ندری: اقدام ارزی بانک مرکزی مانع از افزایش شدید دلار شد، اما استمرار این وضعیت تضمین‌شده نیست و نمی‌توان بر پایداری نرخ ارز حساب کرد
در پی افزایش چشمگیر بیش از ۸۰ هزار تومانی نرخ دلار از تاریخ ۱۹ مرداد تا ۱۱ مهر، مداخلات بانک مرکزی از طریق عرضه ارز باعث شد که روند صعودی قیمت‌ها متوقف شود. دلار که در تاریخ ۱۹ مرداد به قیمت تقریباً ۱۸۵ هزار تومان رسیده بود، در تاریخ ۱۱ مهر به ۲۶۷ هزار تومان افزایش یافت، اما از آن زمان نرخ ارز در حدود ۲۶۰ هزار تومان ثابت ماند. کامران ندری، کارشناس حوزه پولی و بانکی، در گفت‌وگو با خبرآنلاین اظهار داشت که نمی‌توان نقش بانک مرکزی در این تغییرات را نادیده گرفت؛ هرچند ادامهٔ این فرایند به منابع ارزی موجود و توانایی سیاست‌گذاران در مدیریت انتظارات بستگی دارد.
پس از جهش بی‌سابقه نرخ ارز و ثبت رکوردهای قیمت‌های پی‌درپی تا پیش از ۱۱ مهر، بانک مرکزی اقدام به عرضه دلار به متقاضیان کرد. روند افزایشی قیمت دلار به‌گونه‌ای بود که در مدت زمان کوتاهی، بیش از ۸۰ هزار تومان به هر دلار افزوده شد. از زمان دخالت بانک مرکزی، نرخ ارز در سطح ۲۶۰ هزار تومان مانده است، و این وضعیت نظرات مختلفی درباره تأثیر سیاست ارزی دولت ایجاد کرده است.
کامران ندری بر این باور است که نمی‌توان تأثیر مداخله بانک مرکزی بر متوقف کردن روند افزایشی قیمت‌ها را انکار کرد. او اضافه می‌کند که تا پیش از ۱۱ مهر، نرخ ارز با شدت قابل توجهی افزایش می‌یافت و رکوردهای قیمتی به‌طور مداوم جابجا می‌شد. اگر این روند ادامه می‌یافت، ممکن بود اکنون نرخ ارز در سطوح بالاتری قرار داشته باشد.
این کارشناس در بررسی اقدامات بانک مرکزی بیان می‌کند: «این کارها مؤثر واقع شدند. شواهدی که داریم تنها قیمت‌های بازار را نشان می‌دهد که نشان می‌دهد اهداف بانک مرکزی به‌صورت کامل محقق نشد و بانک مرکزی نیز اقدام دیگری جز تزریق ارز به بازار نداشته است.»
از دید ندری، هرچند نمی‌توان تمام تغییرات بازار را به‌طور مطلق به سیاست بانک مرکزی نسبت داد، هم‌زمانی مداخله ارزی و توقف قیمت‌ها نشانه‌ای است که نمی‌توان به راحتی نادیده گرفت. او معتقد است ادعای بانک مرکزی مبنی بر اثرگذاری این سیاست نباید به‌طور کامل نادیده گرفته شود، زیرا از منظر نظری، افزایش عرضه می‌تواند منجر به کنترل قیمت‌ها باشد و آنچه در هفته‌های اخیر به وقوع پیوسته، با این منطق هم‌خوانی دارد.
ندری در ادامه می‌گوید که بخش قابل توجهی از تقاضا در بازار ارز جنبه سفته‌بازی دارد و بسیاری از افراد برای حفظ قدرت خرید خود به خرید ارز روی می‌آورند. در این شرایط، تقاضا برای اسکناس ارز افزایش می‌یابد و عرضه مستقیم آن می‌تواند بر روند معاملات و قیمت‌ها تأثیرگذار باشد.
