بدن‌های غیرلاغر، قهرمانان واقعی ورزش / زنانی که تعاریف سنتی از «بدن ورزشی» را زیر و رو کردند / اندازه دور کمر، نشان‌دهنده قدرت نیست
الهه جعفرزاده: اگر از ما خواسته شود که تصویر «بدن یک ورزشکار» را به‌تصویر بکشیم، احتمالاً فرمی آشنا و عمومی در ذهن‌مان شکل می‌گیرد؛ بدنی باریک، پرعضله، با شکم صاف و درصد چربی کم. این تصویر مدت‌هاست که در تبلیغات ورزشی، مجلات و بسترهای رسانه‌ای تکرار می‌شود. اما واقعیت ورزش، به گونه‌ای بسیار بیشتر و متنوع‌تر از این تصویر است.
بدن‌هایی با ابعاد و فرم‌های مختلف، قادرند به دویدن، شنا کردن، وزنه‌برداری، یوگا و موج‌سواری بپردازند؛ حتی در بالاترین سطوح رقابتی. قدرت بدنی هیچ شکل استانداردی ندارد.
رها اخوان؛ نمونه‌ای از توانمندی فراتر از ظواهر/ استقامت اشکالی ندارد
رها اخوان، شناگر آب‌های آزاد ایرانی، نمونه‌ای نوین از این روایت را به تصویر می‌کشد. او در تاریخ ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، در راستای شنای کانال مانش از دوور حرکت کرده و پس از ۱۸ ساعت و ۵۸ دقیقه شنای بی‌وقفه به نزدیکی کاله می‌رسد و به عنوان نخستین زن ایرانی که این مسیر را طی کرده، شناخته می‌شود. آنچه در این آب‌ها اهمیت دارد، ترکیبی است از استقامت، مهارت، آمادگی جسمانی و قابلیت تحمل شرایط سخت.
در سوی دیگر، میرنا والریو، دونده اولتراماراتن، مربی و نویسنده آمریکایی، قرار دارد که سال‌ها در مسابقات دو استقامت شرکت کرده است. نشریه نشنال جئوگرافیک در گزارشی به او پرداخته و ذکر کرده که والریو در سال ۲۰۱۷ در چندین مسابقه ۵۰ کیلومتری، یک دوی کوهستانی با فاصله ۱۲۰ مایل و چند رقابت موانع حضور داشته است. او اکنون یکی از چهره‌هایی است که کلیشه «بدن دونده» را به چالش کشیده؛ این است که یک دونده حتماً باید ظاهری لاغر و باریک داشته باشد، بیشتر از آنکه یک واقعیت علمی باشد، یک تصویر فرهنگی است.
«عدد ترازو» نمی‌تواند میزان قدرت را نشان دهد
لاتویا شانتای اسنل نیز در عرصه‌های مختلف ورزشی اعم از ماراتن و اولتراماراتن به همراه پاورلیفتینگ فعالیت دارد. رکوردهای او در مسابقات پاورلیفتینگ گواهی بر این است که در رقابت‌های رسمی، مجموع وزنه‌های سه حرکت اسکوات، پرس سینه و ددلیفت به صدها کیلوگرم می‌رسد.
گاهی در مباحث مربوط به وزن، فراموش می‌شود که عدد روی ترازو به‌تنهایی نشان‌دهنده توانایی‌های یک بدنه. به هر حال، این به معنای بی‌اهمیت بودن وزن یا ترکیب بدن برای سلامت نیست. وزن، توده عضلانی و نسبت چربی بدن در شرایط گوناگون می‌توانند اطلاعات مهمی درباره سلامت یا عملکرد ورزشی فرد ارائه دهند؛ اما نمی‌توان توانایی ورزشی یک شخص را فقط از روی ظاهر او قضاوت کرد.
قدرت را نمی‌توان با اندازه دور کمر سنجید
اگر در دویدن، یک تصور کلیشه‌ای از «بدن مناسب» وجود داشته باشد، در عرصه ورزش‌های قدرتی داستان به‌طور کامل متفاوت است. تامارا والکات، پاورلیفتر آمریکایی یکی از نمادهای بارز این قضیه است.
بر اساس اطلاعات موجود در OpenPowerlifting، والکات در مسابقات رسمی به رکوردهای شخصی ۳۰۷ کیلوگرم در اسکوات، ۱۷۲.۵ کیلوگرم در پرس سینه و ۲۹۷ کیلوگرم در ددلیفت دست یافته و در مجموع سه حرکت او به ۷۵۹ کیلوگرم رسیده است.
این اعداد نشان‌دهنده این واقعیت‌اند که نمی‌توان قدرت را تنها بر اساس فرم ظاهری بدن ارزیابی کرد. در ورزش حرفه‌ای، بدن هر رشته به‌خودی‌خود با نیازهای آن رشته سازگاری پیدا می‌کند. بدنی که برای دوی استقامت آموزش می‌بیند، الزماً نباید مشابه یک وزنه‌بردار فوق‌سنگین باشد.
یوگا تنها مختص لاغرها نیست
جسامین استنلی، مربی یوگا، نویسنده و مدافع پذیرش بدن، سال‌ها به مبارزه با همین کلیشه پرداخته است. کتاب او با عنوان Every Body Yoga بر این مبنا باستانی بنا شده است که یوگا نباید صرفاً به ظاهر فرد محدود شود.
