مدیران تئاتر را به عنوان یک نیاز اجتماعی در نظر بگیرند؛ من مصلح اجتماعی نیستم

مهر گزارش می‌دهد؛ مجتبی جدی در مورد تاریخچه شکل‌گیری اثر نمایشی خود و بازه زمانی بین دو اجرا «شکستن امواج» و «تابوت عهد» توضیحاتی ارائه کرد. وی گفت: نمایش «شکستن امواج»، که بر اساس نمایشنامه «قبیله‌ها» تنظیم شده بود، قرار بود در سال ۱۴۰۱ در تماشاخانه ایرانشهر به روی صحنه برود و مذاکرات اولیه برای اجرای آن نیز انجام شد. اما به دلیل رویدادهای سیاسی و اجتماعی که در شهریور همان سال پیش آمد، تصمیم گرفتم تا شرایط بهتر، اجرای آن را به تأخیر بیندازم. این پروژه همواره در ذهن من باقی ماند و هدفم این بود که در نهایت آن را به اتمام برسانم. سال گذشته با ارژنگ طالبی‌نژاد، که آثاری از این نمایشنامه را بازخوانی کرده بود، گفت‌وگو کردیم و به این نتیجه رسیدیم که اکنون زمان مناسبی برای اجراست.

«تابوت عهد» به تغییر مسیر اشاره ندارد

وی در ادامه افزود: البته در فاصله زمانی بین توقف اجرای «شکستن امواج» و شروع «تابوت عهد»، من دو اثر دیگر را نیز در تماشاخانه‌های انتظامی، هامون و هما به نمایش درآوردم. به همین دلیل، روی آوردن به «تابوت عهد» به معنای انحراف مسیر یا تغییر نگاه من نبوده، بلکه ادامه‌ای بر روند آماده‌سازی آثاری است که در سال‌های اخیر پیگیری کرده‌ام.

جدی از تاریخچه آشنایی‌اش با نمایشنامه «تابوت عهد» نیز یاد کرد و گفت: برای نخستین بار در سال ۱۳۹۲ این نمایشنامه را خواندم و همان زمان نیت به اجرا بردن آن را داشتم، اما به دلایل مختلف نتوانستم این کار را انجام دهم. تا اینکه سال گذشته درخواست اجرای آن را به مجموعه تئاتر شهر ارائه دادم. اواخر فروردین ماه، همانند دیگر اعضای گروه، از سوی مجموعه تئاتر شهر اعلام شد که فضایی برای اجرای نمایش فراهم شده است. من نیز از این پیشنهاد استقبال کرده، گفتگوهای اولیه را با بازیگران انجام دادم و تمرینات را آغاز کردم و امیدوارم شرایط به گونه‌ای رقم بخورد که اجرا به‌خوبی انجام شود.

این کارگردان توضیحاتی نیز در مورد فعالیت‌های خود در سال‌های اخیر ارائه کرد و خاطرنشان کرد: به نظر می‌رسد فعالیت من در یک سال گذشته بیشتر به چشم آمده است، اما واقعیت این است که در طول این سال‌ها همواره تلاش کرده‌ام در شرایط اجتماعی و سیاسی مناسب، سالی یک یا دو نمایش اجرا کنم. تنها در برهه‌هایی مانند دوران کرونا، جنگ یا شرایط خاص سیاسی و اجتماعی امکان تولید و اجرا نبود. گاهی هر دو اجرای من در تهران انجام شده و گاهی هم یکی از آثار را به دعوت گروه‌های تئاتری در کاشان به صحنه بردم. این پروژه‌ها از نظر بصری متفاوت بوده‌اند و برخی بیشتر و برخی کم‌تر دیده شده‌اند؛ اما هیچ‌یک از آن‌ها خارج از چارچوب فعالیت حرفه‌ای من نبوده‌اند.

جدی تأکید کرد که میزان فعالیت هنرمندان بستگی مستقیمی به شرایط جامعه دارد و تصریح کرد: رفتار هنرمندان در خصوص فعالیت بیشتر یا کمتر، به عوامل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی وابسته است. شخصاً به تئاتر علاقه‌مندم، زیرا برای من به عنوان یک درمانگر عمل می‌کند. ادامه حیات و کنار آمدن با شرایط سخت، من را به تئاتر می‌کشاند و این دلیل اصلی فعالیت من در این حوزه است.

