آیا ال‌نینو به افزایش بارش در کشور منجر می‌شود؟
سحر تاج‌بخش مسلمان در حاشیه سفر خود به کاشمر بیان کرد: در زمان بروز پدیده ال‌نینو، دمای آب اقیانوس به اندازه‌ای بیش از دو درجه نسبت به میانگین‌های بلندمدت افزایش می‌یابد. این پدیده به عنوان یک تغییر اقلیمی در اقیانوس آرام تلقی می‌شود و به معنای یک سامانه جوی که به شکل سامانه‌های بارشی به کشور وارد شود، نیست.
تاج‌بخش خاطرنشان کرد: یکی از تبعات این تغییر، افزایش خطرات شدید جوی در سطح جهانی است. این خطرات ممکن است به خشکسالی و طولانی شدن دوره‌های کم‌بارشی منجر شوند و در برخی موارد نیز موجب بروز سیلاب و طوفان گردند.
او به تفاوت تأثیرات این پدیده در نواحی مختلف اشاره کرد و گفت: هرچه به منطقه وقوع ال‌نینو نزدیک‌تر باشیم، مانند کشورهای جنوب شرقی آسیا و سواحل غربی آمریکای جنوبی، محسوس‌تر و مستقیم‌تر خواهد بود. اما در مورد مناطقی مانند خاورمیانه که فاصله نسبتاً زیادی با اقیانوس آرام دارند، تأثیرات غیرمستقیم‌تر بوده و عوامل دیگری نیز بر شرایط جوی تأثیرگذارند.
رئیس سازمان هواشناسی کشور تصریح کرد: به همین دلیل، ال‌نینو به تنهایی سبب افزایش بارش‌ها نمی‌شود و رابطه‌ای خطی و مستقیم با آن ندارد.
پیش‌بینی افزایش میزان بارش در فصل پاییز؛ وضعیت نرمال برای خراسان رضوی
تاج‌بخش در ادامه با بررسی آخرین نقشه‌ها و پیش‌بینی‌های اقلیمی چگونگی وضعیت بارش‌ها را تشریح کرد و گفت: تا به امروز، نقشه‌ها افزایش بارش در کشور را برای فصل پاییز نشان می‌دهند، به ویژه در نواحی غربی کشور، سواحل دریای خزر و دامنه‌های رشته‌کوه زاگرس. در سایر نقاط کشور نیز این روند افزایشی به وضوح پیش‌بینی می‌شود.
وی تأکید کرد: نکته کلیدی این است که توزیع بارش‌ها در کشور یکنواخت نخواهد بود و ممکن است در برخی مناطق شاهد کاهش بارش هم باشیم، در حالی که در سایر نقاط بارندگی‌ها به شدت افزایش یابد.
تاج‌بخش برای روشن‌تر شدن این موضوع افزود: به‌طور کلی، با پایان ماه، کشور به طور میانگین شاهد ۴ درصد افزایشی در بارش‌ها بوده، اما در استان خراسان رضوی ممکن است به طور محسوس کاهش بارش را تجربه کنیم.
رئیس سازمان هواشناسی یادآور شد: به خاطر نوع بارش‌ها که به سمت بارش‌های کوتاه مدت و سیلابی پیش می‌روند، در همه مناطق کشور لزوماً روند افزایشی در میزان بارش‌ها مشاهده نخواهد شد.
وی ادامه داد: به طور کلی، افزایش بارش در سطح کشور قابل انتظار است، اما برای استان خراسان رضوی، پیش‌بینی ما به حداکثر شرایط نرمال بارشی محدود است.
وی با تأکید بر محدودیت پیش‌بینی‌های بلندمدت یک‌ماهه متذکر شد: امکان دارد در بازه‌های زمانی مختلف بارش‌های بسیار شدیدی به وقوع بپیوندند که پیش‌بینی آن‌ها در پیش‌بینی‌های بلندمدت یک‌ماهه ممکن نباشد. برای تشخیص و پیش‌بینی دقیق‌تر این بارش‌ها، باید به پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت مراجعه کنیم که معمولاً دو تا سه روز قبل از وقوع، اطلاعات لازم فراهم می‌شود.
