آسیب‌هایی که آلودگی هوا به چشم‌ها وارد می‌کند

در حال حاضر تهران به یک شهر پر از دود تبدیل شده است. با افزایش پنج روز دورکاری مدارس و ادارات، به وضوح نشان‌دهنده این است که کیفیت هوا به شرایطی رسیده که حتی انجام فعالیت‌های روزمره نیز توصیه نمی‌شود. در این شرایط، یکی از نخستین قسمت‌هایی که دچار آسیب می‌شود، چشم‌ها هستند؛ عضوی که برخلاف ریه‌ها یا پوست، هیچ دربی برای بستن و محافظت ندارد.

به نقل از همشهری، سطح چشم دائماً با محیط در تعامل است و هر ذره ریز و معلقی که در هوا وجود دارد، قبل از ورود به بدن، از روی چشم‌ها عبور می‌کند و در نهایت به داخل چشم‌ها نفوذ می‌کند.

از خشکی چشم تا قوز قرنیه و آلرژی چشم

ذرات معلق ریز نظیر PM۲.۵ و PM۱۰ از مهم‌ترین عوامل آلودگی هوای تهران محسوب می‌شوند؛ این ذرات به مراتب کوچک‌تر از یک موی انسان بوده و می‌توانند بر روی لایه اشکی چشم نشسته و پایداری و عملکرد آن را مختل کنند. این امر منجر به تحریک و التهاب بافت‌های سطحی چشم‌ها خواهد شد. نتیجه چنین فرآیندی، بروز علائم آشنایی است که بسیاری از ساکنان در ایام آلوده تجربه می‌کنند؛ همچون سوزش، خارش، قرمزی، خشکی، احساس وجود جسم خارجی و آبریزش. در این شرایط، چشم‌ها مانند شیشه‌ای هستند که غباری روی آن نشسته و لایه اشکی که وظیفه روان‌سازی، اکسیژن‌رسانی و محافظت را دارد، به درستی عمل نمی‌کند. براساس نظرات پزشکان، خشکی چشم به عنوان شایع‌ترین عارضه ناشی از آلودگی هوا شناخته می‌شود که در غیاب توجه، می‌تواند به ایجاد قوز قرنیه نیز منجر گردد. زیرا فردی که با خشکی چشم مواجه است، بدون آنکه متوجه باشد، به طور مکرر چشم‌های خود را می‌خارد و این خارش و مالش مداوم می‌تواند عوارضی ایجاد کند؛ این علائم در کودکان به ویژه شدت بیشتری دارد، چرا که چشم‌های آنها حساس‌تر بوده و تعداد پلک زدن کمتر است. به محض اینکه کودک در فضای باز قرار می‌گیرد، غالباً نسبت به بزرگ‌ترها بیشتر چشم‌هایش را می‌مالد و این مالش نیز با دست‌های آلوده خطر التهاب را بیشتر می‌کند. بزرگسالان نیز از این مشکل مصون نیستند، خصوصاً آن‌هایی که به دلیل شغلشان ناچار به تردد در این هوای آلوده‌اند.

دکتر رضا سوادی، متخصص چشم به همشهری‌آنلاین می‌گوید: «ذرات آلاینده می‌توانند غددی را که در لبه پلک قرار دارند و وظیفه تولید چربی محافظ لایه اشکی را بر عهده دارند، تحریک یا مسدود کنند. این مشکل سبب می‌شود که لایه اشکی زودتر تبخیر شود و خشکی چشم به طور طولانی‌مدت ادامه یابد؛ وضعیتی که در صورت نادیده گرفتن آن ممکن است به خراش‌های سطحی قرنیه و حساسیت به نور منجر شود.»

