وجود ۱۱ میلیون نفر سالمند در کشور؛ رشد سریع جمعیت سالمندی در ایران
به نقل از سازمان بهزیستی، سید جواد حسینی در مراسم روز جهانی سالمند که با حضور علی ربیعی، دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور و سیدضیاء هاشمی، معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیس‌جمهور در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برگزار شد، ضمن اشاره به تعیین تاریخ ۹ مهر به عنوان روز جهانی سالمند خاطرنشان کرد: در حال حاضر ۱۳ درصد از جمعیت کشور را افراد بالای ۶۰ سال تشکیل می‌دهند و ایران به سرعت در شرف ورود به دوره سالمندی است.
وی گفت: اگر نسبت جمعیت بالای ۶۰ سال در یک کشور بین ۱۴ تا ۲۱ درصد باشد، آن کشور در حال تجربه سالمندی است و ایران با شتابی فزاینده به این مرحله نزدیک می‌شود.
رئیس دبیرخانه شورای سالمندان کشور با تأکید بر روند تسریع‌شده سالمندی جمعیت در ایران بیان داشت: ایران یکی از پنج کشور پیشرو در جهان است که با سرعت فعالیت به سمت سالمند شدن می‌رود. رشد جمعیت کشور ۱.۲۴ درصد و رشد جمعیت سالمندان ۴.۴۵ درصد است.
حسینی ادامه داد: در سال ۱۴۲۲، پنجره جمعیتی ایران بسته شده و تعداد سالمندان از جمعیت جوان پیشی خواهد گرفت. همچنین، پیش‌بینی می‌شود در سال ۱۴۳۰، حدود ۳۳ درصد از جمعیت ایران را افراد بالای ۶۰ سال تشکیل خواهند داد و کشور وارد فاز سالمندی شدید خواهد شد.
وی در خصوص ابعاد اقتصادی سالمندی در کشور یادآور شد: سالمندان با فقر نیز مواجه هستند، به طوری که از سن ۷۰ سالگی به بعد، ۷۰ درصد از افراد با کاهش درآمد مواجه می‌شوند و میانگین دهک درآمدی این دسته از افراد ۱.۲۹ درصد پایین‌تر از میانگین دهک درآمدی افراد زیر ۷۰ سال است.
رئیس سازمان بهزیستی کشور اضافه کرد: در میان افراد بالای ۷۰ سال نیز ۴۵ درصد کاهش دارایی مشاهده می‌شود. همچنین، ۵۰ درصد از مستمری‌بگیران سازمان بهزیستی سالمند هستند، ۲۲ درصد از افراد دارای معلولیت نیز در گروه سالمندان قرار دارند و ۹ درصد از بیماران خاص نیز سالمند هستند.
حسینی از مسئله تنهایی سالمندان نیز سخن گفت و اشاره کرد: ما با مسأله تنهایی سالمندان نیز مواجه‌ایم. در حال حاضر، ۷۷ هزار زن سرپرست خانوار سالمند تحت حمایت سازمان بهزیستی قرار دارند که از این تعداد، ۵۱ هزار نفر در طرح توانمندسازی شرکت دارند.
وی افزود: برای هر ۱۰۰ سالمند، ۱۸۵ نفر درگیر نگهداری از آنها هستند و این مورد نشان‌دهنده آن است که موضوع سالمندی تنها یک مسئله فردی نیست، بلکه خانواده و جامعه نیز تحت تأثیر آن قرار می‌گیرند.
رئیس دبیرخانه شورای سالمندان کشور با اشاره به اینکه سالمندی را می‌توان از دو منظر فرصت‌آفرین یا تهدیدآمیز مورد بررسی قرار داد، گفت: در گذشته، ما به امواج جمعیتی با نگرش مثبت ننگریسته‌ایم. موج جمعیت کودکی را به نوعی مورد غفلت قرار دادیم؛ به‌طوری که بسیاری از کودکان، واقعیات دوران کودکی را تجربه نمی‌کنند و به سرعت از نوزادی به بزرگسالی پرتاب می‌شوند و سیستم تعلیم و تربیت در این زمینه بی‌تأثیر نیست.
حسینی تصریح کرد: دوره نوجوانی نیز در کشور بدون توجه کافی باقی مانده است. دوره نوجوانی و جوانی در جامعه ایران استمرار زیادی دارد، در حالی که این دوران نیز نیازمند برنامه‌ریزی جدی است.
وی با تأکید بر اهمیت توجه به دوره سالمندی گفت: این دوره، زمان بسیاری از نقش‌ها و مسائل مختلف است، اما باید به‌گونه‌ای عمل کنیم که این دوره که می‌تواند مملو از فرصتها باشد، مورد توجه قرار گیرد و از ظرفیت‌های آن بهره‌برداری شود.
