بزرگترین بازیگران گمنام در صنعت GPU؛ کدام برندها به جز انویدیا و AMD پردازنده‌های گرافیکی تولید می‌کنند؟

هنگامی که سخن از کارت‌های گرافیک به میان می‌آید، نام انویدیا به‌سرعت در ذهن‌ها تداعی می‌شود. این شرکت در سال‌های اخیر، سهم عمده‌ای از بازار پردازنده‌های گرافیکی را تصاحب کرده و در زمینه‌هایی نظیر بازی‌های ویدیویی، هوش مصنوعی و پردازش‌های مراکز داده، حضوری فعال و برجسته دارد. شرکت AMD و خانواده Radeon در مقام دوم قرار دارند؛ اما با این وجود، فهرست تولیدکنندگان فعال در طراحی GPU به این دو نام محدود نمی‌گردد.

لازم به ذکر است که بین طراح GPU، تولیدکننده تراشه و سازنده کارت گرافیک تفاوت‌های مهمی وجود دارد. شرکت‌هایی مانند انویدیا، AMD و اینتل به طراحی معماری و تراشه‌های گرافیکی پرداخته و تولید فیزیکی این تراشه‌ها معمولاً به کارخانه‌های ریخته‌گری مانند TSMC واگذار می‌شود. در این میان، شرکت‌هایی چون ASRock، Gigabyte و Sparkle با بهره‌برداری از تراشه‌های انویدیا یا AMD، کارت‌های گرافیک را تولید و عرضه می‌کنند و به همین علت به‌عنوان «شرکای برد» شناخته می‌شوند، نه طراحان اصلی GPU.

 

اینتل؛ مهم‌ترین رقیب خارج از دوگانه انویدیا و AMD

اینتل به‌عنوان بزرگ‌ترین نام موجود خارج از این دو شرکت در زمینه کارت‌های گرافیک مجزا محسوب می‌شود. خانواده Arc این شرکت پس از ورود دشوار خود به بازار در سال ۲۰۲۲، هم‌اکنون به نسل دوم خود با نام Battlemage دست یافته است.

مدل‌های Arc B580 و B570 با معماری Xe2 در انتهای سال ۲۰۲۴ معرفی شدند و به ترتیب دارای ۱۲ و ۱۰ گیگابایت حافظه GDDR6 هستند. همچنین، اینتل برای ایستگاه‌های کاری و کاربردهای حرفه‌ای خانواده Arc Pro را توسعه داده است.

در نسل اول Arc، اینتل با مشکلاتی نظیر تأخیر، نارسایی درایورها و عدم سازگاری با برخی بازی‌ها مواجه گردید. اما این شرکت همچنان به تولید GPUهای مجزا ادامه داده و محصولات جدیدی را به بازار عرضه کرده است. در واقع، فهرست فعلی محصولات اینتل شامل چندین GPU مجزا از خانواده‌های Arc و Arc Pro می‌باشد.

همچنین، آغاز همکاری جدید میان اینتل و انویدیا به معنای کنار گذاشتن GPUهای Arc نبوده است. انویدیا در سپتامبر ۲۰۲۵ اعلام کرد که ۵ میلیارد دلار در اینتل سرمایه‌گذاری خواهد کرد و دو شرکت بر روی توسعه تراشه‌های جدید برای رایانه‌های شخصی و مراکز داده همکاری خواهند کرد. در خلال این همکاری، تراشه‌های x86 اینتل با چیپلت‌های گرافیکی RTX انویدیا ترکیب خواهند شد.

 

 
 

مور تردز؛ تلاش چین برای ایجاد GPU مستقل

شرکت مور تردز (Moore Threads) یکی دیگر از تولیدکنندگان واقعی کارت گرافیک مجزا است. این شرکت چینی در سال ۲۰۲۰ تأسیس شد و نخستین محصولات گرافیکی خود را در سال ۲۰۲۲ به بازار معرفی کرد.

یکی از معروف‌ترین محصولات این شرکت، MTT S80 است که بیشتر بازار داخلی چین را مورد هدف قرار داده است. با این حال، محدودیت‌های نرم‌افزاری و عدم سازگاری بازی‌ها باعث شده که محصولات مور تردز هنوز فاصله قابل‌توجهی با GPUهای موجود در بازار اصلی داشته باشند. به تدریج، حمایت‌های نرم‌افزاری این شرکت نیز در حال توسعه است.

 

اپل، کوالکام و مدیاتک نیز در عرصه طراحی GPU‌ هستند

اگر بخواهیم تعریف GPU را فراتر از «کارت گرافیکی که قابلیت نصب بر روی کامپیوتر را دارد» گسترش دهیم، فهرست تولیدکنندگان می‌تواند بسیار بیشتر از این شود.