دکتر سوادی اضافه می‌کند: «آلرژی چشمی نیز در این روزها شدت می‌گیرد. افرادی که سابقه رینیت آلرژیک دارند، معمولاً در شرایط هوای آلوده دچار تشدید قرمزی و التهاب ملتحمه می‌شوند. در این افراد، ذرات آلاینده به عنوان مواد تحریک‌کننده عمل کرده و پاسخ سیستم ایمنی را افزایش می‌دهند. همچنین استفاده از لنزهای تماسی می‌تواند مشکل را تشدید کند؛ چرا که لنزها به عنوان یک سطح چسبنده، آلودگی‌ها را بیشتر بر روی چشم نگه می‌دارند و موجب افزایش التهاب می‌شوند. از این رو، به آن دسته از افرادی که از لنز استفاده می‌کنند، توصیه می‌شود به جای لنز در روزهای ناسالم، حتماً از عینک بهره ببرند.»

آیا آلودگی هوا می‌تواند منجر به آب مروارید شود؟

برخی پزشکان حتی به آب مروارید به عنوان یکی از آثار منفی آلودگی هوا اشاره می‌کنند. استدلال آن‌ها این است که وقتی آلودگی هوا به چشم نفوذ می‌کند، می‌تواند منجر به کدورت عدسی و به وجود آمدن آب مروارید شود. البته دکتر سوادی در این خصوص می‌افزاید: «آب مروارید یک بیماری تدریجی و مرتبط با سن است، اما آلودگی شدید هوا می‌تواند سرعت بروز آن را افزایش دهد یا سن بروز آن را کاهش دهد. ذرات معلق و مواد شیمیایی ناشی از سوخت‌های فسیلی، سطح استرس اکسیداتیو بدن را بالا می‌برند؛ کششی شیمیایی که سلول‌های حساس عدسی را زودتر پیر و کدر می‌کند و عملاً آغاز بیماری آب مروارید را به چند سال جلو می‌اندازد. در نتیجه، در معرض ماندن طولانی در هوای آلوده درست مانند مصرف سیگار، یک «افزایش‌دهنده خطر» به حساب می‌آید. البته آب مروارید بر خلاف آسیب‌های عصبی چشم قابل درمان و جراحی است، هرچند که افزایش آلودگی ممکن است تعداد افرادی که به طور زودرس به جراحی نیاز دارند را افزایش دهد.»

این توصیه‌ها را جدی بگیرید

خوشبختانه متخصصان چشم عقیده دارند که اکثر آسیب‌های چشمی ناشی از آلودگی هوا موقتی و قابل بهبود یا درمان هستند. قرنیه یکی از سریع‌ترین بافت‌های ترمیم‌پذیر بدن است و التهاب ملتحمه در صورت کاهش تماس با آلودگی به سرعت طی چند روز بهبود می‌یابد. خشکی چشم نیز با استفاده از قطره‌های اشک مصنوعی (چند بار در روز)، پرهیز از مالش چشم، اجتناب از رفت و آمدهای غیرضروری و شست‌وشوی چشم‌ها قابل کنترل است. نگرانی اصلی مربوط به افرادی است که به طور مداوم در معرض آلودگی شدید قرار دارند، زیرا احتمال مزمن‌شدن خشکی چشم و التهاب در این افراد بیشتر می‌باشد؛ نظیر رانندگان، افرادی که شغلشان به موتور مرتبط است، کارگران فضای باز، کارکنان حمل و نقل شهری و غیره.

در میان توصیه‌های کارشناسان، یک نکته بیشتر از هر چیزی تکرار می‌شود: کاهش تماس مستقیم با آلاینده‌ها تا حد ممکن. بستن کامل پنجره‌ها حتی در زمان احساس گرما، استفاده از دستگاه تصفیه هوای استاندارد در منزل و محل کار، اجتناب از رفت و آمدهای غیرضروری، استفاده از عینک به جای لنز در خارج از منزل و شست‌وشوی چشم‌ها با آب خالی (آب ولرم) می‌تواند به طور محسوسی از بروز علائم جلوگیری کند.

۲۳۳۲۱۷