«استارنت» غیرفعال شد؛ آیا مدل AVOD ایرانی دوباره ناکام ماند؟
برخی شواهد و گزارشهای غیررسمی حاکی از آن است که منشا این خاموشی ناگهانی در واقع به اختلافات عمیق مالی میان مدیران این پلتفرم و نه مسائل فنی مربوط میشود. میل به اصطلاح کما در استارنت، که به مدت تقریباً چهار ماه ادامه یافته، اکنون به نظر میرسد با امضای حکم مرگ آن خاتمه یافته است.
این حوادث در شرایطی اتفاق میافتد که سازمان تنظیم مقررات رسانههای صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی (ساترا) هنوز هیچ پاسخی شفاف در قبال وضعیت مبهم پلتفرم استارنت ارائه نکرده است؛ و بیاطلاعی از اقداماتی که ممکن است در این مورد صورت گیرد، باقی مانده است.
پیشرفتهای پیشین زومیت در تماس با ساترا به منظور پیگیری وضعیت این پلتفرم ثمری نداشته و به وضوح بیان شده بود که در صورت دریافت شکایت از کاربران، ساترا به این موضوع رسیدگی خواهد کرد. انجمن VOD نیز به زومیت اعلام کرده است که به دلیل اینکه استارنت جزء این انجمن نیست، هیچ اقدام خاصی در این زمینه انجام نخواهد داد. با این حال، اکثر کارشناسان بر این باورند که این نوع رویدادها میتوانند به شدت به بازار نوپای این صنعت آسیب برسانند.
کلکسیون پروژههای ناتمام؛ از «کنسل» تا «ژوله شو»
با نگاهی به سابقه مدیریتی استارنت، شاهد وجود پروژههایی هستیم که به علت سوءمدیریت و استراتژیهای نادرست، به سرانجام نرسیدهاند. سریال «کنکل» که فیلمبرداری آن به اتمام رسیده بود، هرگز نتوانست تا آخرین قسمت پخش شود. همچنین، روند تولید و پخش سریال طولانی «جزر و مد» در نیمهراه متوقف گردید و برنامه «ژوله شو» تنها جایگاهی موقت از آن خود در بازار سرگرمی دارد و هرگز به مرحله پخش نرسید.
تکرار سناریوی شکست
خاموشی استارنت به نوعی یادآور تجربه ناگوار پلتفرم «تماشاخونه» است. این پلتفرم که سابقهای درخشان در ارائه مدل AVOD داشت، در سال ۱۴۰۲ به همین شکل با مشکلاتی مواجه شد. ناتوانی در پخش قسمتهای باقیمانده از سریالهای پرهزینهای همچون «آمستردام» و «هفت» و درگیریهای مالی با تولیدکنندگان موجب شد تا نشان داده شود که مدل درآمدی مبتنی بر تبلیغات در شرایط اقتصاد ناامن و با هزینههای تولید فعلی، پایدار نیست. پروژههایی نظیر رئالیتیشوی «فرار از ترس» و مینیسریال کریم لکزاده نیز از دیگر قربانیان این مدل کسبوکارهای آسیبپذیر در تماشاخونه محسوب میشوند که هنوز پخش نشدهاند.
چرا مدل جهانی در ایران کار نمیکند؟
در حالی که در بازارهای بینالمللی، پلتفرمهایی نظیر Tubi، Pluto TV و حتی نسخه رایگان Hulu به وسیله مدل AVOD درآمدهای کلانی بهدست میآورند، در ایران این مدل به وضوح ناموفق بوده است. حتی سوپراپلیکیشن «روبیکا»، با وجود پشتیبانی فنی و مالی قوی و حمایت برخی نهادها، پس از تجربه شکست در سریال «خوابزده»، از تولید محتوای اختصاصی در این مدل صرفنظر کرد و به پلتفرمی شبهAVOD برای بازنشر محتوای دیگران تبدیل شد.
به نظر میرسد عواملی نظیر عدم وجود زیرساختهای موثر برای سنجش تبلیغات (Ad-Tech)، هزینههای بالای تولید محتوا و عدم تطابق درآمدهای تبلیغاتی با هزینههای تولید و همچنین هزینههای اینترنت داخلی، از نقاط ضعف اساسی این پلتفرمها به شمار میآید.
خاموشی استارنت و ناکامی در تولید پروژههای اختصاصی توسط تماشاخونه، فرضیهای را تقویت میکند که نشان میدهد بازار VOD ایران هنوز آمادگی پذیرش بازیگران وابسته به تبلیغات را ندارد یا حداقل، استراتژیهای مدیریتی مطلوبی برای آن تدوین نشده است.
پایان باز یا نقطه پایان؟
خروج استارنت از میدان، موجب تعیینتکلیف برای فعالان این عرصه شد. در شرایطی که نهادهای نظارتی به جای تسهیل و کمک در طراحی مدلهای اقتصادی جایگزین، بیشتر درگیر محدودیتهای قانونی و صدور مجوزها هستند، سرمایهگذاران بخش خصوصی بیوقفه از این حوزه خارج میشوند. باید دید آیا در آینده یک بازیگر جدید جرأت خواهد کرد مدل «نمایش خانگی رایگان» را دوباره راهاندازی کند، یا پرونده AVOD در ایران (و بهویژه با محتواهای اختصاصی) برای همیشه به بایگانی سپرده خواهد شد.
