نهنگ‌های بینی‌بطری در شرایط دشوار بیشتر وقت خود را در کنار یکدیگر می‌گذرانند
نهنگ‌های بینی‌بطری شمالی (Hyperoodon ampullatus) علی‌رغم آنچه انتظار می‌رفت، در زمان بیماری یا احساس ضعف فیزیکی، ارتباطات اجتماعی بیشتری برقرار می‌کنند و در گروه‌های بزرگتری قابل مشاهده هستند. این موضوع با الگوی مشاهده شده در بسیاری از دیگر پستانداران متفاوت است؛ چرا که در سایر گونه‌ها، روابط اجتماعی محکم‌تر معمولاً با وضعیت بهتری از سلامت پیوند دارد. پژوهشگران هنوز به دلیل این پدیده پی نبرده‌اند، اما یکی از احتمالات این است که نهنگ‌ها در شرایط بحرانی به هم‌نسل‌های خود نزدیک‌تر شده و از آن‌ها حمایت می‌کنند.
به نقل از نیو‌ساینتیست، این نظریه با مشاهدات شکارچیان نهنگ در قرن نوزدهم نیز تطابق دارد. دیوید گری، ناخدای کشتی شکار نهنگ اکلیپس، در گزارشی از سال ۱۸۸۲ اشاره کرد که هزاران نهنگ بینی‌بطری شمالی را مشاهده کرده و رفتار خاص آن‌ها را در قبال هم‌نوعان آسیب‌دیده به ثبت رسانده است. او گفت: «گروه تا زمانی که هم‌نوع آسیب‌دیده‌اش زنده است، هرگز او را رها نمی‌کند. آن‌ها به گونه‌ای اسرارآمیز به سمت نهنگ زخمی حرکت می‌کنند.»
با این حال، مطالعه علمی این رفتار به آسانی ممکن نیست. نهنگ‌های بینی‌بطری شمالی متعلق به یک خانواده نسبتاً ناشناخته از نهنگ‌ها هستند. این موجودات در مناطق دورافتاده اقیانوس زندگی می‌کنند و بیشتر روزهای خود را در اعماق آب به جستجوی غذا می‌گذرانند. اولاف ماینکه، پژوهشگر دانشگاه گریفیث در بریزبن استرالیا، معتقد است که مشاهده و بررسی این گونه فراری نه تنها آسان نیست بلکه نیازمند تلاش‌های بسیاری است.
با وجود چالش‌ها، هال وایت‌هد و همکارانش در دانشگاه دالهاوزی در هلیفکس کانادا از دهه ۱۹۸۰ به مطالعه گروهی از نهنگ‌های بینی‌بطری شمالی پرداخته‌اند. این جمعیت عمدتاً در اطراف یک دره عمیق در بستر دریا زندگی می‌کند که دسترسی به آن با کشتی تقریباً یک روز و نیم از هلیفکس زمان می‌برد.
نهنگ‌هایی که در شرایط نامطلوب جسمانی قرار داشتند، معمولاً در گروه‌های بزرگتری مشاهده می‌شدند
پژوهشگران طی ۳۷ سال، مجموعه‌ای از عکس‌های نهنگ‌ها را در حین ظهور به سطح آب جمع‌آوری کرده‌اند. نشانه‌هایی که بر روی باله‌های این نهنگ‌ها وجود دارد، شناسایی گونه‌های مختلف را میسر می‌سازد و امکان پیگیری زندگی و روابط اجتماعی این جانوران را در دوره‌ای چند ده‌ساله فراهم می‌آورد. سم والزلی، یکی از اعضای گروه تحقیقاتی از دانشگاه پرینستون، تأکید می‌کند که این مجموعه فرصتی بی‌نظیر برای بررسی تحول روابط اجتماعی نهنگ‌ها در طول زمان ایجاد کرده است.
تیم تحقیقاتی به منظور ارزیابی وضعیت سلامت نهنگ‌ها، ظاهر آن‌ها را بررسی کرده و تشخیص دادند که کدامیک از جانوران سالم و چاق و کدامیک لاغر و ضعیف به نظر می‌رسند. در هر مقطع زمانی، تقریباً ۱۱ درصد از نهنگ‌ها در وضعیت جسمانی نامناسب دسته‌بندی شدند. پژوهشگران همچنین با بررسی عکس‌ها ثبت کردند که هر نهنگ در کنار کدام هم‌نوعان خود حضور دارد تا شبکه روابط اجتماعی کل جمعیت را ترسیم کنند.
والزلی انتظار داشت که نهنگ‌هایی که از وضعیت جسمانی بهتری برخوردارند، روابط اجتماعی قوی‌تری نیز داشته باشند؛ الگویی که در مطالعات مختلفی از پستانداران، از موش‌ها تا بابون‌ها، مشاهده شده است. او توضیح می‌دهد که نهنگ‌های ضعیف ممکن است ناچار باشند برای بقای خود، انرژی خود را صرف جستجوی غذا کنند و فرصت‌های کمتری برای تعامل اجتماعی داشته باشند.
با این حال، نتایج به‌دست‌آمده برخلاف این پیش‌بینی بود: نهنگ‌هایی که در وضعیت جسمانی نامساعد بودند، در مقایسه با الگوی عادی این گونه، بیشتر با هم‌نشینان خود ارتباط برقرار کرده و در گروه‌های بزرگتری مشاهده می‌شدند.
هنوز علت این تفاوت روشن نیست. به گفته والزلی، ممکن است نهنگ‌های بیمار بیشتر دنبال هم‌نوعان خود بروند. احتمال دیگری نیز وجود دارد که اشاره دارد به اینکه نهنگ‌هایی که قبلاً در گروه‌های بزرگتری زندگی کرده‌اند، در جستجوی غذا با رقابت بیشتری مواجه می‌شوند. او همچنین اشاره کرده است که نهنگ‌های دیگر ممکن است به جانوران ضعیف نزدیک شوند و نوعی حمایت اضافی برای آن‌ها فراهم کنند؛ فرضیه‌ای که برای تأیید آن به شواهد بیشتری نیاز دارد.
ماینکه اشاره دارد که رفتارهای حمایتی در دیگر آب‌بازسانان، از جمله دلفین‌ها و نهنگ‌ها نیز مشاهده شده یا احتمال وقوع آن‌ها مطرح است، هرچند تأیید این رفتارها دشوار است. او که روی نهنگ‌های گوژپشت مطالعه می‌کند، توضیح می‌دهد که این موجودات با وجود اینکه به‌طور خاص اجتماعی نیستند، اطلاعات مربوط به فراوانی غذا را با یکدیگر به اشتراک گذاشته و در شرایط بحرانی به‌صورت گروهی شکار می‌کنند. او اضافه می‌کند: «زمانی که تحت فشار قرار دارند، مشاهده می‌شود که به یکدیگر یاری می‌رسانند.»
والزلی باور دارد که این نتایج می‌تواند به درک بهتر رابطۀ میان سلامت و تعاملات اجتماعی در پستانداران، از جمله انسان، کمک کند. با افزایش شواهد مبنی بر آسیب‌های ناشی از انزوای اجتماعی بر سلامتی انسان، بررسی این روابط در گونه‌های مختلف می‌تواند به محققان کمک کند تا ابعاد تکاملی پیوندهای اجتماعی را به بهترین شکل درک کنند.
این پژوهش به‌صورت پیش‌انتشار در پایگاه bioRxiv منتشر شده است.
