صفر؛ سهم مناطق محروم در کسب رتبه‌های برتر کنکور ۱۴۰۵
بنا بر گزارش خبرآنلاین، آزمون سراسری سال ۱۴۰۵ در تاریخ‌های ۲۹ و ۳۰ مردادماه با شرکت یک میلیون و ۷۰ هزار و ۲۴۱ داوطلب در ۴۱۵ شهر کشور برگزار شد. این آزمون به طور بارزی تحت تأثیر مصوبه تأثیر قطعی معدل و جنگ تحمیلی قرار داشت و به نقطه‌ای کلیدی برای ارزیابی روند‌های گذشته تبدیل شد.
میزان در خبری اعلام کرد: رئیس سازمان سنجش آموزش کشور صبح امروز به معرفی رتبه‌های برتر در پنج گروه آزمایشی علوم ریاضی و فنی، علوم تجربی، علوم انسانی، زبان‌های خارجی و هنر پرداخت؛ اما توزیع جغرافیایی این رتبه‌ها نگرانی‌ها را درباره عدالت آموزشی و دسترسی برابر بیشتر کرده است.
توزیع کمی رتبه‌های برتر در گروه‌های پنج‌گانه
طبق فهرست رسمی اعلام‌شده، در مجموع ۴۰ رتبه برتر از پنج گروه آزمایشی اعلام گردیده است. جزئیات این توزیع به شرح زیر است:
گروه آزمایشی تعداد رتبه‌های اعلام‌شده
علوم انسانی ۱۰ نفر
علوم تجربی ۱۰ نفر
علوم ریاضی و فنی ۱۰ نفر
هنر ۵ نفر
زبان‌های خارجی ۵ نفر
مجموع ۴۰ نفر
گروه علوم انسانی؛ سلطه ۶۰ درصدی پایتخت
در گروه علوم انسانی، رتبه اول به پریسا نیرومند از بجنورد تعلق گرفت. بررسی ساختار ۱۰ رتبه نخست این گروه نشان دهنده این است که ۶ نفر از این رتبه‌ها ساکن تهران هستند؛ به عبارتی، پایتخت ۶۰ درصد از کل این گروه را در اختیار دارد.
گروه علوم تجربی؛ تهران در تعقیب هگمتانه
در گروه علوم تجربی، محمدی از همدان مقام نخست را به دست آورد. در این رده‌بندی، حسینی از کرج جایگاه دوم را کسب کرد و جعفری از تهران مقام سوم را به خود اختصاص داد. همچنین در این گروه، ۴ نفر از ۱۰ رتبه برتر از ساکنان تهران هستند که نسبت به گروه انسانی، کاهش ۲۰ درصدی را در تمرکز پایتخت نمایش می‌دهد.
گروه علوم ریاضی و فنی؛ پراکندگی جغرافیایی
گروه علوم ریاضی و فنی الگوی خاص و متفاوتی را نشان می‌دهد. مقام نخست به کریمی از قائم‌شهر اعطا شد و رتبه‌های دوم و سوم به ترتیب به رضایی از آمل و جعفری از بابل اختصاص یافت. در این گروه، تنها ۲ نفر از ۱۰ رتبه نخست ساکن تهران هستند و ۸ رتبه دیگر به شهرهای مختلف کشور تعلق دارد؛ این توزیع جغرافیایی، گروه ریاضی را به عنوان یک استثنا در مقایسه با سایر گروه‌ها معرفی می‌کند.
گروه هنر؛ انحصار کامل تهران
وضعیت در گروه هنر کاملاً متفاوت است؛ تمام ۵ رتبه برتر این گروه از تهران هستند؛ به این معنی که پایتخت به طور کامل ۱۰۰ درصد سهم این گروه را به خود اختصاص داده است. این بالاترین سطح تمرکز جغرافیایی در میان پنج گروه آزمایشی به شمار می‌آید.
گروه زبان‌های خارجی؛ تهران با ۸۰ درصد
در گروه زبان‌های خارجی، ۴ رتبه از ۵ رتبه به ساکنان تهران و فقط یک رتبه به لنجان وابسته است. این توزیع نشان‌دهنده تمرکز ۸۰ درصدی پایتخت در این گروه است.
