بسیاری از ماهواره‌های شبکه‌های اینترنتی بیش از حد نرویی درخشان هستند
تعداد ماهواره‌های مستقر در فضا همچنان افزایش پیدا می‌کند و به نظر می‌رسد شرکت‌های فعال در این حوزه به اندازه کافی برای جلوگیری از افزایش آلودگی نوری شب‌های آسمان اقدام نمی‌کنند.
تیم پژوهشی در تحقیق جدید خود تلاش کرد تا مشخص کند چند درصد از ماهواره‌ها از روشنایی پیشنهادی اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی فراتر هستند. طبق این توصیه، میزان روشنایی ماهواره‌ها باید ۷ یا بیشتر باشد؛ به این معنا که نباید با چشم غیرمسلح قابل مشاهده باشند.
ابرمنظومه‌های ماهواره‌ای؛ شبکه‌هایی که به‌طور مداوم در حال گسترش هستند
پژوهشگران با بهره‌گیری از ۶ دوربین، آسمان را در رصدخانه الگین‌فیلد واقع در استان انتاریو کانادا طی ۳۶ شب از ۷ اکتبر تا ۱۱ نوامبر ۲۰۲۴ مورد رصد قرار دادند. آن‌ها موفق به ثبت ۲۴هزار و ۸۱۲ رد ماهواره‌ای شدند که متعلق به ۵هزار و ۱۱۸ ماهواره منحصربه‌فرد در مدار نزدیک زمین بود.
یافته‌ها نشان داد که دو سوم از ماهواره‌های مشاهده‌شده که از حد روشنایی مجاز تجاوز می‌کردند، به ابرمنظومه استارلینک تعلق داشتند. استارلینک به‌عنوان بدترین عملکرد در میان همه ابرمنظومه‌های مورد مطالعه در زمینه تعداد ماهواره‌های بسیار روشن شناخته شد.
استارلینک به‌طور قابل توجهی بالاترین تعداد ماهواره را در فضا دارد؛ به‌طوری که این شرکت بیش از ۱۰هزار ماهواره از مجموع ۱۶هزار جرم مداری را به خود اختصاص داده است. این تعداد در سال ۲۰۲۴ حدود ۶هزار ماهواره بود.
اما پژوهشگران خاطرنشان کردند که اگر به‌جای تمرکز بر تعداد مطلق، درصد ماهواره‌هایی که از حد روشنایی بیشتر می‌شوند را در نظر بگیریم، وضعیت کمی تغییر می‌کند. تنها یک‌چهارم از گذرهای ماهواره‌های استارلینک روشن‌تر از حد مجاز بودند؛ در حالی‌که این نسبت برای ابرمنظومه ماهواره‌ای گواوانگ چین به ۵۰ درصد می‌رسید.
گواوانگ، ابرمنظومه‌ای چینی است که برای رقابت با استارلینک طراحی شده است. در زمان انجام این تحقیق، این ابرمنظومه تنها ۱۲ ماهواره در مدار داشت؛ اما از آن زمان تعداد ماهواره‌هایش به نزدیک به ۳۰۰ واحد افزایش یافته است.
نویسندگان این مقاله اشاره می‌کنند: «استارلینک در تعداد مطلق ماهواره‌هایی که روشنایی آن‌ها از حد مشخص‌شده توسط اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی بیشتر است، در واقع پیشتاز محسوب می‌شود. این اطلاعات در حالی به‌دست آمده که مشخص شده تنها یک‌چهارم از گذرهای این ماهواره‌ها از حد مجاز تجاوز می‌کند. ابعاد بسیار بزرگ این ابرمنظومه سبب می‌شود که در آمار تأثیرگذار باشد.»
اگر به جاه‌طلبی شرکت‌ها نظر کنیم، به‌نظر می‌رسد وضعیت قرار است پیچیده‌تر شود. ایلان ماسک در اوایل سال جاری طرحی را برای ارسال یک میلیون ماهواره به فضا اعلام کرد.
نجوم در معرض تهدید
افزایش شمار ماهواره‌ها هم‌اکنون بر رصدهای نجومی، چه در سطح زمین و چه در فضا، تأثیر گذاشته است.
آلودگی نوری تقریباً همه نقاط جهان، حتی نواحی که هیچ منبع نوری مصنوعی در آن‌ها وجود ندارد، تحت تأثیر قرار داده است. این آلودگی عواقب منفی برای گیاهان و جانوران دارد و همچنین می‌تواند سلامت انسان‌ها را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. یک تحقیق جدید آلودگی نوری را با افزایش خطر ابتلا به زوال عقل در سنین پایین‌تر مرتبط کرده است.
اولیویه اَنو، اخترشناس در رصدخانه جنوبی اروپا، اخیرا در مصاحبه‌ای با آی‌اف‌ال‌ساینس تخمین زده است که اگر روشنایی ماهواره‌ها زیر حد قابل مشاهده نگه داشته شود، می‌توان تا ۱۰۰هزار ماهواره را در مدار قرار داد بدون اینکه تأثیر قابل توجهی بر رصدهای نجومی زمینی داشته باشد. اما در برخی سناریوها، نظیر افزایش تعداد ماهواره‌ها به بیش از یک میلیون یا روشنایی بیش از حد آن‌ها، عواقب می‌تواند کمرشکن باشد.
آنو تصریح می‌کند: «فاجعه‌بار بودن به معنای از دست دادن همه داده‌هایمان است؛ در حقیقت، چنین وضعیتی تلسکوپ‌ها را غیرقابل استفاده خواهد کرد.»
آلودگی نوری تقریباً تمام نقاط جهان، حتی مناطقی را که هیچ منبع نور مصنوعی در آن‌ها وجود ندارد، تحت‌تأثیر قرار داده است
از زمان نخستین استقرار ماهواره‌های استارلینک، مشخص شده است که ردی که این ماهواره‌ها از خود به جای می‌گذارند، چگونه می‌تواند تصاویر علمی رصدخانه‌های سراسر جهان را مختل کند. این مشکل تهدیدی برای پروژه‌های بلندمدت رصدی مانند «پیمایش میراث فضا و زمان» در رصدخانه ورا روبین است. بر اساس این تحقیق، ممکن است یک‌سوم از نوردهی‌های این رصدخانه در زمان گرگ‌ومیش تحت تأثیر این ردها قرار بگیرد.
در برخی سناریوها، آسمان تاریک مناطق دربردارنده رصدخانه‌ها ممکن است بدون نیاز به روشن‌شدن حتی یک لامپ، به اندازه آسمان یک منطقه حومه شهری نورانی شود.
نویسندگان مقاله تأکید می‌کنند: «به‌طور کلی، در بین ماهواره‌های حاضر در مدار نزدیک زمین، عدم رعایت استانداردهای روشنایی نجومی بیشتر به‌عنوان قاعده‌ای عادی در نظر گرفته می‌شود تا استثنا. این مشکل به‌ویژه در ساعت‌هایی که برای نجوم زمینی بیشترین اهمیت را دارد بارز است و اکنون می‌توان به‌صورت کمی هزینه‌های رصدی آن را برای هر ابزار نجومی برآورد کرد.»
پژوهشگران همچنین اشاره می‌کنند: «موفقیت برخی اپراتورها در تولید ماهواره‌های کم‌نورتر یک نمونه روشن و عملی به‌عنوان الگویی برای سایر شرکت‌های فعال در این حوزه ایجاد می‌کند.»
این مقاله به‌زودی در مجله نیچر آسترونومی منتشر می‌شود و نسخه‌ای از آن در پایگاه آرکایو در دسترس است.
