تئاتر با حفظ سنت‌های قدیمی و استفاده از زبان معاصر ادامه حیات می‌دهد/ باید ریشه‌ها را گم نکرد
بر اساس گزارش خبرگزاری خبرآنلاین که به نقل از روابط عمومی جشنواره تئاتر اقتباس ارائه شده است، قطب‌الدین صادقی، استادی نامی در حوزه تئاتر، سینما و تلویزیون، در جلسه‌ای تحت عنوان «سبک و نگاه تازه در کار با شاهنامه» که به صورت همزمان با دومین جشنواره ملی تئاتر اقتباس در تالار شیخ بهایی شاهین شهر برگزار شد، بیان کرد: اقتباس به این معناست که یک نویسنده بر اساس آثار پیشین، اثر تازه‌ای خلق کند. منابع اصلی اقتباس، آثار عظیم و با ارزشی هستند. ما باید نسبت به تاریخ آگاه باشیم و شرایط تاریخی مناسب باید فراهم شود تا وقایعی رخ دهند. زمانی که این شرایط مهیا شود، نویسنده سخن خود را به زمانه‌اش منتقل خواهد کرد.
او با اشاره به این که اقتباس ریشه‌ای دارد، افزود: نمایشنامه «آنتیگون» نوشته سوفوکل، پس از حدود دو هزار و 600 سال هنوز هم برای مخاطبان جذاب است. 16 نویسنده در 16 کشور و 16 دوره مختلف این داستان را بازنویسی کرده‌اند و هر یک از آنها زاویه‌ای متفاوت را بیان کرده‌اند، چراکه نمایش یک موضوع خاص و واحد ندارد. به همین منظور، از دوره فردوسی تا امروز، ما شاهد هزار سال فاصله هستیم و جای تعجب است که چگونه این فاصله را نادیده می‌گیریم! جنبش فردوسی و شاهنامه شایسته تحسین است، اما باید دیدگاه‌های خود را ابراز کنیم. فردوسی در زمانی زندگی می‌کرد که جنگ‌های فئودالی در دفتر تاریخ به پایان خود نزدیک می‌شدند، جنگ‌هایی که تنها به کشتار و ویرانی می‌انجامید و ناآرامی حاکم بود.
سخنان او ادامه داشت: شکسپیر در آثارش نشان داد که برای دستیابی به آرامش در دوران رنسانس، باید به صلح و ثبات دست یافت و راه حل سیاسی آن، تشکیل یک حکومت مرکزی است. به اعتقاد تاریخ‌نگاران، شکسپیر از بسیاری از هم‌عصران خود هزار سال جلوتر است. در واقع، او در چهارصد سال پیش مترصد اوج پیشرفت فکری اروپا به شمار می‌رود، اما باید در نظر داشت که شکسپیر در زمان خود پیشرفته بوده و نه امروز. به همین دلیل، اگر آثار او را به شکلی که بوده‌اند اجرا کنید، در واقع دچار عقب‌نشینی خواهد بود. در اینجاست که ارزش شکسپیر نمایان می‌شود.
داور نهایی دومین جشنواره ملی تئاتر اقتباس در بخش‌های نمایش صحنه‌ای و نمایش در فضای باز تصریح کرد: آنچه ما را به ارائه اصلاحت تازه وادار می‌کند، تاریخ است. نمی‌توانیم فاصله هزار ساله خود با فردوسی را نادیده بگیریم. فردوسی در عصر خود نوآور بود و باید او را در همان زمان و شرایطش مورد ستایش قرار داد، اما با تعاریف امروزین فردوسی ممکن است همخوانی نداشته باشد. ضرورت اقتباس این است که مفاهیم باید بر اساس نیازهای روز بازآفرینی شوند. این آثار همگی سرشار از نکات با ارزشی هستند که بایستی از آنها بهره گرفت.
صادقی افزود: آزادی فکری به معنای اقتباس نیست؛ اقتباس باید بر اساس یک اثر بزرگ صورت گیرد و ایده این است که ارتباط ما با گذشته نباید قطع شود. ریشه‌ها را باید حفظ کرد؛ این نه به معنای تسلیم در برابر گذشته بلکه نشانه‌ای از آگاهی است. باید از تاریخ آموخت.
این کارگردان و نویسنده در ادامه با اشاره به اهمیت زبان فرهنگی بزرگ ایران گفت: ایران به تنهایی یک فرهنگ نمایشی ندارد، بلکه دارای زبان فرهنگی بزرگ و غنی‌ای به نام شعر است که باید از این ذخیره بی‌نظیر بهره برد. آخرین شیوه، همیشه بهترین شیوه نیست. به داشته‌های خود بی‌اعتنا نباشید و نگذارید فراموش شوید؛ یکی از این راه‌ها، اقتباس است.