او همچنین تاکید می‌کند که تحولات بازار ارز را نمی‌توان بی‌توجه به شرایط سیاسی و فشارهای خارجی تحلیل کرد. با وجود اظهارات مقام‌های آمریکایی درباره تشدید فشارهای اقتصادی بر ایران، آنچه در حقیقت دیده شده، متوقف شدن روند افزایشی نرخ ارز پس از اقدامات بانک مرکزی است.
اما ندری جنبه‌های مختلف اثرگذاری کوتاه‌مدت و امکان حفظ این وضعیت را متمایز می‌کند. به گفته او، نرخ ارز در حدود دو ماه اخیر افزایش deutlich قابل توجهی را نشان داده، اما در سه هفته اخیر قیمت‌ها در سطحی نسبتاً ثابت باقی مانده‌اند. این تغییر روند می‌تواند نمایان‌گر تأثیر تزریق ارز باشد، اما برای نتیجه‌گیری قاطع درباره تثبیت پایدار نرخ ارز کافی نیست.
عدم قطعیت؛ مانع از تثبیت پایدار نرخ ارز
ندری عدم قطعیت را یکی از اصلی‌ترین چالش‌های کنونی اقتصاد ایران می‌داند و بر این باور است که چشم‌انداز تحولات پیش روی روشن نیست. در شرایطی که تحریم‌ها، محاصره دریایی و خطرات نظامی همچنان بر فضای اقتصادی سایه‌افکنده‌اند، نمی‌توان با اطمینان از تثبیت پایدار نرخ ارز گفتمان کرد.
به اعتقاد این کارشناس، مدیریت انتظارات روانی باید در اولویت بانک مرکزی قرار گیرد و باید با توجه به ذخایر ارزی در دسترس خود، زمان و میزان مداخله در بازار را تعیین کند. حتی اگر تثبیت نرخ ارز در شرایط فعلی ممکن نباشد، مداخلات به‌موقع و حساب‌شده می‌توانند از شدت نوسانات بکاهند.
کاهش نوسانات، به‌نظر ندری، اهمیت مستقل دارد؛ زیرا می‌تواند از ورود شوک‌های افزوده به اقتصاد جلوگیری کند و مانع انتقال فشارهای بازار ارز به سطح عمومی قیمت‌ها شود. بنابراین به نظر می‌رسد هدف مداخله بانک مرکزی نباید تنها تثبیت دائمی قیمت‌ها باشد؛ در شرایطی که عوامل سیاسی و اقتصادی همچنان در بازار تأثیر دارند، جلوگیری از جهش‌های ناگهانی هم از اهمیت بالایی برخوردار است.
ادامه مداخلات ارزی به ذخایر بانک مرکزی وابسته است
یکی از سؤالات کلیدی در مورد سیاست‌های اخیر بانک مرکزی، امکان استمرار عرضه ارز در صورت ادامه فشارهای اقتصادی است. ندری در این‌باره بیان می‌کند که اطلاعات دقیق درباره میزان ذخایر ارزی بانک مرکزی در دسترس نیست و بنابراین مشخص نیست که این سیاست تا چه زمانی می‌تواند ادامه پیدا کند.
او معتقد است که بانک مرکزی نمی‌تواند بدون در نظر گرفتن منابع موجود در اختیارش به مداخلات ادامه دهد. تصمیمات درخصوص تزریق ارز باید با توجه به سطح ذخایر و احتمال ادامه فشارهای اقتصادی اتخاذ شود. بنابراین، توقف فعلی روند افزایشی قیمت‌ها نمی‌تواند به معنای پایان نوسانات یا تضمینی برای ثبات نرخ ارز در ماه‌های آینده تلقی شود.
در نهایت، به اعتقاد ندری، مداخله اخیر بانک مرکزی فعلاً توانسته است روند صعودی نرخ ارز را متوقف کند؛ اما چالش اصلی، امکان مدیریت این روند در آینده است. پاسخ به این سوال بیش از هر چیز به میزان ذخایر ارزی بانک مرکزی، تداوم فشارهای خارجی و کیفیت مدیریت انتظارات در ماه‌های آتی وابسته خواهد بود.
متن کامل این گفت‌وگو را از این‌جا بخوانید.
۲۲۳۲۲۹