کالیبراسیون تجهیزات هواشناسی طبق استانداردهای جهانی انجام می‌شود
وی در مورد نیاز تجهیزات هواشناسی کشور و شهرستان‌ها به بروزرسانی برای داده‌های دقیق گفت: در کنار به‌روزرسانی تجهیزات هواشناسی، اصل کالیبراسیون آن‌ها نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
رئیس سازمان هواشناسی کشور توضیح داد: بر اساس استانداردهای بین‌المللی، یک برنامه مشخص کالیبراسیون برای تمامی دستگاه‌های اندازه‌گیری دما، فشار، باد و سایر پارامترهای جوی در نظر گرفته شده است.
وی افزود: برخی از این تجهیزات باید به شکل مستقیم در ستاد سازمان کالیبره شوند، در حالی که کالیبراسیون دیگر موارد در استان‌ها نیز امکان‌پذیر است.
تاج‌بخش در مورد خریداری و توزیع تجهیزات کالیبراسیون سیار گفت: این تجهیزات از طریق ستاد سازمان خریداری شده و در اختیار تعداد زیادی از استان‌ها قرار گرفته‌اند تا بتوان به کالیبراسیون متغیرهای قابل انجام در سطح استان با این تجهیزات سیار اقدام کرد. تجهیزاتی که کالیبراسیون آن‌ها در استان ممکن نیست، به تهران منتقل می‌شوند.
وی خاطرنشان کرد: در صورتی که سنسورهای تجهیزات آسیب دیده یا عمر مفید آن‌ها به پایان رسیده باشد، باید حتماً به‌روزرسانی و تعویض شوند. طول عمر این تجهیزات بسته به نوع سنسور، مدت زمان استفاده و میزان معرض بودن آن‌ها در برابر حوادث جوی مانند صاعقه متفاوت است، اما برخی از آن‌ها ممکن است تا ۱۰ سال نیز عملکرد قابل قبول داشته باشند.
توسعه شبکه ایستگاه‌های دیده‌بانی با توجه به تبعات تغییر اقلیم از الزامات جدی است
تاج‌بخش مسلمان در ادامه بر اهمیت توسعه شبکه ایستگاه‌های دیده‌بانی هواشناسی تأکید کرد و گفت: به دلیل وسعت کشور و پیچیدگی‌های توپوگرافی، لازم است شبکه دیده‌بانی با سرعت و کیفیت بیشتری گسترش یابد.
وی بیان کرد: یکی از مسائل بسیار مهمی که در حوزه هواشناسی نیاز به توجه ویژه دارد، توسعه این شبکه است؛ چرا که به دلیل وسعت کشور و شرایط جغرافیایی پیچیده، این نیاز برای توسعه هر چه بیشتر این شبکه ضروری به نظر می‌رسد.
رئیس سازمان هواشناسی کشور با اشاره به وضعیت رادارهای هواشناسی کشور گفت: متأسفانه در خلال جنگ رمضان، دو رادار از سازمان هواشناسی در استان‌های خوزستان و بوشهر به وسیله موشک‌های دشمن هدف قرار گرفتند و به طور کامل از مدار عملیاتی خارج شدند.
وی ادامه داد: پیش از جنگ، دو رادار هواشناسی برای مناطق شرقی کشور خریداری شده بود که امیدواریم با بهبود شرایط کشور، روند انتقال و نصب این تجهیزات ممکن شود. زیرساخت‌های لازم برای راه‌اندازی این رادارها فراهم است و منتظر ورود این دو دستگاه به کشور هستیم.
رئیس سازمان هواشناسی ضمن اشاره به راه‌اندازی یکی از این رادارها در مشهد، بر این نکته تأکید کرد که این اقدام ظرفیت پایش و کنترل وضعیت جوی در مناطق شرقی کشور را افزایش خواهد داد.
