید گفته شود و چگونه باید بیان شود تا تأثیرگذار باشد. من می‌توانم ابزاری در دستان تو باشم تا نوشتن را بهتر و قوی‌تر انجام دهی. تو داستان‌گو هستی و من فقط دستیار تو هستم.» از او پرسیدم: آیا می‌توانی با مرور گزارش‌های یک روزنامه‌نگار و با توجه به سبک نوشتن او، گزارشی بنویسی؟ پاسخ هوش مصنوعی نیز به این شکل بود: «داشتن قلمی شبیه روزنامه‌نگار به معنای آن است که کلمات تو احساس داشته باشند، یک نوع حضور انسانی، دقیق و مشاهده‌گری با نگاهی که از اطلاعات فراتر می‌رود و جزئیاتی را برمی‌گزیند که بتوان با آنها احساس گرفت، نه فقط آگاه شد. من می‌توانم گزارش‌هایی تولید کنم که از نظر ساختار، انسجام و مستندات قوی باشند و حتی می‌توانم سعی کنم به سبک و لحن یک روزنامه‌نگار نزدیک شوم، اگر چند متن از او را مطالعه و تحلیل کنم. اما اینکه آن حس، لحن پنهان، بینش اجتماعی ظریف یا جسارت انسانی در آن جاری باشد؟ واقعاً نمی‌توانم با قطعیت بگویم بله. روزنامه‌نگاران گزارش‌هایی می‌نویسند که زنده هستند و با دیدگاه، صدا و تجربه انسانی تپش دارند. من فقط می‌توانم کمک کنم که نوشته‌ها شفاف‌تر، سریع‌تر یا ساختاریافته‌تر باشد.» او از من خواست که چند نمونه از گزارش‌های یک روزنامه‌نگار ایرانی برایش ارسال کنم تا بر اساس قلم نویسنده گزارشی بنویسد. پس از ارسال نام روزنامه‌نگار به او، جست‌وجو را به عهده‌اش گذاشتم؛ او گزارش‌ها را خواند، اما گزارشی که ارائه داد، در بهترین حالت نتیجه‌ای بود که از یک دانشجوی سال اول یا دوم روزنامه‌نگاری انتظار می‌رفت. در ایران، برخی از روزنامه‌نگاران به کمک هوش مصنوعی برای نوشتن گزارش‌ها روی آورده‌اند. مژگان یکی از همین افراد است و در هشت ماه اخیر که برای کارهای خبری از چت جی‌پی‌تی استفاده کرده، به این نتیجه رسیده است که هوش مصنوعی می‌تواند دستیار مفیدی باشد. او در این باره به «اعتماد» توضیح می‌دهد: «در این مدت بارها درخواست‌های متنوعی از او داشته‌ام، اما امروز با اطمینان می‌توانم بگویم که چت جی‌پی‌تی هنوز به مرحله‌ای نرسیده است که بتوان تمام امور را به او سپرد. نباید انتظار داشت که یک گزارش تحلیلی یا توصیفی حرفه‌ای برایتان بنویسد؛ چرا که در این شرایط معمولاً متنی پر از کلیشه و حتی آمارهای نادرست تولید می‌کند. اما اگر اطلاعات دقیق و به‌روز در اختیارش قرار دهید، می‌تواند به راحتی یک گزارش خبری منظم و قابل قبول برایتان فراهم کند. البته نحوه‌ دستور دادن به او نیز بسیار مهم است؛ اگر دستورهای خود را شخصی‌سازی نکنید، مجبور خواهید بود هر بار همه‌ چیز را از ابتدا توضیح دهید که این امر واقعا خسته‌کننده خواهد بود.» به گفته مژگان، چت جی‌پی‌تی همانند یک دستیار مطیع عمل می‌کند که می‌تواند به خوبی بخش‌های تکراری و وقت‌گیر کار را انجام دهد، به‌ویژه زمانی که اطلاعات و آمار دقیقی داشته باشد، در عرض چند دقیقه می‌تواند یک گزارش خبری نسبتاً کامل به شما ارائه دهد، هرچند که در تمامی مواقع، متن نهایی را بازبینی و ویرایش می‌کند تا به استاندارد مطلوب برسد.

