رئیس پلیس فتا: ۷۲ میلیارد تومان از وجوه مرتبط با کلاهبرداری‌ها بلوکه گردید
سردار وحید مجید در یک برنامه تلویزیونی ضمن تبریک به مناسبت هفته فراجا، به توضیح درباره مأموریت‌ها و اقدامات پلیس فتا پرداخت و اظهار داشت: پلیس فتا به عنوان یکی از نیروهای تخصصی تحت فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، مسئول تأمین امنیت در حوزه فضای مجازی در جنبه‌های مختلف است.
وی اظهار داشت: اصلی‌ترین جنبه فعالیت پلیس فتا، مبارزه با جرایم سایبری است؛ جرایمی که در سطح جهانی به عنوان جرایم بحرانی شناخته می‌شوند و کشورهای مختلف و پلیس‌های سایبری به این چالش‌ها پاسخ می‌دهند.
رئیس پلیس فتا افزود: در سطح جهانی بیش از ۷۲ نوع جرم سایبری شناسایی شده که در پلیس‌های سایبری تحت رسیدگی قرار دارد. در کشور ما حدود ۲۷ نوع از این جرایم با تقسیم‌بندی‌های مختلف، به کدهای مشخصی برچسب‌گذاری شده و همکاران ما در پلیس فتا در استان‌های مختلف موضوعات مرتبط با این جرایم را پیگیری می‌کنند.
مجید به تاریخچه تشکیل پلیس فتا اشاره کرد و گفت: دبیرخانه پلیس فتا از سال ۱۳۸۹ تأسیس شد و فعالیت رسمی خود را از سال ۱۳۹۰ آغاز کرد. از آن زمان به تدریج پلیس فتا در تمام استان‌ها و سپس در شهرستان‌ها راه‌اندازی شد.
وی ادامه داد: در حال حاضر بیش از ۳۰۰ اداره پلیس فتا در استان‌ها و همه نقاط کشور به ارائه خدمات مختلف به کاربران و شهروندان مشغول هستند.
رئیس پلیس فتا درباره شاخص‌های ارزیابی عملکرد پلیس‌های سایبری توضیح داد: استانداردهای متنوعی برای ارزیابی فعالیت‌ها در حوزه جرایم سایبری وجود دارد؛ یکی از مفاهیم مشترک در میان پلیس‌ها، نظام کشف جرم است؛ به این معنا که جرم در چه بازه زمانی اتفاق افتاده و چه تعداد از این جرایم شناسایی شده است.
مجید ادامه داد: به طور خلاصه، یکی از شاخص‌های اساسی این است که چند نفر به پلیس مراجعه کرده‌اند و چه بازخوردی دریافت کرده‌اند. با در نظر گرفتن تعداد مراجعات و مقایسه آن با میزان پاسخگویی و کشفیات، معمولاً در سال‌های اخیر، نرخ کشفیات ما بین ۸۷ تا ۹۵ و ۹۶ درصد بوده است.
وی تأکید کرد: در نیمه اول امسال حدود ۷۵ هزار جرم سایبری مورد بررسی قرار گرفت که در این حوزه، قدرت کشف جرم ما حدود ۹۶ درصد بود و در مقایسه با دوره مشابه سال گذشته، ۱۳ درصد کاهش در وقوع جرایم سایبری را شاهد بودیم.
رئیس پلیس فتا کاهش وقوع جرایم سایبری را ناشی از اقدامات پیشگیرانه عنوان کرد و گفت: یکی از دلایل اصلی این کاهش، رویکردهای پیشگیرانه اجتماعی و پیشگیری وضعی است.
مجید در خصوص پیشگیری اجتماعی گفت: پلیس در جریان عملیات برای پیگیری و شناسایی مجرمان، تجربیات مختلفی کسب می‌کند که این تجربیات به وسیله رسانه‌های ملی و سکوهای اینترنتی به جامعه منتقل می‌شود تا سطح آگاهی سایبری مردم افزایش یابد.
وی گفت: طبق تجربیات عملی، حدود ۷۰ درصد از عواملی که موجب می‌شود مجرمان به اهداف خود دست یابند، ناشی از ناآگاهی کاربران است. به این منظور، آموزش‌های متنوعی برای کاربران ارائه می‌دهیم.
