طرح تورم صفر بدون تثبیت قیمت‌ها به نتیجه نمی‌رسد / اهمیت کیفیت کالا، شفافیت و عدم ایجاد تورم از منابع معتبر
اقتصاد۲۴- از مهرماه سال ۱۴۰۵، شهرداری تهران با راه‌اندازی طرحی با عنوان «تورم صفر» به دنبال تثبیت قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی به مدت شش ماه است. این برنامه قرار است از طریق میادین میوه و تره‌بار، فروشگاه‌های شهروند و همچنین بسترهای فروش غیرحضوری به مرحله اجرا درآید. طبق اعلام شهرداری، اقلامی نظیر برنج، گوشت، روغن، ماکارونی، شکر، خرما، سویا و تعدادی از حبوبات در برنامه اولیه گنجانده شده‌اند و از آبان‌ماه مرغ، پنیر و رب هم به این لیست افزوده خواهند شد. هدف مشخص این طرح، کاستن از فشار ناشی از افزایش قیمت مواد غذایی بر روی خانواده‌ها با عرضه کالاها به قیمت ثابت می‌باشد. با این حال، این اقدام سوالاتی را پیرامون منابع مالی، شیوه تأمین کالاها، تداوم عرضه و تأثیرات اقتصادی آن به وجود آورده است.
بغزیان: اصل عرضه کالا با قیمت ثابت مثبت است
آلبرت بغزیان، تحلیل‌گر اقتصادی، در مصاحبه با اقتصاد۲۴ ضمن اشاره به اینکه ارائه کالاهای اساسی با قیمت ثابت اقدامی مثبت به نفع مصرف‌کنندگان است، تصریح کرد: موفقیت این طرح بستگی به نحوه اجرا، تأمین منابع مالی و سازوکار عملیاتی آن دارد. زیرا در صورتی که تأمین مالی این برنامه منجر به افزایش تورم در دیگر بخش‌های اقتصاد شود، بخشی از مزایایی که خانوارها از خرید ارزان‌تر کالاها به دست می‌آورند، در هزینه‌های دیگر زندگی ناپدید خواهد شد.
بغزیان به تشریح طرح تورم صفر شهرداری تهران پرداخت و گفت: دسترسی مردم به کالاهای اساسی با قیمت ثابت در زمان افزایش هزینه‌های زندگی، اقدام مثبتی محسوب می‌گردد و بدیهی است که خانوارها از فرصت خرید کالا با قیمت پایین‌تر و بدون نگرانی از افزایش آن استقبال خواهند کرد.
وی تأکید کرد: علاوه بر بنیان این سیاست، باید به چند سوال کلیدی پاسخ داده شود؛ از جمله اینکه منابع مالی لازم برای تثبیت قیمت‌ها از کجا تأمین می‌گردد، شهرداری چگونه می‌تواند تامین کالاها را در خلال دوره معین ادامه دهد و آیا این سیاست سبب افزایش هزینه‌ها در دیگر بخش‌ها خواهد شد یا نه.
این متخصص اقتصادی با اشاره به محدود بودن دامنه اجرای طرح به تهران گفت: حتی اگر برنامه به صورت موفقیت‌آمیز پیاده‌سازی شود، تأثیر آن در سطح ملی محدود باقی خواهد ماند، چرا که این طرح به‌خصوص برای تهران طراحی شده و نمی‌توان آن را به عنوان یک سیاست جامع برای حمایت از تمام خانوارها در نظر گرفت.
بیشتر بخوانید: از کالابرگ همگانی تا کمک هزینه ۵۰۰ هزار تومانی؛ دولت چگونه از وعده‌اش عقب نشست؟
بغزیان افزود: جامعه قابل توجهی در تهران می‌توانند از چنین طرحی بهره‌مند شوند، اما برای ارزیابی اثرگذاری آن، ضروری است که مشخص باشد چه افرادی امکان خرید کالاهای مشمول را دارند و آیا محدودیتی در ارتباط با محل سکونت یا دسترسی به فروشگاه‌ها وجود خواهد داشت یا خیر.
منابع مالی طرح تورم صفر از کجا تأمین می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین سوالات پیرامون طرح شهرداری تهران، روش تأمین منابع مالی برای عرضه کالاها با قیمت ثابت در شرایطی است که هزینه‌های تولید و توزیع در حال افزایش است.
بغزیان در این باره به توضیحات داده‌شده درباره استفاده از ظرفیت خرید مستقیم و حذف واسطه‌ها اشاره کرد و گفت: اگر شهرداری بتواند با حذف واسطه‌ها و خرید مستقیم از تولیدکنندگان، هزینه تأمین کالاها را کاهش دهد، این اقدام می‌تواند کمک شایانی به عرضه محصولات با قیمت مناسب‌تر نماید. با این حال، باید مشخص گردد که این کاهش هزینه چگونه می‌تواند هزینه تثبیت قیمت‌ها را پوشش دهد و منابع موردنیاز برای ادامه طرح چگونه تأمین خواهد شد.