وی در ادامه بر اهميت کالیبراسیون تجهیزات هواشناسی تأکید کرد و گفت: موضوع کالیبراسیون این تجهیزات باید بر اساس استانداردهای جهانی به صورت دوره‌ای انجام شود. بخشی از تجهیزات در سطح استان‌ها و برخی دیگر در تهران کالیبره می‌شوند.
تاج‌بخش با بیان اینکه تمامی تجهیزات هواشناسی نیاز به تعویض مداوم ندارند، اظهار کرد: با مدیریت درست کالیبراسیون در زمان‌های مشخص و بیشتر می‌توان به استفاده مؤثر از تجهیزات موجود ادامه داد.
وی خاطرنشان کرد: نکته مهم این است که هیچ‌یک از این موضوعات نباید مانع رشد و توسعه شبکه هواشناسی شود؛ چرا که بر حسب تبعات تغییر اقلیم، نیاز به گسترش هر چه بیشتر شبکه دیده‌بانی احساس می‌شود.
معاون وزیر راه و شهرسازی خاطرنشان کرد: تحقق این هدف مستلزم افزایش قابل توجه منابع مالی سازمان هواشناسی کشور است تا بتوانیم زیرساخت‌ها و تجهیزات مورد نیاز را مطابق با نیازهای روز توسعه دهیم.
راه‌اندازی این مرکز جزو وظایف سازمان هواشناسی نیست
در پاسخ به سوالی درباره تأمین اعتبار برای تکمیل تنها سالن مدیریت بحران هواشناسی در خراسان رضوی واقع در کاشمر که سازه آن ساخته شده اما به بودجه‌ای در حدود ۴ میلیارد یا ۵ میلیون تومان نیاز دارد، گفت: معمولاً تأمین منابع مربوط به ساخت و زیرساخت‌ها از اعتبارات استانی به عهده است.
وی ادامه داد: نهادهایی که از منابع استانی و ملی بهره‌مند هستند می‌توانند از ظرفیت هر دو حوزه استفاده کنند، اما تجهیزات تخصصی همانند سخت‌افزار و نرم‌افزار از طریق منابع ملی تأمین می‌شوند.
تاج‌بخش پیشنهاد کرد: اگر موضوع نگهداری و پشتیبانی تجهیزات به کالیبراسیون و پشتیبانی ایستگاه‌های مربوطه مربوط شود، سازمان هواشناسی در کنار همکاران خود در سطح کشور این مسئولیت‌ها را به عهده خواهد داشت؛ اما معمولاً منابع لازم برای زیرساخت‌ها و تجهیزات باید از محل اعتبارات استانی تأمین شوند.
رئیس سازمان هواشناسی کشور همچنین درخصوص راه‌اندازی مرکز مدیریت بحران در کاشمر بیان کرد: ایجاد چنین مرکزی جزء وظایف سازمان هواشناسی نیست، اما می‌تواند به عنوان فضایی مناسب برای برگزاری جلسات در شرایط بحرانی و گرد هم‌آیی مدیران درخصوص چالش‌های جوی و اقلیمی به کار برود.
وی بر این مسئله تأکید کرد که ایجاد چنین ظرفیتی در شهرستان اقدامی سودمند است و اگر سایر شهرستان‌های کشور نیز موفق شوند با استفاده از منابع استانی این نوع امکانات را فراهم نمایند، فرصتی مغتنم برای همکاری و همفکری مسئولان در مدیریت بحران در سطح شهرستان‌ها به وجود خواهد آمد.
ایستگاه‌های هواشناسی کشاورزی به تنهایی از خسارات باغداران جلوگیری نمی‌کند
تاج‌بخش در مورد احداث ایستگاه تحقیقات هواشناسی کشاورزی در شهرستان خلیل‌آباد و پیگیری تأسیس این ایستگاه به دلیل خساراتی که به باغداران و کشاورزی وارد می‌شود، توضیح داد: ایستگاه‌های هواشناسی به هر شکلی که باشند، به منظور نظارت بر شرایط جوی تأسیس می‌شوند، نه برای پیش‌بینی.