به سودآوری فکر نمی‌کنم

او تأکید کرد: بر خلاف برخی، من برای خودم رسالت اجتماعی قائل نیستم که اطلاعات را از طریق تئاتر به جامعه منتقل کنم یا در قالب یک مصلح اجتماعی عمل کنم. در تمام این سال‌ها کمتر به موضوع بازگشت سرمایه توجه داشته‌ام و کیفیت اثر برایم از مسائل مالی مهم‌تر است. البته هر نمایش در اجرا باید برای مخاطب پیشنهادی داشته باشد و اگر به تماشاگر هیچ چیزی ارائه ندهد، دلیل خاصی برای اجرا کردن آن وجود ندارد. در گام اول برای من مهم است که ارتباط خودم را با آن اثر و شرایط کنونی‌ام پیدا کنم و سپس آن را به روی صحنه ببرم.

جدی همچنین از تجربیات خود در اجرا در سالن‌های خصوصی و دولتی گفت و یادآور شد: سال گذشته درخواستی برای اجرای نمایش در مجموعه تئاتر شهر ارائه دادم، اما شرایط فراهم نشد و این موضوع در سال جاری به واقعیت پیوست. به طور طبیعی، همیشه تمایل دارم آثارم را در سالن‌های دولتی اجرا کنم، زیرا این تماشاخانه‌ها امکانات و آرامش بیشتری برای گروه‌های نمایشی فراهم می‌آورند؛ هرچند که برخی سالن‌های خصوصی نیز وجود دارند که تلاش می‌کنند شرایط مناسبی برای صحنه‌سازی آثار نمایشی مهیا کنند.

تجربه‌ی بدی از سالن‌های خصوصی نداشته‌ام

وی در ادامه در مورد تفاوت کار در سالن‌های خصوصی و دولتی توضیح داد: سالن‌های خصوصی به دلیل هزینه‌های بالای اجرایی ناگزیر به نمایش چند اثر در یک روز هستند و همین موضوع به معنای این است که امکانات کمتری به هر گروه اختصاص داده می‌شود. در چنین حالتی، گروه‌ها ناچار می‌شوند برای حفظ استانداردهای خود از بسیاری از ایده‌های اجرایی صرف‌نظر کنند و این مسأله به طور بدیهی بر کیفیت نهایی اجرا تأثیرگذار است. در مقابل، سالن‌های دولتی شرایط متفاوتی دارند و همه ابزارهای لازم از جمله پشت‌صحنه، اتاق‌های گریم، نور، صدا و سایر امکانات فنی در اختیار یک گروه قرار می‌گیرد و همین باعث می‌شود که گروه بتواند با تمرکز بیشتری بر کیفیت اجرا کار کند. به همین دلیل در این سال‌ها همیشه اجرای آثارم در سالن‌های دولتی برایم در اولویت بوده است.

او با اشاره به تفاوت دیدگاه‌های سالن‌های خصوصی و دولتی نسبت به آثار نمایشی گفت: سالن‌های خصوصی به دلیل نیاز به تأمین هزینه‌ها ناچار به تفکر در جهت بازگشت سرمایه هستند و بنابراین از نمایش‌هایی حمایت می‌کنند که مخاطب بیشتری دارند؛ اما مجموعه‌هایی چون تئاتر شهر، مرکز تئاتر مولوی، تماشاخانه ایرانشهر و تماشاخانه سنگلج این قابلیت را دارند که از آثاری حمایت کنند که شاید طرفداران کمتری دارند اما از لحاظ ارزش هنری و فرهنگی بالاتر هستند.

جدی در عین حال افزود: با تمام این تفاوت‌ها، من نیز تجارب خوبی در سالن‌های خصوصی داشته‌ام. تماشاخانه هامون به مدیریت هادی حجازی‌فر و تماشاخانه هما به مدیریت سام درخشانی از جمله مکان‌هایی بودند که به ما امکان دادند تا نمایش «امان» را بدون کوچک‌ترین تنشی در پشت صحنه به اجرا درآوریم. اهتمام اصلی مدیران و پرسنل این دو مجموعه بر کیفیت اثر بود و همین نگرش باعث شد که تجربه‌ای موفق را در این دو سالن خصوصی کسب کنیم.

