آیا مبادلات تجاری ایران و پاکستان قطع شده است؟ نکات جدید برای صادرکنندگان ایرانی

اقتصاد۲۴- محاصره دریایی که بر بسیاری از صادرکنندگان و تجار ایرانی تحمیل شده، آن‌ها را وادار ساخته تا برای ارسال محموله‌های خود به بنادر پاکستان متوسل شوند. اما به تازگی، گزارش‌ها از صف‌های طولانی کامیون‌ها در نوار مرزی خبر می‌دهند؛ کامیون‌هایی که تعداد آن‌ها حدود سه هزار دستگاه تخمین زده می‌شود.

در همین حال، شب شنبه خبری در شبکه‌های اجتماعی به طور گسترده منتشر شد که از مسدود شدن مرز ایران و پاکستان حکایت می‌کرد. هرچند ابتدا این خبر تکذیب شد، اما از روز گذشته، نشانه‌هایی از تأیید این موضوع به گوش می‌رسد.

پیگیری‌ها نشان می‌دهد که پاکستان به تازگی شرایط سخت‌گیرانه‌ای برای تجارت ایران وضع کرده که به دلیل تحریم‌های بانکی کشور، عملاً تجارت میان دو کشور را متوقف کرده است.

یک اطلاعیه شبانه و انکارها

پس از آغاز محاصره دریایی ایران از سوی ایالات متحده، تجار و صادرکنندگان به دنبال ایجاد مسیرهای جایگزین برای نقل و انتقال محموله‌های تجاری بودند. در این راستا، مرزهای زمینی و بنادر پاکستان به عنوان یکی از مهم‌ترین و مقرون‌به‌صرفه‌ترین گزینه‌ها معرفی شدند، اما اکنون فعالان اقتصادی از صفوف طولانی کامیون‌ها در این مرز و خبر از مسدود شدن آن پرده برداشته‌اند.

شب شنبه ۲۵ مهر، خبرنامه‌ای در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که در آن وزارت امور خارجه اعلام کرده بود که «تردد‌ها و مراودات مرزی ایران و پاکستان به‌طور موقت متوقف شده است».

پس از انتشار این خبر، موجی از انکارها آغاز و ادعا شد که این اطلاعیه جعلی است. مرکز ارتباطات قوه قضائیه به این صورت اطلاع‌رسانی کرد: «هشدار درباره اطلاعیه منتسب به وزارت امور خارجه» و اعلام کرد که صحت این اطلاعیه هنوز تأیید نشده است و وزارت امور خارجه نیز واکنشی به آن نشان نداد.

تعدادی ساعت بعد، ایرنا به نقل از اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، گزارش کرد که «به‌دلیل برخی مشکلات فنی و نیاز به اتخاذ تدابیر احتیاطی، تردد‌ها و مراودات مرزی به صورت موقت متوقف شده است، اما نهادهای ذی‌ربط دو کشور در حال برقراری ارتباط نزدیک و مشورت برای حل این مشکل به‌سرعت هستند تا فعالیت‌های مرزی به حالت عادی بازگردد».

این مطلب در حالی انتشار یافت که فارس بدون اشاره به دلایل و تمهیدات مسدود شدن مرز ایران و پاکستان، عنوان کرده بود که معطلی کامیون‌های ایرانی در مرز به علت محدودیت‌های فنی ناوگان دو کشور و تفاوت در ظرفیت بارگیری کامیون‌ها و نیازهای ایمنی حمل برخی محموله‌ها بوجود آمده است. این رسانه تعداد کامیون‌های متوقف در مرز را سه هزار دستگاه اعلام کرد و نوشت: «ایران و پاکستان در حالیکه بر افزایش تجارت دو کشور تا سقف سالانه ۱۰ میلیارد دلار تأکید کرده‌اند، با چالش‌های بزرگی در مرز ریمدان و استفاده از بنادر پاکستان رو به رو هستند که مانع بهره‌وری کامل از ظرفیت‌های حمل‌ونقلی دو کشور می‌شود».

طبق گزارش‌های ارائه شده، «مرز ریمدان در خاورمیانه سیستان‌وبلوچستان در ماه‌های اخیر به پرترددترین مسیر تبادل کالا میان ایران و پاکستان تبدیل شده است؛ با این حال، برخی کامیون‌ها به مدت ۲۰ تا ۳۰ روز در حال انتظار هستند و حدود ۳۰۰۰ کامیون در صف پشت مرز تجمع کرده‌اند. چنین وضعیتی نه تنها هزینه‌های حمل‌ونقل را افزایش می‌دهد، بلکه به جریان ناوگان لطمه می‌زند و ظرفیت واقعی این گذرگاه را تحت تأثیر قرار می‌دهد و بر تجارت دو کشور اثر منفی می‌گذارد.

مشکلات متعددی به‌ویژه در سمت پاکستانی مرز وجود دارد که توسط تعدد نهادهای دخیل در فرایندهای مرزی و دشواری هماهنگی میان آن‌ها به بار آمده است. گمرک پاکستان، نیروهای امنیتی و شرکت لجستیکی NLC در برخی بخش‌های عملیات درگیر هستند. محدودیت ظرفیت توزین، رویه‌های گوناگون و نیاز به انتقال بار از یک کامیون و بارگیری در ناوگان طرف مقابل نیز بر زمان عبور کالا می‌افزاید.