حسینی در ادامه درباره برنامه‌های تحولی سازمان بهزیستی اظهار داشت: ما در بهزیستی، به دنبال ۱۳ تغییر بنیادی هستیم که یکی از آنها شیفت از سالمندی مخاطره‌آمیز به سالمندی سالم است.
رئیس سازمان بهزیستی کشور توضیح داد: مبنای نظری این تغییر پارادایم بر این اصل استوار است که سالمندی از یک مقوله فردی به موضوعی خانوادگی، اجتماعی و جامعه‌ای تبدیل شده است. در گذشته، زمان بیشتری صرف حل کمبودهای سالمندان می‌شد، اما به تدریج به نقش خانواده و جامعه و ضرورت ایجاد حمایتی جامع برای سالمندان توجه بیشتری شده است.
وی تاکید کرد: نگاه امروز ما این است که نباید به افراد بیان شود که به دلیل سن یا معلولیت ناتوان هستند؛ زیرا معلولیت و ناتوانی تنها ناشی از تفاوت‌های فردی نیست، بلکه محیط نیز در ایجاد یا تشدید آن نقش دارد.
حسینی خاطرنشان کرد: اگر محیط، تفاوت‌های فردی افراد را نادیده بگیرد، نابینایی یا ناتوانی جسمی بالقوه به معلولیت تبدیل می‌شود، اما اگر محیط به طور دسترسی برای همه ایجاد شود، شرایط توانمندی برای تمام اعضای جامعه فراهم می‌گردد. سال گذشته، ۳۲۰۰ نفر از سالمندان به اشتغال خانگی پایدار و نرم هدایت شدند و می‌توان با ایجاد مشاغل در حوزه مراقبت از سالمندان برای جوانان نیز اشتغال‌زایی کرد.
در همین حال، جان جابور نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران امروز در مراسم روز جهانی سالمند که با حضور علی ربیعی، دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور، سیدضیاء هاشمی، معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیس‌جمهور و سید جواد حسینی، رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برگزار شد، گفت: شعار امسال روز جهانی سالمندان “عمر بلند و با عزت: بازنگری ساختارها برای زندگی طولانی‌تر” به‌عنوان یادآور یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای بشریت و بیانگر مسئولیتی بزرگ در برابر نسل‌های حاضر و آینده است.
وی اضافه کرد: در حال حاضر انسان‌ها بیشتر از هر زمان دیگری به زندگی ادامه می‌دهند. انتظار می‌رود تا سال ۲۰۵۰، تعداد افراد ۶۰ ساله و بالاتر در دنیا به ۲.۱ میلیارد نفر برسد. جمهوری اسلامی ایران نیز همین تغییر جمعیتی را با سرعتی چشمگیر تجربه می‌کند.
نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران ادامه داد: این سال‌های افزوده‌شده به زندگی یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای بشری است، اما زندگی طولانی‌مدت باید با سلامت، عزت، استقلال، امنیت، روابط معنادار و فرصت مشارکت در جامعه همراه باشد.
جابور همچنین افزود: برای پاسخ به این تحول، باید نظام‌های خود را با در نظر گرفتن نیازهای افراد در تمام مراحل زندگی به روز کنیم. نظام‌های سلامت و حمایت اجتماعی، جوامع، مسکن، حمل و نقل و فضاهای عمومی باید به گونه‌ای طراحی شوند که با نیازهای افرادی که مدت بیشتری زنده می‌مانند، هماهنگ باشند. همچنین، این سیستم‌ها باید بر تفاوت‌ها و تنوع گسترده میان سالمندان تأکید کنند و به نابرابری‌هایی که ممکن است در طول زندگی ایجاد شده و تجمیع یافته‌اند، توجه داشته باشند.
وی با اشاره به بررسی‌های جاری در چهار حوزه اعلام کرد: بزرگداشت امسال با نقطه میانی “دهه سالمندی سالم ملل متحد” که سازمان جهانی بهداشت بر عهده دارد، هم‌زمان شده است. این فرصتی مناسب است تا ضمن ارزیابی پیشرفت‌های انجام‌شده، اقدامات خود را در چهار حوزه به هم پیوسته تسریع کنیم؛ تغییر نگرش، احساس و رفتار جامعه در برابر افزایش سن و سالمندی؛ ایجاد جوامع و محیط‌هایی که توانمندی‌های سالمندان را تقویت می‌کنند؛ ارائه مراقبت‌های یکپارچه و فردمحور و تضمین دسترسی به مراقبت‌های طولانی‌مدت با کیفیت در مواقع نیاز.
