مدارگرد ژاپنی آکاتسوکی به دوره فعالیت خود خاتمه داد؛ دیگر هیچ فضاپیمایی در مدار زهره وجود ندارد

ژاپن پس از ۱۵ سال از آغاز مأموریت «سیاره C»، به‌طور رسمی از خاتمه این پروژه خبر داد. این مأموریت فضایی که به نام «آکاتسوکی» یا مدارگرد اقلیمی زهره شناخته می‌شود، با اعلام پایان فعالیتش، به معنای از دست رفتن تنها کاوشگر فعال در مدار سیاره زهره است.

در مه ۲۰۱۰، آژانس اکتشافات فضایی ژاپن (JAXA) آکاتسوکی را به سمت «خواهر زمین» روانه کرد. اما مراحل آغازین مأموریت طبق پیش‌بینی‌ها پیش نرفت. در دسامبر همان سال، این فضاپیما باید با رعایت احتراق کنترل‌شده، سرعتش را کاهش می‌داد تا بتواند به مدار زهره وارد شود؛ اما به دلیل نقص فنی، موتور اصلی تنها سه دقیقه عمل کرد و آکاتسوکی نتوانست به هدف نزدیک شود.

شکست در ورود به مدار زهره می‌توانست به معنای پایان کار آکاتسوکی باشد، اما مهندسان با استفاده از سیستم کنترل کمکی موفق به اصلاح مسیر فضاپیما شدند. در سال ۲۰۱۵، جاکسا اعلام کرد که در نهایت مدارگرد را به مدار زهره وارد کرده و مأموریت رسمی آن آغاز شده است.

جاکسا در سال ۲۰۱۵ توضیح داد: «پس از محاسبات و بررسی مدار آکاتسوکی به‌منظور انجام مانور پیشرانش، فضاپیما اکنون در مداری بیضوی به دور زهره قرار دارد که نزدیک‌ترین نقطه‌اش از سطح سیاره حدود ۴۰۰ کیلومتر و دورترین نقطه‌اش حدود ۴۴۰ هزار کیلومتر است. همچنین، دوره مداری آن ۱۳ روز و ۱۴ ساعت به طول می‌انجامد و مدارگرد در جهت چرخش زهره حرکت می‌کند.»

اگرچه آکاتسوکی در مدار اولیه تعیین‌شده قرار نداشت، این مدار غیرمنتظره به آن اجازه داد تا داده‌های ارزشمندی درباره جو زهره گردآوری کند؛ از جمله نقشه‌برداری از ابرها با استفاده از دوربین‌های فرابنفش و فروسرخ، شناسایی صاعقه‌ها و بررسی ساختار عمودی جو با روش‌های رادیویی. این مشاهدات بی‌سابقه اطلاعات فراوانی درباره دینامیک جوی زهره به دانشمندان ارائه داد.

با این حال، آکاتسوکی در سال‌های بعد با چالش‌هایی مواجه شد و در سال ۲۰۱۶ دو تا از پنج دوربین خود را به منظور ادامه فعالیت خاموش کرد. با این وجود، عمر فضاپیماها به‌طور نامحدود نیست. در سال ۲۰۲۴، جاکسا ارتباط خود را با آکاتسوکی قطع کرد و اکنون بیش از یک سال پس از آن، تیم مأموریت به‌طور رسمی پایان مأموریت تنها کاوشگر فعال زهره را اعلام کرد.

جاکسا در بیانیه‌ای توضیح داد: «ارتباط با آکاتسوکی در اواخر آوریل ۲۰۲۴ و در پی بروز یک حادثه در وضعیت کنترلی مدارگرد با دقت کمتر از حد مطلوب، قطع شد. علیرغم تلاش‌ها برای ازسرگیری ارتباط، همه کوشش‌ها بی‌نتیجه ماند. با توجه به این که فضاپیما از عمر طراحی‌شده خود فراتر رفته و در واقع در مرحله پایانی عملیات قرار داشت، تصمیم به اتمام مأموریت اتخاذ شد.»

اگرچه در حال حاضر کاوشگری فعال در زهره وجود ندارد، برنامه‌هایی برای مأموریت‌های آتی تهیه شده است. ناسا به‌مدت طولانی در نظر داشته است که سه مأموریت شامل «وریتاس»، «داوینچی» و مأموریت مشترک با آژانس فضایی اروپا به‌نام «ان‌ویژن» را در اواخر دهه ۲۰۲۰ و اوایل ۲۰۳۰ به سمت زهره ارسال کند.

با این حال، هر سه مأموریت ممکن است به دلیل تأثیرات احتمالاً ناشی از تصویب بودجه‌ی ریاضتی ترامپ در سال ۲۰۲۶، لغو شوند. امید است که این مأموریت‌ها پا برجا بمانند و بتوانند در آینده اطلاعات بیشتری درباره‌ی دوقلوی جهنمی زمین به ما ارائه دهند و نشانه‌های زیستی جذابی و هرچند مبهم را در این سیاره بررسی کنند.