وی همچنین در مورد گمانه‌زنی‌های مطرح‌شده پیرامون استفاده از منابع ارزی یا بانکی تأکید کرد: بایستی اطلاعات دقیق و رسمی در این زمینه منتشر شود. تنها اعلام قیمت ثابت برای چند قلم کالا کافی نیست و باید روش تأمین هزینه اجرای طرح کاملاً شفاف باشد.
این کارشناس اقتصادی توضیح داد: اگر هزینه تثبیت قیمت‌ها از منابعی تأمین شود که خود باعث ایجاد نقدینگی یا فشار تورمی شوند، ممکن است خانوارها یک طرف کالاهای خاصی را به‌صورت ارزان‌تر بخرند، اما در عوض با افزایش قیمت سایر کالاها و خدمات مواجه شوند.
وی افزود: خانوارها علاوه بر نیازهای غذایی، برای تأمین اقلامی چون پوشاک، کفش و سایر کالاهای مصرفی نیز هزینه پرداخت می‌کنند. بنابراین اگر یک سیاست هزینه خرید چند قلم از کالاهای اساسی را کاهش دهد، اما در ابعاد دیگر تأثیرات منفی بر قیمت‌ها بگذارد، ابعادی از اثرات نهایی آن بر کل هزینه‌های زندگی خانوار باید به دقت بررسی شود.
احتمال ایجاد رانت در عرضه کالاهای مشمول طرح
بغزیان در بخشی دیگر از اظهاراتش بر اهمیت کیفیت کالاها و نظام انتخاب تأمین‌کنندگان تأکید کرد و گفت: باید به‌روشنی مشخص شود که کالاهای عرضه‌شده در چارچوب طرح تورم صفر از چه برندهایی هستند و آیا مصرف‌کنندگان قادر به انتخاب میان محصولات مختلف خواهند بود یا اینکه به خرید نوع خاصی از کالاها محدود می‌شوند.
وی به ذکر این نکته پرداخت که اگر تأمین کالاها به تعدادی محدود از شرکت‌ها واگذار گردد، ضروری است که شیوه انتخاب این شرکت‌ها، شرایط قراردادها و کیفیت محصولات بطور شفاف اعلام گردد. در غیر این صورت، این نگرانی وجود دارد که عرضه کالاها به نحوی باشد که انتخاب مصرف‌کننده محدود شده و یا زمینه‌ساز امتیازدهی به برخی تأمین‌کنندگان باشد.
این کارشناس اقتصادی همچنین در خصوص احتمال شکل‌گیری بازار ثانویه هشدار داد و گفت: هنگامی که فاصله قیمت کالاهای ارائه شده در این طرح با قیمت‌های بازار آزاد افزایش یابد، ممکن است انگیزه‌ای برای خرید کالای ارزان‌تر و فروش مجدد آن در بازار آزاد به وجود آید.
بغزیان با اشاره به این شرایط افزود: در این وضعیت، ممکن است بخشی از منافع هدف‌گذاری شده برای مصرف‌کننده نهایی به افرادی منتقل شود که کالاها را با قیمت کمتر می‌خرند و سپس در بازار آزاد به فروش می‌رسانند. به همین دلیل، ضرورت نظارت بر توزیع کالاها و شفافیت در مراحل خرید اهمیت زیادی دارد.
شهرداری می‌تواند با عرضه مستقیم، هزینه خرید را کاهش دهد
بغزیان در نتیجه‌گیری تأکید کرد: ارائه مستقیم کالاهای باکیفیت با سود کمتر می‌تواند اقدامی سودمند باشد؛ اما این سیاست باید از جنبه‌های مالی، شیوه تأمین کالا و تأثیرات اقتصادی مورد ارزیابی قرار گیرد.
وی مطرح کرد: اگر شهرداری تهران توانایی خرید مستقیم از تولیدکنندگان و عرضه کالا با هزینه کمتر را دارد، باید مشخص شود که این ظرفیت چگونه و با چه میزان صرفه‌جویی به کار گرفته می‌شود. همچنین، اجرای طرح نباید به شکلی باشد که هزینه‌های آن از محل ایجاد فشار تورمی در دیگر بخش‌های اقتصاد تأمین گردد.
این کارشناس اقتصادی با تأکید بر لزوم شفافیت در منابع مالی و قراردادهای تأمین کالا تصریح کرد: اگر منابع مالی مورد نیاز طرح به‌طور روشنی مشخص شود و کالاها با کیفیت مناسب و بدون ایجاد امتیازهای غیرشفاف به مصرف‌کنندگان عرضه گردد، می‌توان تأثیرات مثبت آن را به درستی ارزیابی کرد.
بغزیان خاطرنشان ساخت: موضوع اصلی نه مخالفت با ارائه کالاهای اساسی با قیمت ثابت، بلکه نحوه اجرای این سیاست و میزان تأثیر واقعی آن بر هزینه‌های خانوار است. طرح تورم صفر زمانی می‌تواند حمایتی مؤثر از مصرف‌کنندگان ایجاد کند که علاوه بر تثبیت قیمت چند قلم کالا، منابع مالی پایدار و سازوکار شفافی برای تأمین، توزیع و نظارت فراهم گردد.
