شرایط ناپایدار دماوند و بی نظمی در مدیریت

دماوند، نه‌تنها نشانه‌ای از هویت ایران، بلکه همچنین آرامبخش دل‌های ناآرام و روح‌های نگران مردمی است که در این سرزمین خشک و دشوار به دنبال دلبستگی و شادمانی هستند. نگریستن به دماوند، اعم از دور یا نزدیک، حتی مشاهده یک تصویر از آن، روز انسان را روشن می‌کند! قطعاً نگاه نسل‌های بی‌شماری از نیاکان ما به این کوه با زیبایی خاصی، خاطرات مشترک و اسطوره‌ها و داستان‌های ماندگاری را با محوریت دماوند رقم زده است. و بی‌تردید تأثیر مثبت دماوند در زندگی‌های ما، همانند هر قله دیگری، در شکل‌گیری تصویرهای ذهنی مطلوب ما از آن مؤثر بوده است.

اما اگر به چالش‌های مدیریتی دماوند بپردازیم، داستانی غم‌انگیز به چشم می‌آید؛ آن‌قدر از چرای بی‌رویه، ساخت و سازهای غیرضروری، گردشگری و کوهنوردی بی‌دقت، و استخراج معادن صحبت کرده‌ایم که شاید احساس کنیم داستان به سادگی تکراری شده است، و برای حل هر یک از این مسائل مباحثی پیچیده و دشوار وجود دارد که هنوز در سطح بین‌المللی راه‌حل‌های مناسبی برای آن ارائه نشده است! اما درباره موضوعی به‌شدت ساده صحبت می‌کنم که همچنان در چنگال مدیریت ناکارآمد باقی مانده است. بیش از دو دهه فرصت برای انجمن‌ها و گروه‌هایی که به فعالیت در حوزه کوهنوردی و حفاظت از محیط زیست کوهستان اختصاص دارند، وجود داشته که سیزدهم تیر را به عنوان «روز ملی دماوند» انتخاب کنند و در این روز، تا کنون، ده‌ها همایش و جشن و کوه‌پیمایی و برنامه‌های دیگر را برگزار کرده‌اند.

چندین نهاد و مقام دولتی نیز در این مناسبت‌ها شرکت کرده و یا سخنرانی‌هایی در این مورد داشته‌اند. حداقل دو یا سه بار، نهادهای رسمی (مانند صدا و سیما و فدراسیون کوهنوردی) تلاش کرده‌اند تا این روز را به رسمیت بشمارند. ورود روزهای ملی به «تقویم رسمی» بر اساس مصوبات «شورای فرهنگ عمومی» صورت می‌گیرد. چند ماه پیش، در پاسخ به پیگیری‌های چندین ساله‌ام در مورد رسمی بودن این روز در تقویم، این شورا که در کنار بسیاری از نهادهای معتبر دیگر مسئولیت رهبری ما مردم را بر عهده دارد و تسلطی شگفت‌انگیز بر فرهنگ کشور دارد، اعلام کرد: «تا دلایل مزیت‌های فرهنگی نام‌گذاری روز ملی دماوند نسبت به سایر قله‌های ایران مشخص نشود» این روز در تقویم رسمی ثبت نخواهد شد.

اگر این مسئولان محترم شورا چنین اظهاراتی بیان می‌کردند که به دلایلی که خود برمی‌گزینیم، و شما نیز در آن نقشی ندارید، این نام‌گذاری را به نفع کشور و ملت نمی‌دانیم، این موضوع برای ما پذیرفتنی‌تر بود تا توجیه کنونی. زیرا فقط با یک جستجوی ساده در اینترنت می‌توان انبوهی از اطلاعات درباره ویژگی‌های فرهنگی، جغرافیایی و زیست‌محیطی بی‌نظیر دماوند را پیدا کرد. من به یادداشت‌های متعدد و مقالات و مکاتباتی که ما فعالان حوزه محیط زیست و میراث فرهنگی تولید کرده‌ایم، ارجاع نمی‌دهم و تنها از آنان می‌خواهم تا مدخل «دماوند» در وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی را مطالعه کنند تا ببینند که «مزیت‌های فرهنگی» این کوه ارزشمند چیست.

*مدیر گروه دیده‌بان کوهستانِ انجمن کوه‌نوردان ایران