نخستین نقشآفرینی هوش مصنوعی در دنیای سینما
ظهور تیلی نوروود، نخستین بازیگر تماماً تولیدشده با هوش مصنوعی در سطح جهانی، زلزلهای در صنعت سینما ایجاد کرده است. این چهره دیجیتال که توسط ایلین ون در ولدن، بازیگر و کمدین هلندی، خلق شده، توجه آژانسهای استعدادیابی را به خود جلب کرده و بحثهای زیادی را درباره حقوق هنرمندان، آینده خلاقیت انسانی و مرزهای تفکیک واقعیت از مجاز گشوده است.
ایلین ون در ولدن به این شخصیت دیجیتالی که از طریق استودیوهای هوش مصنوعی خود، پارتیکل۶ (Particle6) و اکسیکویا (Xicoia)، ایجاد کرده، اشاره کرده و آن را شروع فصل جدیدی از «استعدادهای مصنوعی» توصیف کرده و اعلام کرد که شرکت اکسیکویا در حال گفتوگو با چندین آژانس استعدادیابی به منظور امضای قرارداد نمایندگی این شخصیت مجازی است.
این خبر در حین نشست اخیر زوریخ، جریانی از نگرانیها درباره حقوق مالکیت فکری، حق تصویر و سرنوشت خلاقیت انسانی در سینما را به راه انداخت.
به نقل از اسکرینهاب، تیلی نوروود در ماه مه ۲۰۲۵ اولینبار در اینستاگرام به عنوان یک بازیگر جوان که به آستانه موفقیتهای بزرگ نزدیک شده، معرفی شد؛ صفحه او پر از عکسهایی در موقعیتهای مختلف از قبیل نوشیدن قهوه، خرید لباس یا کار در دفتر، همراه با کلیپهایی از اجراهایش در گونههای مختلف، از درامهای تاریخی تا اکشن و کمدی است.
در یکی از ویدیوها، او به طور شوخی میگوید: «در ۲۰ ثانیه با هیولا جنگیدم، از انفجار فرار کردم، ماشینهایی به شما فروختم و تقریباً برنده اسکار شدم. همه اینها در یک روز کاری… به معنای واقعی!»
اما آنچه که واقعی، صنعت سینما را به تکاپو واداشت، خبر ازعلاقه آژانسهای بازیگری برای نمایندگی از این چهره مصنوعی بود.
بروس آیزاکس، استاد مطالعات فیلم در دانشگاه سیدنی، این حرکت را خطرناک تلقی میکند: «در گذشته، آژانسها با ستارگانی مانند اسکارلت جوهانسون و تام کروز به خاطر ویژگیهای منحصر به فردشان قرارداد میبستند؛ این ویژگیها ناشی از سالها تجربیات زیستی بود. اما تیلی، یک بازیگر جدید نیست. او یک شبیهساز است که میتواند هر نوع انسانی را تقلید کند و این واقعاً نگرانکننده است.»
او در ادامه افزود: «نگرانی هالیوود فقط از دست دادن شغل نیست، بلکه از بین رفتن کنترل بر تصویر است. بازیگر همیشه عنصر اصلی در انتقال احساسات در سینما بوده است و اگر استودیوها بتوانند این قدرت را از راه کدنویسی به دست آورند، دیگر چه چیزی از هنر بازیگری باقی میماند؟»
واکنشهای تند بازیگران و انجمنها
ورود تیلی نوروود بلافاصله با مقاومت شدید چهرههای شناختهشده سینما همراه شد. زمانی که مجله ورایتی (Variety) تصویری از نوروود را به امیلی بلانت نشان داد، او اظهار داشت: «خدای من، کارمان تمام است. این واقعاً ترسناک است. آژانسها، لطفاً این کار را نکنید. خواهش میکنم نگذارید این ارتباط انسانی از دست برود.»
بازیگران دیگری از جمله سوفی ترنر، ووپی گلدبرگ، کیرسی کلمنز و ملیسا باررا نیز ابراز نگرانی کردند. گلدبرگ گفت: «این موجود ترکیبی از هزاران بازیگر گذشته است؛ حالات چهره بتی دیویس، لبهای همفری بوگارت، شوخطبعی من. این واقعاً یک مزیت ناعادلانه است.»
اتحادیه بازیگران آمریکا (SAG-AFTRA) همچنین بیانیهای شدیداللحن صادر کرد: «تیلی نوروود یک بازیگر نیست؛ او یک شخصیت رایانهای است که با بهرهگیری از کار هزاران هنرمند واقعی آموزش دیده، بیآنکه آنها راضی باشند یا دستمزدی دریافت کنند. او هیچ تجربه زیستی و احساساتی ندارد و با ارزانسازی هنر انسانی، معیشت بازیگران را به خطر میاندازد.»
