اولین مرکز داده فضایی گوگل راه‌اندازی شد و هوش مصنوعی از آسمان بالای زمین فعالیتش را آغاز کرد
به نقل از ایتنا، ماهواره نمونه پروژه «سان‌کچر» (Suncatcher) که اوایل همین ماه همراه با بیش از ۱۰۰ فضاپیمای دیگر توسط موشک فالکون ۹ اسپیس‌ایکس به فضا پرتاب شد، اکنون وارد فاز فعال‌سازی شده و توانسته ارتباطش را با زمین برقرار کند.
این سامانه از واحد پردازش تنسور گوگل (TPU) بهره می‌برد و حداکثر می‌تواند حدود یک کیلووات برق تولید کند. ایده اصلی پشت این مأموریت، بررسی این است که آیا می‌توان «شبکه‌ای» از ماهواره‌های نزدیک به هم ساخت تا در آینده پردازش‌های سنگین هوش مصنوعی را مستقیم در فضای پیرامون زمین انجام دهند.
با این وجود، محدودیت‌های مربوط به تأمین انرژی باعث می‌شود تراشه هوش مصنوعی ماهواره در هر نوبت تنها نزدیک به ۲۰ دقیقه امکان فعالیت داشته باشد؛ همین موضوع، مدیریت همزمان پردازش‌ها و برقراری ارتباط پایدار با زمین را پیچیده‌تر می‌کند.
نخستین مأموریت هوش مصنوعی در فضا؛ از آزمون تا شعر
پس از حدود سه هفته ارزیابی زیرسامانه‌های ماهواره، تیم مهندسی گوگل نخستین دستور عملیاتی را از زمین ارسال کرد. آن‌ها از مدل هوش مصنوعی Gemma 4 گوگل دیپ‌مایند—که از پیش روی ماهواره بارگذاری شده بود—خواستند یک شعر کوتاه ژاپنی را در قالب هایکو درباره تجربه حضور در فضا بسراید.
مدل در پاسخ، خروجی‌ای سه‌سطری ارائه کرد که حال‌وهوای آن حول تصویری از زمینِ آبی‌رنگ، جریان روانِ داده‌ها و درخشش ستارگان شکل می‌گرفت.
البته این آزمایش صرفاً به تولید شعر ختم نشد. مهندسان از ماهواره خواستند علاوه بر محتوای متنی، درباره شرایط محیط مداری اطراف خود نیز گزارش‌هایی ارائه کند.
سنجش تراشه‌های هوش مصنوعی در برابر شرایط تشعشعی فضا
یکی از مؤلفه‌های کلیدی این مأموریت، ارزیابی میزان کارایی تراشه‌های TPU در واقعیتِ محیط فضایی است؛ از جمله تغییرات دما و مواجهه با تابش‌های پرانرژی. گوگل پیش‌تر این پردازنده‌ها را در آزمایشگاه و شتاب‌دهنده‌های ذرات روی زمین آزموده بود، اما طبیعی است که فضای واقعی می‌تواند چالش‌های تازه‌ای به همراه داشته باشد.
تشعشعات فضایی ممکن است به بروز پدیده‌ای با نام «تغییر بیت» (Bit Flip) منجر شوند؛ یعنی مقدار یک بیت از داده دچار تغییر ناخواسته می‌شود و در نتیجه، حتی با وجود سازوکارهای نظارتی، احتمال دارد داده‌ها بدون تشخیص به خطا کشیده شوند.
آزمایش‌های زمینی نشان داده‌اند که این نوع اختلال‌ها معمولاً اثر محدودی بر اجرای مدل‌هایی دارند که از پیش آموزش دیده‌اند، اما احتمال دارد هنگام آموزش مدل‌های هوش مصنوعی دردسرهای بیشتری ایجاد کنند. حالا گوگل می‌تواند این فرضیه را در محیط واقعی مدار و در شرایط عملیاتی بررسی کند.
نقشه گوگل برای توسعه مراکز داده فضایی تا سال ۲۰۲۷
اگر این آزمایش‌ها به نتیجه مطلوب برسند، گوگل برنامه دارد در سال ۲۰۲۷ دو ماهواره دیگر را با تراشه‌هایی پیشرفته‌تر روانه فضا کند. این نسل بعدی توان تولید برق بالاتری خواهد داشت و قرار است آزمایش‌هایی برای ارتباطات نوری پرسرعت میان ماهواره‌ها انجام شود.
چشم‌انداز بلندمدت گوگل ساختن مجموعه‌ای از ماهواره‌های «متصل و هماهنگ» است؛ مجموعه‌ای که بتواند پردازش‌های هوش مصنوعی را به شکل توزیع‌شده اجرا کند و بار محاسباتی را بین چندین واحد تقسیم کند.
در همین حال، شرکت‌هایی مثل استارکلود و کابوی اسپیس نیز ایده‌هایی برای اجرای پردازش‌های هوش مصنوعی در ماهواره‌های مستقل در دست دارند.
آینده مراکز داده فضایی؛ وابسته به موفقیت استارشیپ
طبق گزارش Techcrunch، توسعه اقتصادی مراکز داده مداریِ گوگل و همچنین برنامه‌های فضاییِ اسپیس‌ایکس، تا حد زیادی به تحقق موفقیت موشک فوق‌سنگین استارشیپ و رسیدن آن به قابلیت استفاده مجدد سریع وابسته است.
پژوهشگران پروژه سان‌کچر در یک تحلیل علمی تخمین زده‌اند که اسپیس‌ایکس برای رسیدن به کاهش هزینه‌هایی در حد برنامه‌های موشکی مشابه پیشین خود، شاید به حدود ۱۸۰۰ پرواز استارشیپ نیاز داشته باشد.
گوگل این پروژه را با نگاه اقتصادی در دهه ۲۰۳۰ دنبال می‌کند؛ با این حال، تحقق آن تنها به پیشرفت‌های فنی در حوزه فضا محدود نمی‌شود و به عواملی مانند هزینه‌های پرتاب، کیفیت و ظرفیت زیرساخت‌های ارتباطی و همچنین اولویت‌های سرمایه‌گذاری شرکت آلفابت (شرکت مادر گوگل) نیز وابسته خواهد بود.