بی‌توجهی به فرهنگ پیامدهای منفی در جامعه ایجاد می‌کند!

این کارگردان تئاتر در ادامه با ارزیابی وضعیت فعلی تولید تئاتر در کشور اظهار داشت: واقعیت این است که تولید تئاتر در شرایط کنونی از نظر اقتصادی هیچ توجیهی ندارد و اگر کسی امروز به سراغ تئاتر می‌آید، عمدتاً به واسطه عشق و علاقه به این هنر است. شخصی که فقط به فکر درآمد است، گزینه‌های بهتری برای فعالیت حرفه‌ای دارد، زیرا تولید تئاتر با هزینه‌های کنونی تصمیمی اقتصادی نیست. تئاتر یک فعالیت فرهنگی است و مسئولین فرهنگی باید به آن از الزامات اجتماعی نگاه کنند. مردم باید بتوانند کتاب خریداری کنند، فیلم ببینند، تئاتر ببینند و به سینما و گالری مراجعه کنند. تحقق این موضوع بدون حمایت دولت عملی نیست.

جدی بر ضرورت حمایت دولت از فرهنگ و هنر تأکید کرد و خاطرنشان ساخت: در جامعه‌ای که دولت و نظام حاکم از فرهنگ و هنر پشتیبانی نکنند، هنر به صرفاً کالایی مصرفی تنزل پیدا می‌کند که ناچار است تنها به فکر فروش بیشتر باشد. در حالی که اگر حمایتی از هنر صورت گیرد، هنرمندان مجبور به نگرانی درباره فروش نخواهند بود و می‌توانند با آرامش به خلق آثار فرهنگی و تفکری بپردازند. در این حالت، هنرمندان نمی‌توانند به تولید آثار سطحی و بی‌محتوا روی آورند و امکان شکل‌گیری تئاتری جدی و تأثیرگذار فراهم می‌شود؛ تئاتری که هم توسط هنرمندان دغدغه‌مند ایجاد شود و هم مخاطبینی جذب کند که به دنبال رشد فرهنگی و فکری خود هستند.

این کارگردان در پایان به پیامدهای بی‌توجهی به فرهنگ در جامعه پرداخت و گفت: اگر فرهنگ و هنر حمایت نشوند، آثار این بی‌توجهی به زودی در جامعه بروز خواهد کرد؛ امری که امروز به وضوح شاهد آن هستیم. دولت باید شرایطی فراهم آورد تا مردم بتوانند به راحتی به تئاتر، کتاب و سینما دسترسی داشته باشند، زیرا گسترش فعالیت‌های فرهنگی به پیشرفت سطح فرهنگ عمومی جامعه کمک خواهد کرد. بخشی از خشونت و پرخاشگری که امروز در جامعه مشاهده می‌شود، به بی‌توجهی به فرهنگ برمی‌گردد. این موضوع نه به معنای تولید آثار دولتی است، بلکه به منظور ایجاد فضایی برای دسترسی عموم مردم به آثار هنری با کیفیت است. جامعه‌ای که رمان نخواند، شعر نخواند، تئاتر و سینما نبیند و ارتباطی با هنرهای تجسمی نداشته باشد، به تدریج خشن‌تر و آسیب‌پذیرتر خواهد شد. به اعتقاد من، دولت باید بیش از پیش به تولید تئاتر، سینما، کتاب، شعر و سایر فعالیت‌های فرهنگی توجه کند، زیرا این حمایت در نهایت به نفع جامعه خواهد بود. اگر امکان دسترسی مردم به آثار فرهنگی افزایش یابد، جامعه نیز آرام‌تر، آگاه‌تر و فرهیخته‌تر خواهد شد؛ اما ادامه روند بی‌توجهی به فرهنگ و هنر، آسیب‌های اجتماعی را عمیق‌تر خواهد کرد.

نمایش «تابوت عهد»، به قلم نیل لبیوت و به کارگردانی مجتبی جدی، از تاریخ ۱۶ تیر در تالار سایه مجموعه تئاتر شهر به روی صحنه خواهد رفت.

صادق برقعی و نازنین حشمدار از جمله اعضای گروه بازیگران این نمایش هستند.

59243