جنبههای زیباییشناختی و اخلاقی
پیتر بردشا، منتقد گاردین، یادآور میشود که بازیگران مصنوعی در حقیقت به نوعی «سرقت هنری» از نسلهای متوالی هنرمندان واقعی تبدیل شدهاند و ممکن است به «همگنسازی فرهنگی» بینجامد. او هشدار داد که با گسترش استفاده از چهرههای مصنوعی، ممکن است بازیگری انسانی به صورت ناخواسته به تقلید از ظاهر و احساسات مصنوعی هوش مصنوعی متمایل شود؛ وضعیتی که میتواند به یک «دره وهمآور» بیروح در سینما، سرشار از چهرهها و اجراهای به شدت واقعی اما در عین حال غیر واقعی منجر شود.
با این حال، ایلین ون در ولدن از پروژهاش دفاع کرد و اظهار داشت: «هوش مصنوعی فقط یک ابزار است. مانند انیمیشن، عروسکگردانی یا تصویرسازی کامپیوتری، راهی نوین برای خلاقیت است و چیزی از هنر زنده نمیکاهد.»
اما آیزاکس این قیاس را نادرست تلقی میکند: «هوش مصنوعی یک ابزار نیست. حتی عکاسی هم نقاشی نیست. مرز بین ابزار و خالق در مورد هوش مصنوعی به طور کامل در هم میشکند.»
بستر حقوقی و واقعیت تازه
ورود تیلی نوروود همزمان با تصویب دو قانون مهم در ایالت کالیفرنیا در سال گذشته (لوایح ۱۸۳۶ و ۲۶۰۲) است که بازتولید چهره یا صدای بازیگران بدون اجازه آنها را غیرقانونی میسازد. همچنین، لایحهای جدید برای تنظیم قوانین و استانداردهای مجاز برای توسعهدهندگان هوش مصنوعی نیز در حال بررسی است.
پیشتر هیچ قانونی بهطور مشخص وجود نداشت که مانع از ساخت «همزادهای دیجیتال» از بازیگران شود و هنوز مشخص نیست که در ساخت تیلی نوروود از چه چهرههایی الهام گرفته شده است.
در فیلمهایی مانند «بیگانه: رومولوس» (Alien: Romulus) نیز از بازسازی دیجیتالی بازیگران درگذشته استفاده شده، اما ظهور یک بازیگر کاملاً مصنوعی، این نگرانیها را از حد نظری به واقعیت تبدیل کرده است. آیزاکس بیان میدارد: «این دیگر یک موضوع علمیتخیلی نیست. هماکنون در حال وقوع است و صنعت سینما را وادار میکند تا در مورد همه چیز، از قراردادها گرفته تا اخلاق و ماهیت داستانگویی، بازنگری کند.»
اتحادیه بازیگران آمریکا هشدار داده است که هرگونه استفاده از بازیگران مصنوعی بدون توافق رسمی، تخطی از قراردادهای صنفی را شامل میشود. به این لحظه، تیلی نوروود در هیچ فیلم یا سریال مهمی جایی نداشته و اگر قوانین کالیفرنیا بهطور مؤثر اجرا شوند، ممکن است هرگز در تولیدات این ایالت ظاهر نشود، اما به وضوح راه را برای روندی هموار کرده که در پی عادیسازی «بازیگران مصنوعی» است.
بحث پیرامون تیلی نوروود تنها به یک چهره مصنوعی محدود نمیگردد؛ این موضوع در حال حاضر به آزمونی برای بازتعریف «خلاقیت» و «اصالت» در دوران یادگیری ماشین تبدیل شده است. آیزاکس میگوید: «پدیدههایی چون جعل عمیق (دیپفیک) در تیکتاک نشان میدهند که جامعه تا حدودی با مصنوعات دیجیتالی مصنوعی سازگار شدهاند. پرسش این است که هوش مصنوعی چه شکلی به خود میگیرد تا بتواند مقبولیت فرهنگی پیدا کند؟»
او میپرسد: «آیا هوش مصنوعی میتواند در یک فیلم دو ساعته نقش اصلی را بازی کند؟ ممکن است، اما هنوز به زودی نخواهد بود. با این حال، هماکنون در شبکههای اجتماعی حضور دارد و درآمدزایی میکند.»
منتقدان بر این باورند که اگر این بازیگران بر پایه دادههای بدون اجازه ساخته شوند، نوعی سرقت گسترده از آثار هنرمندان واقعی محسوب میشود و در صورت جایگزینی نیروی انسانی، ممکن است بازار کار سینما را دگرگون کند.
در نهایت، همانطور که بردشا مینویسد، شاید بهترین پاسخ «هراس» نباشد، بلکه «مقاومت» باشد؛ بازگشت به اصل اجرای زنده انسانی، حتی در دنیایی که فناوری هر روز متقاعدکنندهتر میشود.