او به گفته‌ای از «آنتونی گیدِنز» در خصوص هویت اشاره کرد و توضیح داد: برای حفظ هویت، به گفته این جامعه‌شناس، نخستین گام دسته‌بندی داشته‌های خود است، یعنی باید مشخص کنید که چه دارایی‌هایی دارید، در گذشته چه کار کرده‌اید، چه چیزهایی خلق کرده‌اید و از چه روش‌ها و تکنیک‌هایی استفاده نموده‌اید؟ به عبارت دیگر، باید بدانید چه پیشینه‌ای دارید و آن پیشینه چه عناصری را در خود دارد. سپس لازم است آنها را شناسایی و مرتب کنید.
این کارگردان و نمایشنامه‌نویس افزود: «گیدِنز» نکتۀ دوم در حفظ هویت را در تولید می‌داند؛ او می‌گوید که شناسایی گذشته به تنهایی کافی نیست و باید آن را بسط داده و تولید کنید؛ تولیدات شما باید در راستای داشته‌های گذشته باشد. همچنین، مهم‌ترین نکته از منظر این جامعه‌شناس برای حفظ هویت تداوم است؛ به معنای این که تولیدات باید پیوسته و پشت سر هم مانند جریانی متصل باشند.
صادقی گفت: هگل در خصوص زیبایی‌شناسی خاطرنشان کرده که نخستین ژانر در تاریخ بشر، حماسه است و تمام حماسه‌های بزرگ متعلق به دوران آغاز تمدن هستند. او بیان می‌کند که درام تنها جنگ انسان با جهانی بیرونی نیست، بلکه همچنین مبارزه انسان با دنیای درون خود نیز جزء آن محسوب می‌شود و اگر این‌طور نباشد، به واقع درام نیست.
او ادامه داد: حماسه، جنگ بین انسان و جهان بیرونی است. صادقی در اینجا پرسشی را مطرح کرد: چگونه می‌توان این را دراماتیزه کرد؟
این پیشکسوت عرصه تئاتر، سینما و تلویزیون اشاره کرد که شاهنامه ابومنصوری که فردوسی نیز شاهنامه خود را بر اساس آن نوشته، به معنای خراسان در شاهنامه، تاریخ سراسر ایران است. تمامی جغرافیای شاهنامه نمایانگر طوس می‌باشد و فردوسی تاریخ ایران را به همراه جغرافیای خود تعریف کرده است.
صادقی بر این نکته تأکید کرد که حماسه فاقد احساسات است و موضوع داستان رستم و سهراب در شاهنامه به دفاع از سرزمین اختصاص دارد. پیام حماسه دفاع از آب و خاک است، به این معنا که باید در برابر دشمن بی‌رحم بود، حتی اگر آن دشمن، فرزند خود باشد. این پیام شاهنامه و مطلب اصلی فردوسی است و اصل، وطن و خاک می‌باشد. هدف از آفرینش داستان رستم و سهراب از منظر حماسه، حمایت از سرزمین است.
داور نهایی دومین جشنواره ملی تئاتر اقتباس در دو حوزه نمایش صحنه‌ای و اجرای در فضای باز اضافه کرد: هنر دو ویژگی دارد؛ پیام و ارتباط. هیچ هنرمندی بدون پیام نیست. ارتباط نیز به تکنیک اشاره دارد، یعنی هنرمند باید بتواند با آثارش، مردم را جذب کند. بنابراین، هنر باید دارای پیام و تکنیک باشد و تئاتر نیز باید به همین منوال عمل کند.
او با تأکید بر ضرورت برداشت نو در تئاتر بیان کرد: در درام تغییر و تحولات اتفاق می‌افتند و این تحولات بر اساس عواطف شکل می‌گیرند. واکنش‌های عاطفی، موجب شناخت و درک عمیق‌تری می‌شوند. نخستین وظیفه ما در درام، ایجاد تغییرات تازه است. هنر باید به یاری انسان‌ها بشتابد و دومین مورد، تحول شخصیت‌ها است. تاریخ هنر نیز در حقیقت شامل تحولی مداوم و از نو آفرینی است، اما باید بر روی پرداخت دراماتیک نیز تأکید کرد.
بر اساس این گزارش، دومین جشنواره ملی تئاتر اقتباس شاهین‌شهر به منظور ترویج رویکرد پژوهش‌محور به اقتباس در تئاتر و ارتباط ادبیات و صحنه، از ۱۹ تا ۲۳ مهرماه در دو بخش نمایش‌های صحنه‌ای و فضای باز برگزار می‌شود.
59243
