آیا افزایش مصرف آب می‌تواند به کاهش استرس کمک کند؟

نقش آب در بدن انسان، از تنظیم دمای بدن از طریق عرق‌ریزی تا انتقال مواد مغذی و اکسیژن به سلول‌ها، بسیار حیاتی است. عدم تأمین آب کافی می‌تواند باعث خشکی مفاصل، یبوست و اختلالاتی در عملکرد نرمال بدن شود.

گروهی از پژوهشگران بریتانیایی در تحقیقی که در نشریه فیزیولوژی کاربردی (Journal of Applied Physiology) منتشر گردید، بررسی کردند که آیا وضعیت هیدراتاسیون بدن تأثیری بر سطح استرس دارد یا خیر. فرضیۀ آنان این بود که افرادی که آب کمتری مصرف می‌کنند و از نظر هیدراتاسیون در شرایط نامناسب هستند، نسبت به استرس‌های روانی-اجتماعی، واکنش کورتیزولی قوی‌تری نشان خواهند داد.

در این تحقیق، مردان و زنان سالم و فعال با سنی بین ۱۸ تا ۳۵ سال شرکت داشتند. پیش از آغاز آزمایش، شرکت‌کنندگان میزان آب و مایعات مصرفی خود از تمامی منابع – شامل آب، شیر، چای، قهوه، نوشابه و الکل – را طی مدت هفت روز ثبت کردند. همچنین، از آنها خواسته شد در دو روز متفاوت (یک روز در هفته و یک روز در آخر هفته) تمامی ادرارشان بین ساعت ۴ تا ۸ بعدازظهر را در ظرف‌های تعیین‌شده جمع‌آوری کنند. تنها افرادی در تحقیق گنجانده شدند که میزان مصرف مایعاتشان بسیار کم (زیر ۱.۶ لیتر برای مردان و ۱.۵ لیتر برای زنان) یا بسیار زیاد (بیش از ۲.۹ لیتر برای مردان و ۲.۵ لیتر برای زنان) بود.

پس از تعیین گروه‌ها، شرکت‌کنندگان به پر کردن پرسشنامه‌هایی درباره استرس، اضطراب و کیفیت خواب پرداختند و در پایان مطالعه، در یک آزمون عملکرد ذهنی شرکت کردند. در طی هفت روز آتی، بطری‌های هوشمندی در اختیار آنان قرار گرفت تا میزان مصرف روزانه مایعات شان تحت نظر قرار گیرد. در روزهای پنجم و ششم، دوباره نمونه‌های ادرار را ارائه کردند و در روزهای هفتم و هشتم، با معده خالی به آزمایشگاه رفتند تا نمونه‌های جدیدی از ادرار و خون از آنان گرفته شود. در روز هشتم، آزمون استرس اجتماعی (TSST) بر روی آنان انجام شد و شرکت‌کنندگان باید دو ساعت پیش از آزمون از غذا خوردن، مسواک زدن، و مصرف نوشیدنی‌های حاوی کافئین و الکل خودداری می‌کردند.

این آزمون شامل سه مرحله بود: پنج دقیقه برای آماده‌سازی، پنج دقیقه مصاحبه شغلی ساختگی و پنج دقیقه حل مسائل ریاضی تحت نظر دو ناظر و با ضبط تصاویر. نمونه‌های بزاق در چند نقطه زمانی پیش و پس از آزمون جهت اندازه‌گیری میزان کورتیزول جمع‌آوری گردید و ضربان قلب نیز به‌طور مداوم تحت نظر بود.

نتایج نشان داد که در بزاق، ادرار و خون افرادی که هیدراتاسیون ضعیفی داشتند، شاخص‌های استرس بالاتر بود. افزایش قابل توجهی در سطح کورتیزول بزاق در گروه با کم‌آبی به وضوح بیشتر از گروهی بود که آب کافی را دریافت کرده بودند. همچنین، رنگ تیره‌تر ادرار قبل از آزمون که نشانه‌ای از سطح پایین آب در بدن است، با واکنش‌های کورتیزولی قوی‌تری همراه بود.

طبق گفته پژوهشگران، این یافته‌ها می‌تواند توضیحی برای ارتباط میان کم‌آبی مزمن و پیامدهای منفی بر سلامت درازمدت باشد، چرا که تنظیم آب و سیستم پاسخ به استرس در بدن مسیرهای فیزیولوژیکی مشترکی دارند.

این مطالعه تنها ارتباط را نشان می‌دهد، نه رابطه علت‌ومعلولی را، بنابراین نمی‌توان به‌طور قطعی بیان کرد که کم‌آبی به‌طور مستقیم موجب افزایش کورتیزول یا بیماری می‌شود. با این حال، نتایج نشان می‌دهد که وضعیت هیدراتاسیون می‌تواند بر روش واکنش بدن به استرس تأثیر بگذارد. کورتیزول که به عنوان هورمون اصلی استرس شناخته می‌شود، زمانی که با تهدیدهای واقعی یا ذهنی مواجه می‌شوید، آزاد می‌شود و اگر به حالت مزمن ترشح یابد، می‌تواند به سلامت جسمی و روانی آسیب برساند.

در افرادی که با کم‌آبی مواجه هستند، افزایش مصرف آب در ابتدا ممکن است سبب احساس نفخ شود، اما این وضعیت موقتی است. متخصصان حدود ۱۵.۵ لیوان آب برای مردان و ۱۱.۵ لیوان برای زنان در روز را توصیه می‌کنند. برای شروع، بهتر است مصرف آب به‌تدریج افزایش یابد؛ به‌عنوان مثال، هر ساعت نیم تا یک لیوان آب نوشیده شود.

علاوه بر مصرف کافی آب، راهکارهای دیگری نیز برای مدیریت استرس وجود دارند که شامل تنفس عمیق، پیاده‌روی، گذراندن زمان در طبیعت و انجام فعالیت‌های لذت‌بخش می‌شود. همچنین، در صورت ادامه‌دار بودن استرس، مشاوره با یک روان‌درمانگر می‌تواند مؤثر واقع شود.

این مطالعه نشان می‌دهد که افرادی که در وضعیت هیدراتاسیون نامناسب قرار دارند، ممکن است هنگام مواجهه با موقعیت‌های استرس‌زا، سطح بالاتری از کورتیزول را تجربه کنند. این امر می‌تواند منجر به افزایش التهاب و خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی، دیابت، آرتریت و سرطان گردد.

نوشیدن آب کافی، چه به‌صورت آب ساده و چه با عطر و طعم میوه‌ها و گیاهان، نقش مهمی در حفظ سلامت عمومی بدن ایفا می‌کند.