قمار آب و هوایی بشر؛ کارشناسان معتقدند برای حفظ زمین باید به مسدود کردن نور خورشید روی آوریم

احتمال می‌رود که انسان‌ها تا قبل از اتمام قرن حاضر، فعالیت‌های گسترده‌ای را برای کاهش بخشی از تابش خورشید به اجرا بگذارند. به گفته‌ی جمعی از برجسته‌ترین متخصصان اقلیم، این اقدام به عنوان آخرین چاره برای حفاظت از زمین در برابر تبعات فزاینده‌ی تغییرات اقلیمی تلقی می‌شود.

این چشم‌انداز نگران‌کننده نتیجه‌ی یک نظرسنجی ویژه‌ای است که توسط نشریه‌ی نیوساینتیست انجام شده است. طبق یافته‌های این نظرسنجی، دو سوم از دانشمندان سرشناس اقلیم که در تهیه‌ی گزارش‌های «هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم» (IPCC) مشارکت داشته‌اند، بر این باورند که بشر تا سال ۲۱۰۰ ناچار به انجام مداخلات پرخطر برای تغییر در جو زمین خواهد شد. نگران‌کننده‌تر آنکه ۵۲ درصد از این افراد معتقدند ممکن است این اقدامات توسط یک عامل غیردولتی، نظیر یک شرکت خصوصی، یک میلیاردر یا یک دولت خاص آغاز شود.

جیمز رنویک، پژوهشگر دانشگاه ویکتوریا در ولینگتون نیوزیلند، اظهار می‌دارد: «مفهوم مهندسی خورشیدی واقعاً مایه‌ی نگرانی است، اما با توجه به ناتوانی جهانیان در محدود کردن گازهای گلخانه‌ای، این ایده به تدریج جذاب‌تر به نظر می‌رسد.»

مهندسی خورشیدی، که همچنین به عنوان اصلاح تابش خورشیدی (SRM) شناخته می‌شود، از دهه ۱۹۶۰ مورد بحث قرار گرفته است. اصل این حوزه بر تغییر «آلبدو» یا بازتابندگی زمین متمرکز است تا انرژی خورشیدی کمتری به سطح زمین برسد. یکی از روش‌های رایج پیشنهاد شده، تزریق آئروسل به لایه‌های بالایی جو است که در آن ذرات بازتاب‌دهنده منتشر می‌شوند تا به عنوان سایه‌بان عمل کنند.

نظرسنجی شامل حدود ۸۰۰ پژوهشگر بوده و تقریباً ۶۸ درصد از آنها بر این باورند که سقوط جهانی در کاهش میزان گازهای گلخانه‌ای، احتمال استفاده از فناوری‌های مهندسی خورشیدی را افزایش خواهد داد.

شان فیتزجرالد از مرکز اصلاح اقلیم دانشگاه کمبریج می‌گوید: «به‌نظر می‌رسد که مردم بیشتر از قبل متوجه شده‌اند که ما در مواجهه با تغییرات اقلیمی دچار قصور هستیم. اکنون سوال این است که چه گزینه‌هایی در دسترس داریم؟ شاید هیچ‌یک از این گزینه‌ها مطلوب نباشند، اما در نهایت بین گزینه‌های ناخوشایند گیر کرده‌ایم.»

در حالیکه از لحاظ نظری، مهندسی خورشیدی می‌تواند به کاهش دما جهانی کمک نماید و زمان بیشتری برای محدود کردن گازها فراهم کند، تقریباً تمامی شرکت‌کنندگان در نظرسنجی به خطرات عظیم مربوط به آن اشاره کرده‌اند. یکی از بزرگ‌ترین نگرانی‌ها در این خصوص، «شوک توقف» است که در صورتی که این پروژه‌ها به هر دلیلی متوقف شوند، دما به‌‌صورت ناگهانی و فاجعه‌بار افزایش خواهد یافت.

این نگرانی‌ها باعث شده که ۸۱ درصد از دانشمندان بر ضرورت ایجاد یک معاهده یا کنوانسیون بین‌المللی جدید برای نظارت بر هرگونه تصمیم‌گیری در این زمینه تأکید کنند. اندی پارکر از مؤسسه‌ی دیگریز اینیشتیو می‌گوید: «این فناوری ابزاری جهانی است. هیچ‌کس نمی‌تواند از دنیایی که به‌واسطه‌ی مهندسی اقلیم تغییر یافته، فرار کند؛ همان‌طور که هیچ‌کس نمی‌تواند از دنیای گرم‌شده‌ای که در آن مهندسی اقلیم رد شده، دوری کند.»

در حالی که بحران اقلیمی شدت می‌گیرد، مهندسی خورشیدی به سرعت از یک موضوع حاشیه‌ای به یک مسئله‌ی جهانی بدل شده است. سرمایه‌های کلانی از دو بخش خصوصی و دولتی به این حوزه سرازیر شده و تعداد مطالعات علمی در این زمینه در حال افزایش است. با این وجود، جامعه‌ی علمی به دو دسته‌ی متفاوت تقسیم شده است. ۴۹ درصد دانشمندان از انجام آزمایش‌های کوچک در فضای باز برای درک بهتری از خطرات و مزایای آن حمایت می‌کنند، در حالی که ۴۵ درصد هنوز آن را یک حوزه‌ی تابو می‌دانند.

• تزریق آئروسل استراتوسفری: در این روش، ذرات ریز مایع (آئروسل) از طریق هواپیماها در ارتفاعات بالای جو منتشر می‌شوند تا تابش خورشید را بازتابند. بیش از ۶۰ درصد از دانشمندان این روش را به عنوان محتمل‌ترین گزینه می‌دانند.
• بازتابندگی ابرهای دریایی: در این روش، قطرات ریز آب دریا به ابرهای کم‌ارتفاع اقیانوسی زده می‌شود تا نور بیشتری را بازتابند. ۱۶ درصد از شرکت‌کنندگان این روش را محتمل می‌دانند.
• کاهش ضخامت ابرهای سیروس: این روش با نازک کردن ابرهای سیروس اجازه می‌دهد تا حرارت بیشتری از جو خارج شود. این گزینه از نظر دانشمندان به احتمال کمتری اجرایی خواهد بود.

در پایان، گزارشی تصویری نگران‌کننده از آینده‌ای فرضی به تصویر می‌کشد: جهانی که در آن انسان به‌جای اصلاح ریشه‌ای مشکل، یعنی کاهش گازهای گلخانه‌ای، تصمیم به دستکاری آسمان می‌گیرد تا از افزایش دما در زمین جلوگیری کند؛ قمار بزرگی که پیامدهای آن هنوز به‌طور دقیق شناخته نشده است.