رئیس پلیس فتا تصریح کرد: حدود سه سال است که ما به شکل‌های متنوع درباره ضرورت پرهیز از کلیک روی لینک‌های آلوده، به مردم آموزش داده‌ایم.
مجید به ضرورت همکاری نهادهای مختلف برای پیشگیری از جرایم سایبری اشاره کرد و گفت: پلیس به تنهایی قادر به مقابله با این نوع جرایم با این وسعت نیست و باید در دیگر سازمان‌ها و بخش‌هایی که در تأمین امنیت سایبر نقش دارند، ظرفیت‌های لازم ایجاد شود.
وی اضافه کرد: یکی از تجارب موفق ما در هماهنگی‌های ملی برای کاهش جرم، انتقال از رمز ایستا به رمز پویا بوده که ثمرات خوبی به همراه داشته است.
رئیس پلیس فتا در ادامه درباره همکاری با بانک مرکزی و حوزه فناوری آن در زمینه امنیت کاربران و تراکنش‌های مالی توضیح داد: یکی از موضوعات مهم KYC یا احراز هویت مشتریان است. بسیاری از بانک‌ها برای تسهیل ارائه خدمات و حذف نیاز به مراجعه حضوری، فرآیندهای غیرحضوری را پیاده‌سازی می‌کنند که احراز هویت در این فرآیندها اهمیت ویژه‌ای دارد.
وی افزود: در بررسی بسیاری از پرونده‌های مجرمانه، به نقاط ضعفی در روندهای بانکی برمی‌خوریم که به احراز هویت مربوط می‌شود، که این موضوعات به بانک‌ها منتقل می‌شود تا نسبت به رفع آنها اقدام کنند.
رئیس پلیس فتا تصریح کرد: ما پیشنهادات مختلفی به بانک مرکزی در خصوص تراکنش‌های مالی ارائه کرده‌ایم. به عنوان مثال، در فرآیند انتقال وجه بین سپرده‌ها، برای تأیید هویت، پیامی به تلفن همراه درخواست‌کننده ارسال می‌شود تا تأیید هویت به صورت آنلاین انجام پذیرد و سپس تراکنش مالی صورت گیرد.
مجید همچنین به مشکلات مرتبط با کارت‌های هدیه اشاره کرد و گفت: در سال‌های اخیر شکایاتی از سوی شهروندان به بانک‌ها ارسال شد که نشان می‌داد کارت‌هایی دریافت کرده‌اند که موجودی نداشته است.
وی ادامه داد: در تحقیقات مشخص شد که مجرمان سایبری با بهره‌گیری از توانایی‌های فنی و ریاضی، الگوریتم‌هایی را شناسایی و در یک بازه زمانی تعدادی کارت را به صورت تصادفی تولید و کپی کرده و مورد استفاده قرار داده‌اند.
رئیس پلیس فتا خاطرنشان کرد: باید مسائل امنیتی مربوطه به سرعت در جلسات تخصصی بررسی و مطرح شود تا از تکرار این مشکلات جلوگیری به عمل آید.
مجید تأکید کرد: پلیس فتا در این حوزه ارتباطات نزدیکی با نهادهایی مانند مرکز ملی فضای مجازی، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و دیگر ارگان‌هایی که باید در تأمین امنیت نقش داشته باشند، دارد.
مجید به اهمیت افزایش آگاهی عمومی درباره جرایم سایبری نیز اشاره کرد و گفت: آگاهی مردم از حقوق خود در زمینه جرایم سایبری و نحوه استفاده از این حقوق، از ارکان مهم امنیت فضای سایبر است و پلیس فتا تلاش کرده تا ارتباط مؤثری با شهروندان برقرار کند.