در توضیح این کتاب، استنلی بیان می‌کند که رویکردش برای تمامی افراد با اشکال و اندازه‌های مختلف است و به چالش کشیدن نگرش عمومی در مورد زیبایی و بدن در یوگا را هدف قرار می‌دهد.
در این نگرش، انعطاف، تعادل و قدرت عضلانی ویژگی‌هایی نیستند که بتوان آنها را صرفاً از روی سایز لباس شناسایی کرد.
«بدن قوی» لزوماً یعنی «بدن لاغر» نیست
مگ باگز، ورزشکار و نویسنده آمریکایی نیز بخش مهمی از فعالیتش را به شکل‌گیری تجربیات زنان پلاس‌سایز در دنیای فیتنس اختصاص داده است. عنوان کتاب او، Fitness for Every Body، نشان‌گر همین تفکر است که ورزش و آمادگی جسمانی نباید به فرم خاصی از بدن محدود شوند.
این دیدگاه به‌هیچ‌وجه به معنای کتمان پیوند بین فعالیت بدنی و سلامت نیست؛ بلکه می‌توان گفت نقطه اصلی بحث، تفکیک دو مفهوم ظاهر بدن و عملکرد بدن از یکدیگر است.
شاید فردی نتواند ظاهر یک ورزشکار حرفه‌ای را به‌دست آورد، ولی همچنان دارای توانایی‌های قابل‌توجهی در فعالیت‌های ورزشی باشد؛ درست مانند این که ظاهری ورزشی نیز به تنهایی تضمینی برای وضیعت سلامت مطلوب در تمامی ابعاد نخواهد بود.
حتی موج‌سواری هم «بدن خاص» خود را نمی‌طلبد
کانوآ گرین، مربی فیتنس، موج‌سوار و فعال حوزه ماجراجویی در طبیعت، تجربه‌ای منحصر به فرد دارد. او در خانواده‌ای موج‌سوار در هاوایی بار آمده است، اما برای مدت‌های طولانی احساس می‌کرد که به دلیل اندازه بدنش جایی در دنیای موج‌سواری ندارد.
مجله REI در گزارشی درباره گرین ذکر کرده است که قبل از شروع موج‌سواری، به ندرت شاهد حضور افراد پلاس‌سایز در آب بوده و حتی پیدا کردن تجهیزات مناسب برای بدنش برای او بسیار مشکل بود. سرانجام او در دهه ۳۰ زندگی خود برای اولین بار روی یک موج ایستاد و فعالیت خود را به منظور تشویق دیگر افراد، مستقل از اندازه بدنشان، برای تجربه ورزش و ماجراجویی در طبیعت گسترش داد. این تجربه نمایانگر این نکته است که گاهی مشکل تنها به «توانایی بدنی» محدود نمی‌شود؛ بلکه تصویری که جامعه از بدنی مناسب برای ورزش شکل می‌دهد نیز می‌تواند مانع از مشارکت افراد باشد.
گاهی بدن بزرگ‌تر مزیت ورزشی به همراه دارد
مری تایزن-لپن؛ وزنه‌بردار فوق‌سنگین آمریکایی که در المپیک پاریس ۲۰۲۴ در دسته ۸۱+ کیلوگرم شرکت کرده و مقام پنجم را کسب نمود. او پیش از ورود به دنیای وزنه‌برداری، سابقه‌ای موفق در دوومیدانی دانشگاهی داشت و در سال ۲۰۱۸ نخستین تجربه وزنه‌برداری خود را آغاز کرد.
در چنین رشته‌ای، نمی‌توان اندازه و توده بدن را صرفاً به‌عنوان یک نقطه ضعف در برابر «ورزشکاری» در نظر گرفت. اساساً قوانین و دسته‌بندی‌های وزنه‌برداری بر مبنای وزن ورزشکاران طراحی شده و در دسته‌های سنگین، وزن و قدرت می‌تواند بخشی از ظرفیت عملکردی ورزشکار به حساب آید.
قبل از ارزیابی بدنی، بهتر است درباره توانایی‌ها بپرسیم
این مثال‌ها به هیچ وجه نمی‌گویند که وزن هیچ ارتباطی با سلامت ندارد یا تمامی بدن‌ها از نظر پزشکی در شرایط یکسانی قرار دارند؛ چنین تفسیری نادرست است.
سلامت، آمادگی جسمانی و توانایی ورزشی، مفاهیمی چندبعدی هستند و فقط یکی از ابعاد آنها ظاهر بدن است؛ نه تمام آنچه که بدن می‌تواند انجام دهد.
به همین خاطر شاید بهتر باشد وقتی بدن یک زن را می‌بینیم، به‌خصوص زمانی که در حال ورزش نیست، از روی ظاهر درباره توانایی‌هایش قضاوت نکنیم. یک زن ممکن است در حال دویدن، شنا، وزنه‌برداری، یوگا یا موج‌سواری باشد؛ بدون اینکه بدن او شبیه تصویری باشد که ما سال‌ها به‌عنوان «بدن ورزشکار» مشاهده کرده‌ایم. قبل از آنکه بپرسیم چرا لاغر نمی‌شود، شاید بجاست از خود بپرسیم این بدن چه کارهایی می‌تواند انجام دهد؛ زیرا بدن ورزشکار هیچ شکل ثابت و مشخصی ندارد.
۴۷۲۳۲