جابور تصریح کرد: سازمان جهانی بهداشت مفتخر است که جمهوری اسلامی ایران را در تبدیل این تعهدات به اقداماتی عملی حمایت می‌کند.
وی همچنین بیان کرد: یکی از محورهای اصلی همکاری‌های ما، رویکرد “مراقبت یکپارچه برای سالمندان” یا ICOPE است. این رویکرد به خدمات سلامت و مراقبت کمک می‌کند تا از تمرکز صرف بر بیماری‌های خاص فاصله بگیرد و به سمت مراقبت‌های هماهنگ، یکپارچه و فردمحور حرکت کند؛ مراقبت‌هایی که هدف آنها حفظ ظرفیت ذاتی و توانایی عملکرد سالمندان است.
نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران خاطرنشان ساخت: ما از دستاوردهایی که در این حوزه با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سازمان بهزیستی کشور و سازمان جهانی بهداشت به‌دست آمده است، استقبال می‌کنیم. سازمان جهانی بهداشت همچنان متعهد است که از ادغام رویکرد ICOPE در برنامه‌های ملی ایران و تقویت همکاری میان بخش‌های سلامت، رفاه و خدمات جامعه‌محور حمایت کند.
وی همچنین به توانبخشی مبتنی بر جامعه به‌عنوان رویکرد مهم دیگری اشاره کرد که به سالمندان و افراد دارای معلولیت کمک می‌کند استقلال خود را حفظ کنند، در روستاها فعال باشند و به حمایت‌های ضروری در نزدیکی محل زندگی خود دسترسی داشته باشند.
وی تأکید کرد: سازمان جهانی بهداشت به حمایت از شرکای ملی و محلی برای گسترش رویکردهای جامعه‌محور در سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و اجرای مداخلات جامع ادامه خواهد داد تا به نتایج بهداشتی عادلانه‌تری دست یابیم.
جابور در ادامه خاطرنشان کرد: سازمان جهانی بهداشت همچنین از توسعه محیط‌های دوستدار سالمند در ایران حمایت می‌کند. شهرها و جوامع دوستدار سالمند با بهبود محیط‌های فیزیکی و اجتماعی و ارائه خدمات لازم به افراد کمک می‌کنند تا به فعالیت‌های باارزش و معنادار بپردازند.
نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران متذکر شد: امیدواریم تجارب ایران در این زمینه تقویت و مستند شوند؛ شهرهای بیشتری در کشور به شبکه جهانی شهرها و جوامع دوستدار سالمند سازمان جهانی بهداشت متصل شوند و در آینده، دبیرخانه شورای ملی سالمندان ایران نیز به‌عنوان یک همکار به این شبکه بپیوندد.
وی خاطرنشان کرد: تحقق این امر فرصت‌های ارزنده‌ای برای تبادل دانش، یادگیری از تجربیات جهانی و معرفی دستاوردهای ایران در سطح بین‌المللی ایجاد خواهد کرد.
جابور تأکید کرد: سازمان جهانی بهداشت در تمامی این زمینه‌ها متعهد به ادامه حمایت‌های فنی است؛ همچنین بر تسهیل دسترسی به شواهد، رهنمودها و استانداردها تأکید خواهد کرد؛ و از تقویت ظرفیت‌های ملی و محلی، مستندسازی و به‌اشتراک‌گذاری تجربیات ایران حمایت خواهد کرد و نهادها و متخصصان ایرانی را با همتایان و شبکه‌های بین‌المللی مرتبط خواهد ساخت.
وی در پایان تأکید کرد: هرچند، سیاست‌ها و خدمات مرتبط با سالمندان نباید بدون مشارکت خود آنها طراحی شوند. صدا، تجربیات، خواسته‌ها و نیازهای گوناگون سالمندان باید محوریت تصمیماتی باشد که بر زندگی آنها تأثیر می‌گذارد.
وی بیان کرد: در این روز جهانی، باید دوباره تأکید شود که طولانی‌تر شدن زندگی تنها به معنای افزایش سال‌های عمر نیست؛ بلکه باید به معنی افزودن سلامت، عزت، مشارکت و معنا به سال‌های عمر باشد.
جابور در پایان افزود: سازمان جهانی بهداشت علاقه‌مند است همکاری نزدیک خود را با دولت جمهوری اسلامی ایران، سازمان بهزیستی کشور، شرکای سازمان ملل، جامعه مدنی و به‌ویژه خود سالمندان ادامه دهد تا نظام‌ها و جوامعی به وجود آورده شود که در آن، همه افراد بتوانند دوران سالمندی را با سلامت، عزت و امکانات برابر سپری کنند.