وی افزود: یکی از اولویت‌های پلیس فتا، جرم برداشت اینترنتی غیرمجاز است که به تازگی در رتبه دوم جرایم سایبری قرار گرفته است؛ جرایم کلاهبرداری اینترنتی با ۳۹ درصد در رتبه نخست قرار دارند و برداشت اینترنتی غیرمجاز ۳۲ درصد، سپس دسترسی غیرمجاز به داده‌ها، هتک حیثیت و انتشار تصاویر و مزاحمت‌های اینترنتی از دیگر جرایم مهم سایبر به شمار می‌آیند.
رئیس پلیس فتا ادامه داد: به‌واسطۀ اجرای طرح رمز پویا، برداشت‌های غیرمجاز از موقعیت اول به موقعیت دوم جرایم سایبری منتقل شده و این حرکت تأثیر بسزایی در کاهش این نوع جرایم داشته است.
مجید همچنین به شیوه‌های جدید مجرمان سایبری در ارسال لینک‌های آلوده پرداخت و گفت: حدود سه سال است که پلیس فتا در مورد خطرات کلیک روی لینک‌های آلوده به کاربران آموزش می‌دهد. در ابتدا، در بررسی تماس‌های دریافتی، نزدیک به ۷۰ درصد افراد اظهار داشتند که پس از کلیک بر روی لینک‌های آلوده، اطلاعات یا وجوه آنها به سرقت رفته است، اما ۳۰ درصد از خطرات آگاه بودند.
وی خاطرنشان کرد: در حال حاضر این نسبت تقریباً معکوس شده است؛ به طوری که ۷۰ درصد از افرادی که با مرکز فوریت‌های سایبری تماس می‌گیرند، از قبل نسبت به خطر این لینک‌ها آشنا بوده‌اند و تنها ۳۰ درصد اعلام کردند که قربانی این روش شده‌اند.
رئیس پلیس فتا یادآور شد: در کنار اقدامات آموزشی، مرکز فوریت‌های سایبری نیز یک سازوکار ویژه برای پاسخ سریع به موارد برداشت‌های غیرمجاز فراهم نموده است و اگر افراد بلافاصله پس از وقوع برداشت، موضوع را به پلیس گزارش کنند، امکان مسدودسازی وجوه وجود دارد.
وی اعلام کرد: در ۶ ماهه امسال، بالغ بر ۷۲۷ میلیارد تومان از وجوه حاصل از کلاهبرداری‌ها در همان مراحل اولیه مسدود شده و پلیس بیشتر به شناسایی متهمان و پیگیری مراحل پرونده ادامه می‌دهد.
مجید توصیه‌هایی به کاربران برای جلوگیری از خسارات بیشتر پس از کلیک روی لینک‌های آلوده ارائه داد و گفت: در صورت کلیک بر روی یک لینک آلوده، باید بلافاصله با پلیس فتا تماس بگیرند یا به تنظیمات گوشی رفته و برنامه ناشناسی که احتمالاً دانلود شده را حذف کنند.
وی افزود: کاربران باید دسترسی برنامه‌ها به پیامک‌ها را نیز بررسی کنند و اگر امکان انجام این کارها را ندارند، به سرعت به پلیس فتا مراجعه کنند تا روند پاکسازی گوشی و دریافت مستندات انجام شود.
رئیس پلیس فتا تأکید کرد: در صورت آلوده شدن گوشی، کاربران نباید به تنهایی و بدون هماهنگی با افسر پلیس به تنظیمات کارخانه برگردند؛ چرا که این ممکن است منجر به از دست رفتن مستندات لازم برای بررسی پرونده شود. توصیه ما این است که گوشی در حالت پرواز باقی بماند و برای مراحل بعدی با پلیس فتا هماهنگی شود.
مجید در ادامه به گسترش استفاده از هوش مصنوعی در فضای مجازی اشاره کرد و گفت: هوش مصنوعی دو جنبه دارد؛ یک وجه آن به عنوان فناوری نوظهور و وجه دیگر به استفاده از چنین فناوری در دیگر فرآیندهای فناورانه که در حال حاضر وجه دوم به وضوح محسوس‌تری دارد.
رئیس پلیس فتا توضیح داد: بخش قابل توجهی از این موضوع به سطح سکوها و زیرساخت‌ها مربوط می‌شود و بالاتر از سطح کاربران عادی است، اما در پرونده‌هایی که تا کنون در حوزه کاربران ثبت شده، استفاده از هوش مصنوعی عمدتاً در پیام‌های صوتی و تصویری مشاهده شده است.
