همراه اول و انتقال از نقش اپراتور به بسترهای فناورانه/ راهبرد جدید برای فعالیت در اقتصاد دیجیتال

اقتصاد۲۴- مدت‌های طولانی، تصویر عمومی از یک ارائه‌دهنده خدمات تلفن همراه، به سیم کارت، مکالمه و اینترنت همراه مرتبط بوده و بخش چشمگیری از درآمد آن نیز به ارائه خدمات ارتباطی به میلیون‌ها مشترک وابسته است. اما با تغییرات چشمگیر در بازار ارتباطات، رونق اقتصاد دیجیتال و ظهور تکنولوژی‌هایی نظیر هوش مصنوعی، اپراتور‌های بزرگ با پرسش کلیدی مواجه گشته‌اند: آیا می‌توان به ارائه خدمات ارتباطی محدود ماند یا نیاز است که به زیرساخت و بازیگری در شکل‌گیری کسب و کارهای دیجیتال مبدل شد؟

به منظور یافتن پاسخ برای این سوال مهم، به داده‌های ارائه شده از شرکت همراه اول به عنوان بزرگ‌ترین اپراتور تلفن همراه در کشورمان مراجعه کردیم. اطلاعات این شرکت در کدال، ضمن معرفی تغییرات ساختاری سازمانی، از ارتقای خدمات دیجیتال، ورود به پروژه‌های هوش مصنوعی و تقویت اقدامات سرمایه‌گذاری حکایت دارد. اینها در واقع مجموعه‌ای از اقدامات است که نشان‌دهنده تمایل همراه اول به گسترش نقش خود فراتر از ارائه خدمات تلفن همراه است.

یکی از تحولاتی که در همراه اول به وقوع پیوسته، تغییر مسیر این شرکت به سمت یک ساختار سه‌گانه شامل ارتباطات، خدمات و سکوهای دیجیتال و سرمایه‌گذاری بوده که در گزارش شرکت تحت عناوین «TelCo»، «TechCo» و «Investment» مشخص شده است. این بازآرایی در چارچوب برنامه پنج ساله سوم گروه که با نام «کهکشان» شناخته می‌شود، انجام شده و هدف از آن، علاوه بر حفظ جایگاه شرکت در بازار ارتباطات، توسعه راهکارهای هوشمند و متنوع کردن جریان‌های درآمدی است.

مقیاس کنونی همراه اول، قابلیت بالایی برای ورود به این بازارها ایجاد می‌کند. به گزارش جدیدترین فصلی از سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، همراه اول با داشتن ۹۴ میلیون و ۷۸۸ هزار مشترک فعال، همچنان جایگاه نخست را حفظ کرده است. این اپراتور به تنهایی ۵۴ درصد از کل سهم بازار موبایل ایران را به خود اختصاص داده است.

علاوه بر این، گزارش همراه اول به رشد ۲۰ درصدی مصرف دیتای مشترکانش اشاره دارد که از مرز ۱۱ هزار پتابایت عبور کرده و تعداد کاربران نسل پنجم ارتباطات نیز به بیش از چهار میلیون نفر رسیده است.

این آمارها از وسعت زیرساخت و جامعه کاربری همراه اول خبر می‌دهند، دو مزیتی که می‌تواند بستر توسعه خدمات مبتنی بر داده، پلتفرم‌های دیجیتال و راهکارهای سازمانی را فراهم کند.

حرکت اول، بازوی سرمایه‌گذاری در اکوسیستم استارتاپی

سرمایه‌گذاری در کسب و کارهای نوآور، یکی از محورهای مهم این راهبرد است. شرکت سرمایه‌گذاری نوپا «حرکت اول» که در سال ۱۳۹۷ تأسیس شده، در واقع به عنوان بازوی سرمایه‌گذاری جسورانه همراه اول عمل می‌کند. مأموریت این شرکت، سرمایه‌گذاری در کسب و کارهایی است که مدل‌های نوآورانه خود را در بستر فناوری اطلاعات و ارتباطات توسعه داده و بر تأمین سرمایه، انتقال تجربه و ایجاد هم‌افزایی بین گروه همراه اول و شرکت‌های پذیرنده تکیه دارند.

از جمله اقدامات حرکت اول می‌توان به سرمایه‌گذاری در زمینه هوشمندسازی و تحلیل داده‌ها و همچنین اخذ موافقت اصولی برای تأسیس صندوق تضمین اشاره کرد.

در همین راستا، حرکت اول در هفتمین همایش تأمین مالی Finco ۲۰۲۶ که در تاریخ ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ برگزار شد، به خاطر فعالیت‌هایش در حوزه سرمایه‌گذاری خطرپذیر مورد تقدیر قرار گرفته و موفق به کسب عنوان برترین مجموعه در این حوزه گردید. این انتخاب، در واقع نشانه‌ای از موقعیت این شرکت در استراتژی سرمایه‌گذاری گروه همراه اول است و به ویژه اینکه سرمایه‌گذاری در کسب و کارهای نوآور، بخشی از ساختار جدید فعالیت‌های این گروه را تشکیل می‌دهد.

بخش دیگری از حضور همراه اول در اقتصاد دیجیتال به پلتفرم‌هایی مربوط می‌شود که در مقیاس وسیع استفاده می‌شوند. طبق گزارش سالانه، روبیکا که بیش از ۵۲ میلیون کاربر دارد، خدماتی همانند پیام‌رسان، شبکه اجتماعی روبینو، ویدئوی درخواستی و مجموعه‌ای از خدمات دیجیتال را ارائه می‌دهد. به علاوه، شرکت شبکه آموزش دانش نویان، مدیریت چهار پروژه شامل شاد، شادبوم، مدرسه بین‌الملل نویان و مدرسه مجازی آینو را بر عهده دارد.

