علت ادامه مصرف بیرویه پلاستیک در ایران چیست؟
مسئله کاهش استفاده از پلاستیک در ایران همواره مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. این موضوع بهویژه در زمانهایی مانند افزایش فشار بر صنعت پتروشیمی، چالشهای مدیریت پسماند و افزایش مصرف ظروف یکبارمصرف، دوباره به کانون توجه بازمیگردد.
در حال حاضر، با هشدارهای مربوط به مدیریت مصرف و همچنین کمبود برخی مواد و محصولات پلیمری به دلیل آسیب به ظرفیت تولید پتروشیمی، این بحث به شدت جدیتر شده است.
قانون وجود دارد، اما اجرا به طور کامل نیست
سمیه رفیعی، رئیس فراکسیون محیط زیست مجلس، اظهار کرده که در سالهای گذشته اقداماتی برای ممنوعیت توزیع رایگان کیسههای پلاستیکی در فروشگاهها انجام شد، اما به دلیل کمبود اراده اجرایی، این سیاستها بهطور کامل عملیاتی نگردید. به گفته او، اجرای این قوانین اغلب در سطح کمپینهای مقطعی باقی ماند و تبدیل به رویکردی پایدار نشد. همین شکاف بین قانون و اجرا یکی از دلایل اصلی باقی ماندن بالای میزان مصرف پلاستیک در کشور است.
چرا این مسئله دوباره حائز اهمیت شده است؟
رفیعی در توضیح نشست فراکسیون محیط زیست عنوان کرده که با توجه به جنگ ۴۰ روزه و آسیب دیدن چند واحد تولیدکننده محصولات پتروشیمی، ضروری است تدابیر ویژهای برای مدیریت بهتر مصرف داخلی در نظر گرفته شود. همچنین، لازم به ذکر است که حمله آمریکا به برخی تأسیسات و زیرساختهای پتروشیمی نیز نگرانیهایی را در خصوص کمبود یا اختلال در زنجیره تأمین محصولات پلیمری افزایش داده است. در چنین شرایطی، کاهش مصرف غیرضروری پلاستیک نه تنها یک توصیه محیطزیستی، بلکه به یک ضرورت در زمینه مدیریت منابع تبدیل میشود.
محرم؛ از اوج مصرف تا فرصت برای تغییر
یکی از محورهای نشست فراکسیون محیط زیست، بازنگری در الگوی مصرف محصولات پلاستیکی در قالب طرح “محرم سبز” بوده است. در ماه محرم در ایران، معمولاً افزایش مصرف ظروف و محصولات یکبارمصرف در هیأتها و مراسم مذهبی مشاهده میشود. از این رو، این ایام میتواند همزمان دو جنبه داشته باشد: از یک سو، اوج مصرف پلاستیک و از سوی دیگر، فرصتی برای ترویج مصرف مسئولانه و استفاده از گزینههای کمضررتر.
پسماند پلاستیکی، تنها یک زباله ساده نیست
رئیس فراکسیون محیط زیست مجلس تأکید کرده که علاوه بر بحث تولید، مدیریت پسماند پلاستیکی به یکی از چالشهای جدی زیستمحیطی کشور تبدیل شده است. پلاستیکهای رها شده و غیرقابل بازیافت یا با ارزش اقتصادی پایین، علاوه بر آسیب به محیط زیست، بار مالی سنگینی را به شهرها و نظام مدیریت پسماند تحمیل میکنند. بنابراین، مسئله پلاستیک تنها به مقوله مصرف در فروشگاهها یا مراسم مذهبی محدود نمیشود، بلکه به چرخه کامل تولید، مصرف و بازیافت مرتبط است.
اقتصاد چرخشی؛ راهحلی که هنوز جدی گرفته نشده است
رفیعی بیان کرده که اقتصاد چرخشی یکی از عناصر کلیدی برای شکوفایی اقتصادی در کشورهای مختلف بوده و در ایران نیز باید از الگوی مصرف صرف منابع فاصله گرفت. اقتصاد چرخشی به معنای بازگرداندن مواد و محصولات به چرخه استفاده به حد ممکن است تا منابع کمتری اتلاف شود. اگر این نگرش بهطور جدی در نظر گرفته شود، میتواند فشار بر تولید مواد اولیه را کاهش دهد و در عین حال فرصتهای اقتصادی برای صنایع بازیافت و بخش خصوصی فراهم آورد.
چه تغییراتی ضروری است؟
به منظور کاهش مصرف پلاستیک، صرف تصویب قانون کفایت نمیکند. اجرای واقعی سیاستها نیاز به هماهنگی میان فروشگاهها، اصناف، نهادهای دولتی، تولیدکنندگان، شهرداریها و مصرفکنندگان دارد. بهعلاوه، توسعه صنایع بازیافت، مشوقهای مالیاتی، حمایت از گزینههای مناسب و تغییر رفتار مصرفی مردم بخشهایی از زنجیرهای هستند که بدون آن، هیچ سیاستی کامل نخواهد بود.
اظهارات رئیس فراکسیون محیط زیست مجلس نمایانگر آن است که مسئله پلاستیک در ایران دیگر تنها یک دغدغه محیطزیستی نیست؛ این موضوع هماکنون به مدیریت منابع، تابآوری تولید و اصلاح الگوی مصرف نیز مرتبط شده است. در شرایطی که بخشی از ظرفیت تولید محصولات پلیمری با محدودیت مواجه است و خطر کمبود برخی اقلام در میان است، کاهش مصرفهای غیرضروری پلاستیک و اجرای واقعی قوانین، به یک ضرورت ملی تبدیل شده است.