وی افزود: در برخی از جرایم مرتبط با رمزارزها نیز از ظرفیت هوش مصنوعی بهره گرفته شده و پلیس فتا در حال پیگیری این موارد است. اطلاعاتی که ضرورت دارد مردم درباره آنها آگاه شوند نیز از طریق رسانه‌های ملی و دیگر سکوهای اینترنتی آموزش داده خواهد شد.
مجید به نگرانی خانواده‌ها درباره حضور فرزندانشان در فضای مجازی اشاره کرد و گفت: یکی از توصیه‌های ما این است که خانواده‌ها با توجه به نیاز فرزندان خود برای آنها گوشی تهیه کنند و همچنین نحوه درست استفاده از گوشی و اینترنت را به آنها آموزش دهند.
وی ادامه داد: ورود فرزندان به اینترنت و به ویژه شبکه‌های اجتماعی نیازمند آموزش و رعایت الزامات خاص است. یکی از مشکلات مهم فضای مجازی ناشی از پنهان بودن هویت افراد است؛ زیرا در دنیای آنلاین محدودیت‌های جغرافیایی دیگر وجود ندارد و افراد می‌توانند با هویت‌های مختلف با یکدیگر تعامل داشته باشند.
رئیس پلیس فتا تأکید کرد: اولین مطلبی که باید به کودکان آموزش داده شود این است که نسبت به هویت‌هایی که در فضای مجازی با آنها روبه‌رو می‌شوند، با احتیاط و تردید برخورد کنند و همچنین با آسیب‌ها و تهدیدات فضای سایبر آشنا شوند.
وی افزود: پلیس فتا هر سال در هفته پایانی آذرماه، پویش «کودکان سایبری» را برگزار می‌کند و در صورت فراهم بودن شرایط، این برنامه در هفته نخست دی‌ماه اجرا خواهد شد. این پویش از دوران شیوع کرونا آغاز شد و با بررسی افزایش حضور کودکان در فضای مجازی ادامه پیدا کرده است.
مجید درباره همکاری پلیس فتا با مدارس گفت: به همکاری وزارت آموزش و پرورش و سازمان امور اجتماعی وزارت کشور، پیش از بحران چندین دوره کارگاه آموزشی با عنوان «فانوس دیجیتال» برای دانش‌آموزان مقاطع مختلف برگزار شد.
وی افزود: در این کارگاه‌ها به جز تهدیدها و آسیب‌ها، فرصت‌های فضای سایبر نیز برای دانش‌آموزان توضیح داده شد؛ زیرا تنها اشاره به تهدیدها برای کودکان و نوجوانان کافی نیست و باید ظرفیت‌ها و فرصت‌های فضای مجازی نیز برای آنها شرح داده شود.
رئیس پلیس فتا خاطرنشان کرد: این کلاس‌ها در دو نوبت برگزار شده و برنامه ما این است که این سلسله کلاس‌ها ادامه یابد. همچنین در همکاری با وزارت ارتباطات، طرح «کودک و اینترنت» به اجرا درآمد و کارشناسان پلیس فتا به مدارس اعزام شدند تا آموزش‌های لازم را به دانش‌آموزان ارائه دهند.
وی گفت: اکنون نیز مدارس در استان‌ها به پلیس فتا درخواست اعزام کارشناس می‌دهند و پلیس از این ظرفیت برای آموزش دانش‌آموزان بهره می‌برد.
مجید افزود: پلیس فتا همچنین کتاب‌های الکترونیکی متعددی درباره تهدیدات و جرایم سایبری منتشر کرده و یک کانال اختصاصی پلیس سایبر در پلتفرم «شاد» نیز فعال است. علاوه بر آن، در زمان برگزاری پویش «کودکان سایبری»، کارگاه‌های آموزشی متنوعی برای دانش‌آموزان و والدین راه‌اندازی می‌شود.