در حوزه مالی و خدمات دیجیتال، اوانو و سایر کسب و کارهای مرتبط نیز در ساختار فعالیت‌های گروه در حال فعالیت‌اند. گزارش همراه اول از توسعه کیف پول دیجیتال و خدمات اعتباری مبتنی بر اعتبار مشترکان به عنوان مسیرهای جدید برای رشد نام می‌برد که می‌توانند پیوند میان شبکه ارتباطی، پرداخت و تجارت الکترونیک را تقویت کنند.

گستردگی کاربران این پلتفرم‌ها، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه بازار دیجیتال ایجاد می‌کند، اما تعداد کاربران به تنهایی نمی‌تواند معادل سودآوری باشد. شاخص‌هایی همچون میزان درآمد مستقیم، هزینه‌های توسعه و نگهداری، تعداد کاربران فعال و همچنین توانایی تبدیل مخاطب به مشتری پرداخت کننده، معیاری دقیق‌تر از عملکرد اقتصادی این کسب و کارها ارائه می‌دهد.

همراه اول به دنبال هاب هوش مصنوعی

تلاش برای ایجاد هاب هوش مصنوعی، توسعه زیرساخت داده و رابط‌های کاربری خدمات هوشمند، از جمله اقداماتی است که همراه اول در پی تحقق آن است. مجموعه‌ای از محصولات و پروژه‌ها در این راستا در حال توسعه هستند. چت‌بات مبتنی بر وب همراه اول، چت‌بات بانک تجارت، دستیار هوشمند کشاورزی، سامانه هولوباکس و طراحی دستیار هوشمند چندمنظوره «حامی» برخی از نمادهای این فعالیت‌ها هستند. همچنین، توسعه پلتفرم اصلی دستیارهای هوشمند «رگبات»، سامانه هوش صوتی و ابزارهای هوشمند تحلیلی و تولید محتوا نیز در دستور کار قرار دارد.

در دامنه کسب و کار سازمانی، همراه اول از انعقاد قراردادی برای راه‌اندازی یک مدل زبانی بزرگ با هدف جمع‌آوری و تحلیل اطلاعات بر بستر پلتفرم مرکز مانیتورینگ شرکت ملی نفت ایران خبر داده است. پروژه‌های این‌چنینی حاکی از آن است که دامنه فعالیت شرکت به سمت ارائه راهکارهای مبتنی بر داده برای صنایع و سازمان‌ها گسترش یافته است، که در صورت کسب موفقیت در تجاری‌سازی، می‌تواند منابع درآمدی جدیدی نسبت به خدمات سنتی ارتباطی ایجاد کند.

خدمات ابری و راهکارهای سازمانی

بازار سازمانی یکی از حوزه‌هایی است که همراه اول به گسترش خدمات فناوری‌محور در آن می‌پردازد. گزارش سالانه‌ای که در کدال منتشر شده، ثبت فروش و فعال‌سازی بیش از ۲.۵ میلیون سیم‌کارت سازمانی را نشان می‌دهد و از رشد ۷۰ درصدی مصرف دیتای مشتریان سازمانی، رشد ۷۵ درصدی تعداد نودهای فعال سرویس APN و افزایش ۵۵ درصدی تعداد نودهای MVPN خبر می‌دهد.

در سبد خدمات قابل تجاری‌سازی این بخش، سرویس ذخیره‌سازی ابری STaaS نیز موجود است که امکان نگهداری امن داده‌ها و اطلاعات سازمان‌ها را بدون نیاز به زیرساخت فیزیکی مستقل فراهم می‌آورد. دیگر خدماتی همچون مرکز تماس، مرکز تلفن ابری، دسکتاپ ابری، شبکه‌های خصوصی ۵G، اینترنت اشیا و راهکارهای امنیت مدیریت شده نیز در بین محصولات و خدمات سازمانی شرکت قرار دارند. این داده‌ها نشان می‌دهند که همراه اول برای پیشرفت در بازار سازمانی، صرفاً به فروش خدمات ارتباطی محدود نشده است.

خلق ارزش اقتصادی پایدار در افق تحول فناوری

گذار از اپراتوری به کسب و کارهای فناوری‌محور، بیشتر به تنوع محصولات و تعدد پروژه‌ها وابسته نیست، بلکه به تغییر منطق خلق ارزش اقتصادی مربوط می‌شود. در این الگو، مزیت رقابتی اپراتور، در توانایی تبدیل داده، زیرساخت ارتباطی، سرمایه و دانش فنی به محصولات مقیاس‌پذیر و درآمدهای تکرار شونده بیش از پیش اهمیت پیدا می‌کند. از این منظر، معیار نهایی ارزیابی استراتژی جدید همراه اول، صرفاً گستردگی سبد فعالیت‌های دیجیتال نیست، بلکه میزان موفقیت آن در بازتعریف ترکیب درآمدها، افزایش بهره‌وری سرمایه و تثبیت موقعیت خود در زنجیره ارزش اقتصاد دیجیتال است. بنابراین، عبور از اپراتوری سنتی زمانی محقق خواهد شد که فناوری از یک ابزار کارآمد برای ارائه خدمات ارتباطی، به یکی از پیش‌ران‌های اصلی رشد، سودآوری و مزیت رقابتی گروه بدل گردد.