۲۱ نفر تهرانی از ۴۰ رتبه برتر کنکور
تحلیل محل سکونت رتبه‌های اعلام‌شده نشان می‌دهد که تهران با ۲۱ رتبه از مجموع ۴۰ رتبه برتر، ۵۲.۵ درصد از سهم را به خود اختصاص داده است. به عبارت دیگر، بیش از نیمی از رتبه‌های برتر در این لیست متعلق به افرادی است که در پایتخت زندگی می‌کنند.
سهم تهران در گروه‌های مختلف به شرح زیر است:
گروه آزمایشی سهم تهران درصد
هنر ۵ از ۵، ۱۰۰٪
زبان‌های خارجی ۴ از ۵ ۸۰٪
علوم انسانی ۶ از ۱۰ ۶۰٪
علوم تجربی ۴ از ۱۰ ۴۰٪
علوم ریاضی و فنی ۲ از ۱۰ ۲۰٪
در نتیجه، بالاترین تمرکز تهرانی‌ها در گروه هنر و به دنبال آن در زبان‌های خارجی به چشم می‌خورد؛ در مقابل، در گروه ریاضی، رتبه‌های برتر بیشتر پراکندگی جغرافیایی دارند.
۱۹ رتبه برتر خارج از تهران
از ۴۰ رتبه برتر آزمون سراسری، ۱۹ نفر به ساکنان شهرها و استان‌های دیگر تعلق دارد. نام‌های شهرهایی مانند بجنورد، مشهد، قائم‌شهر، تبریز، همدان، کرج، کرمانشاه، شیراز، آمل، بابل، کرمان، یزد، قزوین و لنجان در این لیست ذکر شده است.
این پراکندگی در گروه ریاضی بارزتر است؛ به‌طوری که از ۱۰ رتبه نخست این گروه تنها ۲ نفر ساکن تهران هستند و بقیه، به شهرهای مختلف تعلق دارند. این الگو نشان می‌دهد که در گروه ریاضی، استعدادهای درخشان در نقاط مختلف کشور توزیع شده و تمرکز تهران در این گروه به حداقل رسیده است.
روند اعلام رتبه‌های برتر امسال در شرایطی صورت گرفته که سیستم سنجش داوطلبان تنها به ارزیابی آنان در آزمون اختصاصی محدود نمی‌باشد. برای کنکور ۱۴۰۵، سابقه تحصیلی سهم ۶۰ درصدی و آزمون اختصاصی سهم ۴۰ درصدی را در گروه‌های ریاضی، تجربی و انسانی به خود اختصاص داده است. در گروه‌های هنر و زبان‌های خارجی، سهم آزمون اختصاصی ۷۰ درصد و سابقه تحصیلی ۳۰ درصد است.
در نتیجه، فهرست رتبه‌های برتر ۱۴۰۵ یک ترکیب از نمره آزمون اختصاصی و سوابق تحصیلی داوطلبان را ارائه می‌دهد. این نکته حائز اهمیت است زیرا سوابق تحصیلی، تحت تأثیر کیفیت مدارس، دسترسی به امکانات آموزشی و شرایط اقتصادی-اجتماعی داوطلبان قرار می‌گیرد. در مناطقی که مدارس به امکانات کمتری دسترسی دارند، اثر ۶۰ درصدی سوابق تحصیلی ممکن است شکاف آموزشی را تشدید کند.
نکته‌ای دیگر که درخور توجه است، عدم حضور مناطق محروم در این فهرست است. در میان ۴۰ رتبه برتر، هیچ نامی از شهرهای کم‌برخوردار کشور دیده نمی‌شود. این در حالی است که کنکور ۱۴۰۵ با تأثیر قطعی ۶۰ درصدی سوابق تحصیلی برگزار شده و انتظار می‌رفت این مصوبه به کاهش شکاف آموزشی کمک کند؛ اما داده‌ها نشان می‌دهد که شکاف بین مرکز و حاشیه نه تنها کاهش نیافته بلکه در برخی گروه‌ها به صورت انحصار کامل پایتخت نمایان شده است.
۲۳۳۲۱۷