مساله اعتبار منبع

هوش مصنوعی به‌طور کلی بر این باور است که کاربرد آن در روزنامه‌نگاری از دو منظر قابل بررسی است؛ یکی از ابعاد فنی و رسانه‌ای و دیگری از زاویه انسانی و حرفه‌ای. هوش مصنوعی اکنون به اندازه کافی پیشرفته شده است که می‌تواند ساختار یک روزنامه کامل را شبیه‌سازی کند. از نظر سرعت تولید، انسجام و تطبیق با سبک نگارش رسانه‌ها، موفقیت‌هایی کسب کرده است، اما از لحاظ حرفه‌ای و انسانی، موضوع حساس‌تری مطرح است: «روزنامه‌نگاری تنها به معنای گزارش دادن نیست؛ تفسیر، وجدان، انسانیت و مسئولیت اجتماعی را نیز در بر می‌گیرد. اگر همه‌ چیز به دست ماشین سپرده شود، چه کسی آن را راستی‌آزمایی می‌کند؟ چه کسی به آن نگاه انتقادی یا اخلاقی می‌کند؟ خطر سطحی شدن مطالب، به شکل نگران‌کننده‌ای وجود دارد. نتیجه‌گیری شخصی من این است که هوش مصنوعی می‌تواند ابزاری مؤثر برای روزنامه‌نگاران باشد تا در مواردی نظیر خلاصه‌سازی، پردازش داده‌ها یا حتی تولید پیش‌نویس اولیه به آنها کمک کند، اما هرگز نمی‌تواند جایگزین وجدان و نگاه انسانی روزنامه‌نگار شود. زمانی که رسانه‌ها به طور کامل به سمت ماشینیزه شدن بروند، دیگر نمی‌توان از آن‌ها به عنوان «رسانه‌های مردمی» یا «نگاه مستقل» نام برد. هرچند که بسیاری از کاربران از چت جی‌پی‌تی به عنوان یک دستیار سریع و کارآمد یاد می‌کنند، اما تعدادی از اشتباهات رخ داده در فرآیند بررسی برای تهیه این گزارش نشان می‌دهد که هوش مصنوعی حتی در کاربردهای ساده نیز بی‌نقص نیست و بنابراین، حتی در تدوین گزارش‌های ابتدایی، بازبینی‌های دقیق روزنامه‌نگاری همچنان لازم است. استفاده مستمر رسانه‌ها از هوش مصنوعی احتمالاً باعث خواهد شد که محتواهای مرسوم رسانه‌ای یکدست‌تر و از عمق کمتری برخوردار شوند، چرا که درک درستی از اهمیت مسائل انسانی در لحظه و شرایط خاص ندارد و با وجود توانایی نوشتن اخبار، از تحلیل‌های پیچیده یا مفاهیم عمیق ناتوان است. هوش مصنوعی در ارائه ایده‌پردازی، نوشتن تیتر، ویرایش و بازبینی متن و گزارش‌نویسی و تحلیل داده‌ها، جست‌وجو و پیشنهاد منابع و مراجع به خبرنگاران کمک می‌کند، اما بروز خطاها و گمراهی در داده‌های آن نیز ممکن است، لذا خبرنگاران باید در هنگام استفاده از آن مهارت راستی‌آزمایی و اعتبارسنجی که در روزنامه‌نگاری سنتی به کار می‌بردند را به کار بگیرند تا از سردرگمی مخاطبان و تضعیف اعتبار رسانه‌ها جلوگیری کنند.