وی توضیح داد: پیش‌بینی وضعیت جوی با بهره‌گیری از ابزارهایی مانند مدل‌های عددی پیش‌بینی و تجهیزات ماهواره‌ای انجام می‌گیرد؛ از این رو، خساراتی که ممکن است به کشاورزان عزیز تحمیل شود، تنها با راه‌اندازی یک ایستگاه هواشناسی حل نخواهد شد.
رئیس سازمان هواشناسی کشور افزود: ایستگاه‌های هواشناسی ابزاری هستند که می‌توانند به تولید و صدور پیش‌بینی‌های جوی کشاورزی کمک نمایند؛ لذا نباید تصور کرد که صرف راه‌اندازی یک ایستگاه به تنهایی منجر به بهبود پیش‌بینی‌ها خواهد شد، اما این عمل می‌تواند در بهبود و ارتقای پیش‌بینی‌های جوی در آینده مؤثر باشد، به‌ویژه اگر داده‌های جمع‌آوری شده در این ایستگاه‌ها به شکل یک بانک اطلاعاتی جمع‌آوری شود.
وی در خصوص الزامات تأسیس ایستگاه‌های تحقیقات هواشناسی کشاورزی گفت: این ایستگاه‌ها، به فضایی بزرگتر از ایستگاه‌های سینوپتیک نیاز دارند و باید در کنار یک مزرعه با ابعاد مناسب ایجاد شوند.
تاج‌بخش همچنین مهمترین چالش در راه‌اندازی این ایستگاه‌ها را ساختار سازمانی دانست و گفت: ضروری است که ظرفیت کافی در ساختار سازمانی سازمان هواشناسی برای این موقعیت‌ها فراهم شود.
وی با ذکر سیاست‌های دولت در زمینه کوچک‌سازی ساختار اداری خاطرنشان کرد: با توجه به این سیاست‌ها که همواره به کاهش اندازه سازمان‌ها تأکید دارند و دستگاه‌ها موظف به کاهش حداقل ۱۰ تا ۱۵ درصد از پست‌های سازمانی خود هستند، اضافه کردن ساختار سازمانی بدون توجیهات منطقی تقریباً باعث بروز چالش‌هایی می‌شود و با رویکرد دولت در تضاد است.
ایستگاه‌های هواشناسی جاده‌ای در نقاط مخاطره‌آمیز نصب می‌شوند
رئیس سازمان هواشناسی کشور همچنین در پاسخ به سؤالی در مورد وضعیت راه‌اندازی ایستگاه‌های هواشناسی جاده‌ای در سطح کشور به این نکته اشاره کرد: ایستگاه‌های جاده‌ای به طور معمول در گردنه‌ها و نقاط حساس مربوط به حمل‌ونقل و عبور و مرور مورد استفاده قرار می‌گیرند که در آن‌ها خطرات جوی وجود دارد و این ایستگاه‌ها می‌توانند این خطرات را شناسایی و پایش کنند.
وی بیان کرد: به طور مثال، برخی گردنه‌ها مه‌گیر هستند و در دیگر مناطق طوفان و گرد و غبار شایع‌تر است که این پدیده‌ها به عنوان خطرات جدی تلقی می‌شوند. در این نواحی معمولاً کاهش دید افقی تأثیر قابل توجهی در بروز مخاطرات جاده‌ای دارد.
تاج‌بخش بیان کرد: در صورت وجود مخاطرات دیگری همچون سیلاب، ایستگاه‌های جداگانه‌ای نیز با هزینه و سادگی بیشتر می‌توانند برای اندازه‌گیری میزان بارش و حجم آب ورودی به منطقه راه‌اندازی شوند که اطلاعات آن‌ها برای پیش‌بینی سیلاب کاربردی خواهد بود.