اپل به طراحی GPUهای اختصاصی خود پرداخته است، اما این واحدها در تراشه‌های سری A و M ترکیب شده و به‌صورت کارت گرافیک مجزا به فروش نمی‌رسند. به همین دلیل، کاربران مک قادر نیستند یک GPU اپل را مشابه کارت‌های GeForce یا Radeon به‌طور جداگانه خریداری کرده و بر روی رایانه خود نصب کنند.

کوالکام نیز از پردازنده‌های گرافیکی Adreno در تراشه‌های Snapdragon بهره می‌برد و مدیاتک نیز GPU را در خانواده تراشه‌های Dimensity و سایر سیستم‌های بر روی تراشه‌های خود ادغام کرده است. همچنین آرم در سطح متفاوتی از سایرین قرار دارد و معماری‌های همچون Mali و Immortalis را طراحی و برای استفاده در تراشه‌های دیگر شرکت‌ها عرضه می‌کند.

شرکت سامسونگ نیز در برخی از تراشه‌های Exynos خود از معماری گرافیکی RDNA شرکت AMD بهره برده است. بنابراین، بخش قابل‌توجهی از صنعت GPU در محصولاتی قرار دارد که اساساً شکل کارت گرافیک‌های دسکتاپی را به خود نمی‌گیرند.

 

 

چرا تعداد بیشتری شرکت به بازار کارت گرافیک وارد نمی‌شوند؟

یکی از دلایل اصلی، تنها توان سخت‌افزاری نیست؛ نرم‌افزار و درایور نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. انویدیا در سال ۲۰۰۶ معماری CUDA را به‌منظور استفاده از GPUهایش برای مقاصد محاسباتی عمومی، فراتر از گرافیک، معرفی کرد. این پلتفرم به تدریج در تحقیقات علمی، هوش مصنوعی و دامنه وسیعی از برنامه‌های محاسباتی مورداستفاده قرار گرفته است.

در همین راستا، AMD نیز در سال ۲۰۱۶ پلتفرم متن‌باز ROCm را برای محاسبات شتاب‌یافته GPU ارائه کرد که همچنان به توسعه خود ادامه می‌دهد.

به همین دلیل، شرکتی که قصد ورود به دنیای کارت گرافیک را دارد، صرفاً نباید بر روی تولید یک تراشه قدرتمند تمرکز کند؛ بلکه باید سال‌ها بر روی توسعه درایورها، سازگاری با بازی‌ها، ابزارهای توسعه، کتابخانه‌های نرم‌افزاری و ارائه پشتیبانی از برنامه‌های متعدد سرمایه‌گذاری کند.

 

چرا سهم انویدیا این‌قدر بزرگ است؟

اطلاعات Jon Peddie Research نشان می‌دهد که بازار کارت‌های گرافیک مجزای دسکتاپ همچنان به شدت متمرکز است. در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵، ارسال کارت‌های گرافیک مستقل به حدود ۱۱.۵ میلیون دستگاه رسید و سهم انویدیا افزایش یافت، در حالی که سهم اینتل تقریباً بدون تغییر باقی ماند.

در همین مقطع، مزیت نرم‌افزاری انویدیا بیشتر قابل‌رؤیت است. CUDA که از سال ۲۰۰۶ در حال توسعه است، اکنون بخشی از یک اکوسیستم گسترده برای پردازش با GPU محسوب می‌شود و این سابقه طولانی، ورود رقبای جدید را دشوارتر می‌سازد.

طبق گزارش BGR، در میان انویدیا و AMD، اینتل و مور تردز تنها شرکت‌هایی هستند که کارت گرافیک مجزای قابل خرید برای مصرف‌کنندگان تولید می‌کنند؛ در حالی که اپل، کوالکام، مدیاتک و آرم بیشتر در زمینه GPUهای یکپارچه یا معماری‌های قابل استفاده در تراشه‌های دیگر فعال هستند.

بنابراین، اگر منظور از «سازنده GPU» فقط شرکت‌هایی باشد که کارت گرافیک مجزا برای کامپیوترهای شخصی تولید می‌کنند، گزینه‌ها به مراتب کمتر از آنچه در نگاه اول به نظر می‌رسد، خواهد بود. اما اگر هر نوع طراحی پردازنده گرافیکی را مدنظر قرار دهیم، نام‌هایی مانند اپل، کوالکام، مدیاتک و آرم نیز به فهرست اضافه می‌شوند و نشان می‌دهند که صنعت GPU بسیار وسیع‌تر از بازار کارت‌های GeForce و Radeon است.