مجید در خصوص امنیت خریدهای آنلاین و روند پیگیری تخلفات فروشگاه‌ها و صفحات مجازی گفت: با گسترش حضور مردم در فضای مجازی، به ویژه پس از شیوع کرونا که حدود ۷۰ درصد از فعالیت‌های اجتماعی به فضای سایبر انتقال یافت، خریدهای اینترنتی نیز افزایش چشم‌گیری داشت و در نتیجه، جرایم مرتبط با این حوزه هم افزایش یافته است.
وی افزود: بخش قابل توجهی از جرایم در حوزه خرید آنلاین به پلتفرم‌های خارجی مربوط می‌شود؛ در مواردی مشاهده شده که سایتی ایجاد شده و مشتری جمع‌آوری می‌شود، اما در نهایت کالا تحویل داده نمی‌شود. در این مواقع، پلیس فتا اقداماتی تخصصی برای شناسایی مجرمان انجام می‌دهد.
رئیس پلیس فتا در ارتباط با خرید از فروشگاه‌های آنلاین داخلی گفت: نخستین موضوع مهمی که باید مورد توجه قرار بگیرد، داشتن «نماد اعتماد» برای فروشگاه‌های آنلاین است. البته برنامه‌های آتی پلیس فتا با همکاری مرکز ملی فضای مجازی و وزارت صنعت، معدن و تجارت به تعمیق و تقویت این نماد و بررسی دقیق‌تر مجوزهای کسب‌وکارها می‌پردازد.
مجید ادامه داد: افراد قبل از انجام خرید باید نظرات سایر کاربران درباره فروشگاه مورد نظر را مطالعه کنند و هرگز برای خرید اینترنتی بیعانه پرداخت نکنند.
وی تأکید کرد: مجرمان در حوزه مهندسی اجتماعی به شکل پیچیده عمل می‌کنند و ممکن است با ارائه قیمت‌های پایین، کاربران را برای پرداخت بیعانه تحریک کنند. کاربران باید در خریدهای اینترنتی همان احتیاطی را داشته باشند که در خریدهای مهم و با ارزش حضوری، رعایت می‌کنند.
رئیس پلیس فتا خاطرنشان کرد: کاربران باید علاوه بر بررسی کالا، به هویت فروشنده نیز توجه داشته باشند. در برخی پرونده‌ها مشاهده شده که مجرمان کالا را از طریق افراد غیرمرتبط یا موتورسواران تحویل داده‌اند یا کالا را در مکانی غیر از آدرس اعلام‌شده ارایه کرده‌اند؛ بنابراین احراز هویت فروشنده و دقت در فرایند خرید از اهمیت بالایی برخوردار است.
مجید درباره تسهیل فرایند مراجعه مردم به پلیس فتا گفت: یکی از اولویت‌هایی که دنبال کرده‌ایم، ارتقا مرکز فوریت‌های سایبری است. شماره ۰۹۶۳۸۰ برای دریافت گزارش‌ها و تماس‌های مردم درباره جرایم سایبری راه‌اندازی شده و با این مرکز تماس‌های بسیاری برقرار می‌شود.
وی افزود: در ۶ ماهه نخست امسال، تعداد تماس‌ها به این مرکز به بیش از یک میلیون رسید. این تماس‌ها ممکن است فوری نباشند؛ مانند گزارش سرقت یا سؤال حقوقی، اما به دلیل ماهیت مرکز فوریت‌ها، باید به تمام این تماس‌ها پاسخ داده شود.
رئیس پلیس فتا ادامه داد: برای حل این مشکل، طی دو سال گذشته، کار فنی و تخصصی روی سامانه‌ای مبتنی بر هوش مصنوعی انجام شده است تا تماس‌های فوری و غیر فوری تفکیک و پالایش گردد.
وی گفت: این سامانه در هفته پلیس و در روز چهارشنبه راه‌اندازی خواهد شد و امیدواریم که با استفاده از آن بتوانیم خدمات سریع‌تری به مردم ارائه دهیم.
سردار مجید در پایان از مردم خواست تا در فضای مجازی مراقبت‌های لازم را انجام دهند و در صورت مواجهه با جرایم سایبری، مسئله را از طریق پلیس فتا پیگیری کنند.
