طبیبیان: کشور را می‌توان بدون نفت مدیریت کرد، اما بدون عقل نه/ پیامدهای تحریمهای دوران احمدی‌نژاد سالها ادامه دارد/ موفقیت هاشمی در به کارگیری کارشناسان حرفه‌ای بود
محمد طبیبیان، در گفتگو با روزنامه اعتماد، به بررسی این موضوع پرداخته که آیا می‌توان اقتصاد کشور را بدون تکیه بر نفت اداره کرد.
در زیر، بخش‌هایی از این گفتگو را مطالعه می‌نمایید.
با توجه به شرایط بحرانی کشور، یکی از رویکردهای اساسی مطرح‌شده در این‌روزها، مدیریت اقتصاد بدون نفت است. آیا در شرایط فعلی این رویکرد امکان‌پذیر است؟
بله، می‌توان کشور را بدون نفت اداره کرد، اما بدون استفاده از خرد ممکن نیست. بسیاری از ملت‌ها بدون تکیه بر درآمدهای نفتی، توانسته‌اند اقتصادشان را به‌خوبی مدیریت کنند. کشورهایی مانند ژاپن، کره جنوبی، ویتنام، سنگاپور و مالزی نمونه‌هایی هستند که تجارب اقتصادی آن‌ها قابل‌بررسی است. چین نیز در فرایند توسعه‌ی اقتصادی خود از الگوی اقتصاد آزاد وابسته به صادرات استفاده کرده و درخشندگی موفقیتش تنها به خاطر وجود منابع طبیعی نیست. بنابراین مسئله‌ی محوری در ایران این نیست که آیا بدون حضور نفت می‌توان اقتصاد را مدیریت نمود یا خیر، زیرا نمونه‌های بسیاری از کشورهای موفق در این مورد وجود دارند. مسئله اصلی، وجود عقلانیت و توانایی لازم برای اداره‌ی جامعه، سیاست و اقتصاد است.
منظور شما از عقلانیت چیست؟ آیا این فلسفه‌ای است که به مفهوم خردورزی می‌باشد؟
به‌طور خلاصه عقلانیت به معنای بهره‌گیری از علم روزآمد در زمینه‌های مختلف، از جمله سیاست، دیپلماسی و اقتصاد است. ما ایرانیان در طی تاریخ با نوعی «فقر معرفتی» دست‌وپنجه نرم کرده‌ایم. به این معنا که ما نتوانسته‌ایم مسائل خود را به‌درستی تعریف کنیم، راه‌حل‌های مناسب را پیشنهاد کنیم، و به‌اجرا درآوریم. باید اشتباهات خود را شناسایی و اصلاح کنیم و به گسترش سیاست‌های مؤثر بپردازیم. این موضوع ناشی از کمبود سنت‌های فکری و نظری در حوزه مدیریت و تفکر اجتماعی و اقتصادی است. ایران در زمینه فلسفه سیاسی، اجتماعی و اقتصادی با کمبودهای جدی مواجه بوده است.
در طول تاریخ ایران، هیچ نوع اندیشه‌ای که توانایی پایه‌گذاری روش‌های مدیریت کشور، بهینه‌سازی اقتصاد و مدیریت امور اجتماعی را با استناد به روش‌های علمی و منسجم مطرح کند، به‌طور جدی شکل نگرفته است. درحالی‌که در حوزه ادبیات و شعر افراد مشهور فراوانی داشته‌ایم. نگاهی به تاریخ بیندازید؛ در بسیاری از دوره‌ها، حکومت در دست اقوام مهاجم بوده و فقط در برخی زمان‌ها استثنائاتی در تاریخ‌نگاری‌مان حاکی از حکمرانی هستند. این شواهد تاریخی باید در کنار نواقص سنت‌های فکری و نهادی در مدیریت کشور مورد بررسی قرار گیرد. در نهایت بدون وجود نفت، مدیریت کشور امکان‌پذیر است، ولی بدون استفاده از عقل، این دشوار خواهد بود. در عصر کنونی، عقلانیت اصل است. به‌عبارت‌دیگر، مفهوم ماهیت عقل به علم مربوط می‌شود. البته کلام فردوسی که از خرد یاد می‌کند، غالباً منظور خاص‌تری را دارد، ولی امروز که سخن از عقل و خرد در مدیریت کشور است، منظورمان اجرای نظام‌های علمی در مدیریت امور است. نمی‌توان با گفتارهای تخیلی و شعارگونه، یا اظهار نظرهای احساسی، مشکلات اقتصادی را رفع کرد.
تنها کافی است تجربیات کشورهای موفق مانند چین را بررسی کنید؛ این کشورها برای پیشرفت اقتصادی، متخصصان آموزش‌دیده بسته‌بندی کرده‌اند و در بخش‌های مختلف اقتصاد از تجربیات کارشناسی کمک گرفته‌اند. این ملل در حوزه‌های بانکداری، تجارت، تولید و سازماندهی بازارها از نیروهای متخصص بهره برده‌اند و برای هر بخش، دانش و تخصص مناسب را به‌کار گرفته‌اند. موفقیت اقتصادی این کشورها توسعه نتیجه‌ی فعالیت‌های علمی، سازمان‌یافته و مبتنی بر اصول علمی اقتصاد است، در حالی‌که در ایران، فرهنگ رایج «خردستیزی» می‌باشد. سیاستگذاران عموماً خردستیز بوده‌اند. اقتصاد همچون دیگر علوم به‌طور معرفت‌شناختی سازماندهی شده و نیازمند روش‌های علمی است.
برخی بر این باورند که اصول علمی غربی در ایران قابل‌اجرا نیست. این ادعا واقعیت ندارد؛ چراکه این علم به نحو صحيح درک نمی‌شود. وقتی سیاستگذاری‌ها برخلاف اصول علمی اقتصاد انجام شوند، هدفی مطلوب دست نخواهد آمد. اگر قانونی بر خلاف اصول علمی اقتصاد تنظیم گردد، قطعاً نمی‌توان انتظار دیدگاه‌های بهینه حاصل شد. این موضوع در حوزه‌های مدیریت دیگر نیز وجود دارد. در بررسی قوانین اقتصادی، برخی قوانین نظیر قانون عملیات بانکی بدون ربا می‌توان به‌عنوان نمونه‌ای از قانونگذاری غیر Scientists انوا اقتصاد موثر دانست . نمی‌توان با اعمال قوانینی که با اصول علمی اقتصاد تعارض داشته باشند، انتظار عملکرد بهتر را دارا بود. برنامه‌ریزی‌های اقتصادی باید در پایه اصول علمی و سازوکارهای واقعی اقتصاد انجام شود، نه اینکه با تغییر شکل‌ها و تغییر عناوین قانونی، مسائل بنیادین اقتصاد نادیده گرفته نشوند. عقلانیت در اقتصاد و سیاست مبنای تصمیمات نیست و می‌بایستد.cleanup කරිදාකاس .
17302
