نه آبی نه سبز؛ زمین ما در بیش از ۲.۴ میلیارد سال قبل بنفش رنگ بوده است

بر اساس فرضیه‌ی زمین بنفش، تعداد زیادی از میکروب‌های دوران باستان به جای استفاده از کلروفیل، از رنگدانه‌ای ساده‌ به نام رتینال بهره می‌بردند. در حالی که کلروفیل نور سبز را جذب می‌کند، رتینال این نور را جذب نکرده و رنگ بنفشی را منعکس می‌نماید. هنوز هم برخی میکروب‌ها، به ویژه هالوباکتریا که در محیط‌های بسیار نمکی و کم‌اکسیژن زندگی می‌کنند، از این مولکول استفاده کرده و دارای غشایی با رنگ بنفش هستند.

بر اساس گزارش وب‌سایت آی‌اف‌ال ساینس، ساختار شیمیایی ساده‌تر رتینال نسبت به کلروفیل می‌تواند نشان دهد که این مولکول ممکن است یکی از نخستین مولکول‌های جذب‌کننده‌ی نور در تاریخ زمین باشد. در آن زمان که سطح اکسیژن پایین بود، برای میکروب‌های استفاده‌کننده از رتینال چندان مشکلی وجود نداشت. اگر اقیانوس‌های اولیه پر از چنین میکروب‌هایی بوده باشند، کل زمین پیش از آنکه رنگ سبز فعلی را به خود بگیرد، احتمالاً به رنگ ارغوانی دیده می‌شده است.

با گذشت زمان، تکامل به دنبال راه‌های نوینی برای استفاده از نور خورشید برآمد. از آنجا که میکروب‌های استفاده‌کننده از رتینال بیشتر نور سبز را به خود جذب می‌کردند، موجودات جدیدی که برای زنده ماندن به فتوسنتز وابسته بودند، ناچار شدند تا از نورهای دیگر، یعنی نوری به رنگ آبی و قرمز، بهره ببرند و در نتیجه کلروفیل شکل گرفت. کلروفیل قادر است نورهای آبی و قرمز را برای تولید انرژی جذب کند و نور سبز را بازتاب دهد. به همین سبب، زندگی سبزرنگ به تدریج شروع به گسترش کرد.

تاریخ تقریباً ۲٫۴ میلیارد سال پیش شاهد رخدادی است که به «رخداد اکسیژنی بزرگ» معروف شده است، در این زمان سیانوباکتری‌های حاوی کلروفیل بر سطح زمین تسلط پیدا کردند. این میکروب‌های سبز در فرآیند فتوسنتز اکسیژن آزاد کرده و جو زمین را به شدت دگرگون ساختند، به طوری که شرایط لازم برای ظهور حیات‌های پیچیده‌تر فراهم آمد. از آن زمان به بعد، زمین بنفش، کم‌کم جای خود را به منظر طبیعی سبز و آبی امروزی داد. در حال حاضر، فتوسنتز بر پایه‌ی رتینال دیگر نقش محوری در زمین ندارد، اما ممکن است هنوز در سیارات دیگر وجود داشته باشد.

هنگامی که اخترشناسان در جستجوی نشانه‌های حیات در سیارات دوردست هستند، معمولاً به دنباله‌ی نور سبز رنگی می‌گردند که نشان‌دهنده‌ی وجود کلروفیل است، زیرا تقریباً تمامی اشکال حیات روی زمین به آن وابسته‌اند. اما فرضیه‌ی زمین بنفش یادآوری می‌کند که همواره زندگی به رنگ سبز پابرجا نبوده و در شرایط متفاوت، ممکن است رنگ‌هایی مانند بنفش، نارنجی، قرمز یا حتی رنگ‌هایی که برای چشم انسان نامرئی هستند، وجود داشته باشد. شاید در سیارات بیگانه، حیات اساساً بر پایه‌ی نور و فرایند فتوسنتز شکل نگرفته و به شکل‌های کاملاً متفاوتی ایجاد شده باشد. بنابراین، وقتی به جستجوی حیات در کیهان می‌پردازیم، نباید تنها به رنگ سبز توجه کرد، زیرا زندگی می‌تواند در هر رنگ و فرمی ظهور کند.