اعتیاد به اینستاگرام موجب تغییر در فعالیتهای مغزی میشود
تحقیقی جدید در زمینه تصویربرداری مغزی نشان میدهد که افرادی که به تماشای ویدیوهای کوتاه در پلتفرمهایی مانند تیکتاک و اینستاگرام اعتیاد دارند، ممکن است بیشتر در معرض تصمیمگیریهای آنی و غیرمؤثر قرار بگیرند و به عواقب مالی نگاهی سطحی داشته باشند. در روانشناسی، رفتارهای آنی به اقداماتی اطلاق میشوند که بهطور ناگهانی و بدون تفکر در مورد پیامدهای آنها انجام میشوند و فرد هیچ ارزیابی از نتایج مثبت و منفی آن ندارد.
به نقل از سایپست، این مطالعه که در مجله نوروایمج (NeuroImage) منتشر شده است، بهوضوح نشان میدهد که این نوع رفتارها به تغییرات خاصی در فعالیت مغزی در نواحی مرتبط با ارزیابی پاداش و هدایت رفتار مربوط میشوند.
پژوهشگران از دانشگاه تیانجین نرمال در چین، بررسی کردند که چگونه تماشای غیرکنترل ویدیوهای کوتاه، توانایی مغز در ارزیابی سود و زیان را تحت تأثیر قرار میدهد. پروفسور چیانگ وانگ، نویسنده اصلی این تحقیق، اعتیاد به ویدیوهای کوتاه را «یک تهدید جدی برای بهداشت عمومی» توصیف کرده و تأکید کرد که در چین، کاربران بهطور میانگین روزانه ۱۵۱ دقیقه را در این شبکههای اجتماعی سپری میکنند و تقریباً ۹۵ درصد کاربران اینترنت با این مشکل مواجهاند. این نوع پاداش آنی و شدید نه تنها بر تمرکز، خواب و سلامت روان تأثیر منفی میگذارد، بلکه احتمال بروز افسردگی را نیز افزایش میدهد.
وانگ بیان کرد که در حالی که اعتیاد به مواد مخدر، قمار یا الکل به کاهش حساسیت به زیانها منجر میشود، اما مکانیزمهای مغزی مرتبط با اعتیاد دیجیتال از جمله تماشای ویدیوهای کوتاه هنوز بهطور کامل شناسایی نشده است.
در این پژوهش، ۳۶ دانشجو در رده سنی ۱۸ تا ۲۴ سال مورد بررسی قرار گرفته و علائم اعتیاد به ویدیوهای کوتاه از طریق پرسشنامهای استاندارد ارزیابی شدند. به علاوه، در حین انجام یک وظیفه تصمیمگیری شامل شرطبندیهای مالی فرضی، که در آن باید چالشهای مربوط به احتمال برد یا باخت را تسلیم یا رد میکردند، از شرکتکنندگان اسکنهای افامآرآی (تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی) به عمل آمد.
تیم تحقیقاتی از یک مدل رفتاری به نام «مدل پخش رانشی» (Drift Diffusion Model) استفاده کرد که اجازه میدهد پروسه تصمیمگیری به اجزای کلیدی تقسیم شود: سرعت جمعآوری شواهد، اندازه شواهد لازم برای تصمیمگیری، و زمان لازم برای پردازشهای غیرتصمیمگیری همچون پردازش حسی یا واکنش حرکتی.
نتایج به وضوح گویا بود. شرکتکنندگانی که نشاندهنده علائم قویتری از اعتیاد به ویدیوهای کوتاه بودند، حساسیت کمتری به زیانهای مالی داشتند؛ به عبارت دیگر، این افراد کمتر تحت تأثیر احتمال ضرر مالی قرار میگیرند و تمایل بیشتری به پذیرش ریسک دارند. آنها همچنین سریعتر تصمیم میگیرند که این نشاندهنده یک سبک تصمیمگیری آنیتر است.
تصویربرداریهای مغزی نشان داد که این الگوی رفتاری به فعالیت کمتری در ناحیهای به نام پرکونئوس مربوط است، که به خوداندیشی، کنترل ادراکی و ارزیابی ارزشی ارتباط دارد. علاوه بر این، افرادی که علائم اعتیاد شدیدتری داشتند، در نواحی درگیر در پردازش حسی و حرکتی، مانند مخچه و شیار خلفی مرکزی، فعالیت بیشتری از خود نشان دادند.
مطالعات بیشتر نشان داد که کاهش فعالیت در پرکونئوس نقشی واسطهای ایفا میکند که توضیح میدهد چرا افراد با نشانههای اعتیاد شدیدتر، رفتارهای تکانشی بیشتری از خود نشان میدهند و نسبت به زیانها حساسیت کمتری دارند. همچنین، تکنیک «تحلیل شباهت بازنمایی بینافراد» نشان داد که اشخاصی با سطوح مشابهی از اعتیاد به ویدیوهای کوتاه، در حین پردازش سود و زیان، الگوهای فعالیت مغزی مشابهی را در اختیار دارند.
وانگ به سایپست اظهار داشت: «این یافتهها نشان میدهد که کاربران پرمصرف ممکن است به هزینههای بلندمدت ناشی از استفاده از ویدیوهای کوتاه، مانند اتلاف وقت و اختلال در خواب، توجه چندانی نکنند و بیشتر بر روی لذت آنی تمرکز داشته باشند. فعالیت غیرطبیعی در نواحی مغز که به تصمیمگیری و پردازش حسی و حرکتی مربوط میشوند، محرک این رفتار است.»
وانگ در پایان بر نیاز به تحقیقات بیشتر تأکید کرد، از جمله ردیابی تغییرات مغزی در طول زمان و بررسی اینکه آیا مداخلاتی مانند رفتاردرمانی میتوانند در بازگرداندن تعادل در تصمیمگیری مؤثر واقع شوند یا خیر.