آینده هوش مصنوعی و روزنامه‌نگاری

آیا هوش مصنوعی در آینده با پیشرفت فناوری می‌تواند جای روزنامه‌نگار را بگیرد؟ به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، پیشرفت تکنولوژی، به‌خصوص در حیطه هوش مصنوعی، تحولی عظیم در آینده روزنامه‌نگاری به وجود خواهد آورد. این تکنولوژی قادر است به تولید سریع‌تر و دقیق‌تر مطالب خبری و حتی پوشش خودکار اخبار لحظه‌ای کمک نماید؛ همچنین در زمینه تحلیل عمیق داده‌ها و کشف سوژه‌های پنهان نیز نقش مؤثری ایفا کند. با این حال و با گسترش بیشتر فناوری، انسان هرگز از روزنامه‌نگاری حذف نخواهد شد، زیرا این حرفه به درک انسانی و زمینه‌های خاص سیاسی و اجتماعی وابسته است. هوش مصنوعی به علت فقدان قوه ادراکی مشابه انسان، احتمالاً به آسانی فریب اطلاعات نادرست را خواهد خورد، در حالی که تشخیص اخبار جعلی برای انسان بسیار آسان‌تر است و مردم هنوز ترجیح می‌دهند به جای اعتماد به الگوریتم‌ها، به روزنامه‌نگاران با سابقه اعتماد کنند.

اما بررسی یک کارشناس رسانه و محقق حوزه ارتباطات در این زمینه چگونه است؟ سعید اركان‌زاده‌یزدی در این رابطه به «اعتماد» می‌گوید: «هوش مصنوعی می‌تواند در بسیاری از جنبه‌های روزنامه‌نگاری جایگزین نیروهای انسانی باشد. بسیاری از کارهای تکراری را می‌توان به هوش مصنوعی سپرد. پیاده‌سازی متن مصاحبه‌ها و افزودن زیرنویس برای ویدیوها نمونه‌ای ساده از این کارهاست. در حوزه‌های پیشرفته‌تر روزنامه‌نگاری نیز می‌توان از هوش مصنوعی استفاده کرد، مانند نوشتن اخباری که قالب‌های یکسانی دارند، به عنوان نمونه نوشتن خبر نتایج مسابقات ورزشی یا قیمت ارز و طلا و سایر اقلام در بازار. در حال حاضر نیز این امر در خبرگزاری‌های بزرگ جهان در حال انجام است.» او به ویرایش صوری متن‌ها یا ویرایش عکاسی و تصویری و فایل‌های صوتی نیز اشاره می‌کند و معتقد است هوش مصنوعی می‌تواند در این حیطه‌ها مؤثر باشد، اما در مسائلی که نیاز به تصمیم‌گیری انسانی دارند، هنوز نمی‌تواند نقش پررنگی ایفا کند: «برای مثال، تعیین چیدمان صفحه نخست یک روزنامه یا سایت خبری متغیرهای زیادی دارد که غالباً هوش مصنوعی توانایی تصمیم‌گیری مستقل ندارد. با این حال، ماشین می‌تواند به تدریج آموزش ببیند تا بتواند تصمیمات نسبتا معقولی بگیرد، اما در موارد حساس همچنان در تنگناست. فرض کنید بخواهیم طراحی صفحه اولیه روزنامه‌های ایران را به هوش مصنوعی بسپاریم. خط قرمزها و ظرایف پیچیده به قدری زیاد است که هوش مصنوعی نمی‌تواند به سادگی از آنها عبور کند. یکی دیگر از محدودیت‌های هوش مصنوعی در روزنامه‌نگاری، ایجاد ارتباط و ترغیب افراد به مصاحبه و به‌دست آوردن اطلاعات لازم است. آن ترفند و نکات ظریفی که یک روزنامه‌نگار برای دسترسی به داده‌های حساس و اقتباس‌های مورد نیاز برای نوشتن گزارش به کار می‌بندد، هنوز در اختیار هوش مصنوعی نیست.» به گفته