یافتن سه سیاره شبیه زمین با دو غروب خورشید دانشمندان را متعجب ساخت
گروهی از اخترشناسان با بهرهگیری از ماهواره TESS که به منظور نقشهبرداری از سیارات فرا خورشیدی طراحی شده، موفق به شناسایی سه سیاره با ابعادی مشابه زمین شدند که مدارشان به دور دو ستاره دوقلو در منظومه TOI-2267 میچرخد.
این سیارات به احتمال زیاد شاهد دو غروب خورشید همزمان خواهند بود، چراکه هر یک از ستارههای میزبان به طور مستقل غروب میکنند. این پدیده، تصویری مشابه با صحنههای شاخص فیلم «جنگ ستارگان» را تداعی میکند، جایی که لوک اسکایواکر، قهرمان داستان، به دو ستاره در آسمان سیارهاش مینگرند.
کشف اخیر به این معناست که TOI-2267 به عنوان نخستین منظومه دوتایی شناخته شده است که در آن سیارهها به طور همزمان مدار دو ستاره را میپیمایند. پیشتر، دانشمندان بر این عقیده بودند که منظومههای دوتایی به علت نزدیکی زیاد ستارگان به یکدیگر، شرایط مناسبی برای شکلگیری سیارات ندارند، چراکه این نزدیکی میتواند به بیثباتی گرانشی منجر شود. اما این کشف جدید نه تنها این فرضیه را به چالش میکشد، بلکه ممکن است به ما در فهم بهتر نحوه شکلگیری و پایداری سیارات در چنین منظومههایی یاری رساند.
منظومه TOI-2267، که در فاصله حدود ۱۹۰ سال نوری از زمین واقع شده، به عنوان یک منظومه «دوگانه فشرده» شناخته میشود. در این سیستم، دو ستاره در فاصلهای بسیار نزدیک از هم میچرخند و این نزدیکی بر اساس مدلهای قبلی باید باعث ایجاد بیثباتی گرانشی میشد، بهگونهای که شکلگیری هیچ سیارهای امکانپذیر نبود. با این حال، وجود سیارات در این منظومه نشاندهنده این است که برخلاف آنچه انتظار میرفت، چنین محیطی میتواند شرایط مناسب برای ایجاد سیارات را فراهم آورد.
فرانسیسکو پوئزولوس، سرپرست تیم تحقیقاتی و پژوهشگر موسسه اخترفیزیک اندلس (IAA-CSIC)، در بیانیهای اظهار داشت: «این کشف به چندین رکورد مهم اشاره دارد. منظومه TOI-2267 سردترین و فشردهترین جفت ستارهای است که تاکنون سیارات در حال گذر به دور آنها شناخته شدهاند. همچنین، این نخستین منظومه دوتایی است که سیارات در آن از کنار هر دو ستاره به صورت همزمان عبور میکنند.» این ویژگی در گذشته به عنوان رویدادی غیرممکن به نظر میرسید، زیرا تصور میشد که نزدیکی زیاد ستارگان به یکدیگر نمیتواند شرایط مناسبی برای وجود سیارات در حال گذر ایجاد کند.
تیم دانشمندان با استفاده از نرمافزار اختصاصی خود به نام «شرلوک» اقدام به شناسایی سیارات کردند و پس از آن، رصدهای بیشتری با کمک رصدخانههای مختلف از جمله SPECULOOS و TRAPPIST انجام دادند. این رصدخانهها به ویژه برای شناسایی سیارات کوچک در اطراف ستارههای سرد و کمنور طراحی شده و در کشف ویژگیهای منظومه TOI-2267 نقش کلیدی ایفا کردند.
منظومه TOI-2267 میتواند به عنوان یک «آزمایشگاه طبیعی» برای پژوهش در مورد نحوه شکلگیری و ماندگاری سیارات سنگی در شرایط گرانشی دشوار عمل کند. پیشتر تصور میشد که چنین محیطهایی برای تشکیل سیارات مناسب نیستند، اما این کشف میتواند به دانشمندان در درک بهتر نحوه شکلگیری سیارات در منظومههای دوتایی یاری رساند.
این کشف ممکن است سؤالات جدیدی را درباره نحوه شکلگیری سیارات در شرایط مشابه مطرح کند. برای پاسخدهی به این سؤالات، تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) و نسل جدید رصدخانههای زمینی قادر به یاری رسانی به دانشمندان خواهند بود تا اطلاعات دقیقتری از سیارات این منظومه به دست آورند.
این پژوهش فرصتی منحصر به فرد برای آزمودن مدلهای کنونی شکلگیری سیارات در محیطهای پیچیده ایجاد میکند و به ما این امکان را میدهد که تنوع ساختارهای سیارهای در کهکشان خود را به نحو بهتری بشناسیم.
نتایج این تحقیق در ژورنال Astronomy & Astrophysics به چاپ رسیده است.