این فرایند موسوم به «ترانشیپمنت» به مراحل اضافی تخلیه و بارگیری نیاز دارد و می‌تواند موجب افزایش صف کامیون‌ها و هزینه‌های لجستیکی شود. در عوض، راه‌اندازی تدریجی حمل مستقیم کامیون‌ها با استفاده از ظرفیت توافق‌نامه‌های حمل‌ونقلی و سازوکار کارنه‌تیر (TIR)، در صورت توافق دو کشور و فراهم ساختن شرایط اجرایی، می‌تواند به کاهش توقف‌ها کمک کند.

بیشتر بخوانید: از محاصره دریا تا انسداد مرزها؛ موج تازه گرانی در راه است؟

در کنار اصلاح رویه‌ها، لازم است تا ظرفیت پارکینگ کامیون‌ها افزایش یابد، ظرفیت باسکول‌ها تقویت شود، انبارها و سردخانه‌ها تأسیس گردند و خدمات مربوط به رانندگان در مرز ریمدان فراهم آید؛ به‌ویژه اگر این مرز قرار است نقش بیشتری در مبادلات تجاری دو کشور ایفا کند. اهمیت دستیابی به بنادر پاکستان به عنوان مسیرهای جایگزین به همراه مشکلات مرزی، همچنین استفاده از بنادر پاکستان جهت تأمین کالاهای وارداتی ایران نیز با چالش‌هایی مواجه است.

تأیید بعد از تکذیب

با این حال روز گذشته، فارس به‌طور رسمی مسدود شدن مرز ایران و پاکستان را تأیید کرد و البته آن را «موقت» خواند. این رسانه به نقل از یک مقام محلی در منطقه چاغی پاکستان نوشت که بسته شدن مرز ایران و پاکستان به‌عنوان یک اقدام موقت برای بهبود مدیریت مرزی و حمایت از تلاش‌های مبارزه با تروریسم انجام شده است.

در همین حال، مدیر کل دفتر ترانزیت سازمان راهداری، سید حسین حسینی، نیز تأیید کرد که «فعالیت تجاری» در مرز ریمدان متوقف شده است.

در این میان، روایت‌های متعددی از دلایل توقف کامیون‌های ایرانی پشت مرز ارائه شده است. پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران، در خصوص وضعیت تجارت زمینی ایران و پاکستان اعلام کرده است که «طبق جدیدترین اطلاعات، مرز تجارت زمینی ایران و پاکستان بسته نیست، بلکه صادرات ایران و واردات پاکستان به ایران به دلیل تحریم‌ها متوقف گردیده است؛ بدین دلیل که واردکنندگان پاکستانی محموله‌های خود را از ایران وارد کرده و صادرکنندگان ایرانی نیاز به ارائه فرم الکترونیکی واردات و صادرات به شبکه بانکی پاکستان دارند و با توجه به تحریم‌های بانک‌های ایرانی، انجام این فرآیند دشوار شده و مشکلاتی برای صادرات ایران به پاکستان و تأمین کالا برای واردکنندگان پاکستانی ایجاد کرده است».

وی همچنین بر این نکته تأکید کرد که «در صورت ادامه‌دار بودن تحریم‌ها بر سیستم بانکی ایران، صادرات ایران به پاکستان عملاً غیرممکن خواهد شد».

این روایت توسط علی شریعتی، عضو اتاق بازرگانی و فعال اقتصادی نیز تأیید شده است؛ او می‌گوید که پاکستان به تازگی برای تجار ایرانی شرط سختگیرانه‌ای وضع کرده که بر اساس آن، تجار پاکستانی باید فرم الکترونیکی مرتبط به محموله‌های وارداتی خود از ایران و صادرکنندگان ایرانی به شبکه بانکی پاکستان ارائه دهند که این امر با وجود تحریم‌های جهانی بر شبکه بانکی ایران عملاً غیرقابل انجام شده و تجارت میان دو کشور را مختل کرده است.

شریعتی همچنین بیان کرد که این اقدام پاکستان به نوعی پیروی از تحریم‌های آمریکا بر علیه ایران است و هنوز مشخص نیست که آیا این کشور در رویه جدید خود تجدید نظری خواهد کرد یا خیر.

همچنین، تسنیم گزارش داده است که مذاکرات با پاکستان در حال ادامه است و این کشور قول‌هایی برای حل موقت مشکلات برخی واردکنندگانی که بارهای فسادپذیر دارند، داده است.

این رسانه همچنین نوشت: «در پی مشکلاتی که در روند صادرات از مرز ریمدان و تغییرات اعلام‌شده از سوی طرف پاکستانی در شرایط تعرفه‌ای و بانکی به وجود آمده، مذاکرات برای رفع موانع تجاری و بازگشت به شرایط عادی آغاز شده است و در همین راستا رایزنی‌هایی با مقامات گمرک گبد پاکستان انجام شده تا بتوان مسائل و موانع موجود را بررسی و محیط را برای تسهیل صادرات کالا فراهم آورد. مذاکرات به منظور دستیابی به راهکارهای اجرایی همچنان در حال انجام است و با توجه به توافقات اولیه با طرف پاکستانی، مقرر شده که با در نظر گرفتن محدودیت زمانی نگهداری محصولات فسادپذیر و احتمال زیان Traders و صادرکنندگان، محموله‌های تره‌بار و سایر کالاهای فسادپذیر در اولویت رسیدگی قرار گیرند».

منبع: روزنامه شرق