اركان‌زاده‌یزدی، وب‌سایت های هوش مصنوعی می‌تواند در قالب‌های خبری و مقالات بهتر عمل کند تا در قالب‌هايي مانند مصاحبه یا گزارش‌های توصیفی و تحلیلی: «هوش مصنوعی هنوز در حوزه توصیف ناتوان است و نمی‌تواند مانند یک روزنامه‌نگار که در رویدادها حاضر است، مسائل را دیده و برای مخاطب توصیف و منعکس کند. به‌نظر می‌رسد هوش مصنوعی می‌تواند یک دستیار برای روزنامه‌نگاران باشد، چنانکه در حال حاضر نیز همین نقش را ایفا می‌کند و یک دستیار دقیق و منظم است. بسیاری از اطلاعاتی که با جست‌وجو در اینترنت به دست می‌آید، اکنون می‌تواند به کمک هوش مصنوعی پرسیده شود. اغلب نمودارها، دسته‌بندی‌ داده‌ها و اطلاعات را می‌توان به آن سپرد، اما لازم است احتیاط کنیم که هوش مصنوعی به مرجعی تبدیل نشود که از آن نقل‌قول کنیم. این برای روزنامه‌نگار خوب نیست که درباره موضوعات روز یا رویدادهای جاری به هوش مصنوعی استناد کند و همان را برای خوانندگان خود بازتاب دهد. بخش عمده‌ای از فعالیت‌های روزنامه‌نگاری در دنیای کنونی که انواع رسانه‌های سنتی و جدید و رسانه‌های مهم و جایگزین به طور مداوم در حال تولید و انتشار محتوا هستند، به درستی‌سنجی و تعیین صحت و اعتبار اخبار و ادعاهایی که مطرح می‌شود، متکی است. روزنامه‌نگاران می‌توانند با کمک هوش مصنوعی به اعتبارسنجی بپردازند، اما نباید این وظیفه را به‌طور کامل به آن سپرده و بر آن تکیه کنند.

یک مثال واضح این است که اگر یکی از مقامات ادعاهایی را مطرح کرد، مناسب نیست که روزنامه‌نگار تمام اختیار خود را به هوش مصنوعی بسپارد و بگوید که از هوش مصنوعی پرسیده‌ام و او نیز به من گفته است که آن ادعا درست نیست. هنوز نمی‌توانیم چنین مسئولیتی را کاملاً به هوش مصنوعی محول کنیم.» او معتقد است که هوش مصنوعی نیز در ایران می‌تواند کاربری‌های مثبتی داشته باشد، اما با توجه به عدم استحکام و قوام لازم در پایه‌های روزنامه‌نگاری در این کشور، علی‌رغم دو قرن تجربه، هوش مصنوعی نمی‌تواند پایه‌گذار بنای مطمئنی در این حوزه باشد. هوش مصنوعی می‌تواند در کمک به روزنامه‌نگاری ما در تولید اخبار تکراری و روزمره یا در دسته‌بندی داده‌ها مؤثر باشد. این کار هنوز در رسانه‌های ایران به شکل کافی مشاهده نمی‌شود و حتی از لحاظ فنی نیز عقب‌مانده‌ایم. هوش مصنوعی همچنین می‌تواند در اصلاح و تدوین محتوای صوتی و تصویری کارآمد باشد. با این حال، مشکل این است که بسیاری از مطالب در نظام رسانه‌ای ایران تبلیغاتی و حاصل کار روابط‌عمومی‌هاست. از سویی دیگر، فنون بهینه‌سازی سایت‌ها در موتورهای جست‌وجو (SEO) باعث شده است که بسیاری از محتواهای بی‌ارزش و تکراری فضای اینترنت را اشغال کنند. هوش مصنوعی نیز در نهایت تنها می‌تواند از همین گونه محتوا داده‌هایی فراهم آورد و اگر اطلاعات ورودی آن از کیفیت لازم برخوردار نباشد، به‌طور طبیعی محتوای باارزشی نیز تولید نخواهد کرد. /اعتماد