مونوکسید کربن؛ دشمن نامرئی و بی‌صدا
مونوکسیدکربن، گازی بی‌رنگ، فاقد بو و غیرمحرک است که می‌تواند باعث مسمومیت‌های شدید و حتی مرگ افراد شود. سردرد، احساس گیجی، خواب‌آلودگی، حالت تهوع و تپش قلب از نشانه‌های این نوع مسمومیت به شمار می‌آید و در صورت مواجهه با فردی که مشکوک به مسمومیت است، ضروری است او را به فضاهای باز منتقل کرده و بلافاصله با شماره اورژانس ۱۱۵ تماس گرفته شود.
براساس اعلام سازمان غذا و دارو، روز یکشنبه سوم آبان به عنوان «روز پیشگیری از مسمومیت ناشی از گازها و مونوکسیدکربن» در هفته‌ای که به نام پیشگیری از مسمومیت‌ها شناخته می‌شود، تعیین شده است. مسمومیت ناشی از گاز مونوکسیدکربن یکی از خطرناک‌ترین و مرگبارترین نوع مسمومیت‌های غیرعمدی در کشور است و در فصل‌های سرد سال، به‌طور قابل توجهی شیوع بیشتری دارد.
مونوکسیدکربن، گازی بی‌رنگ، بی‌بو و بی‌طعم و غیرمحرک است که در اثر احتراق ناقص سوخت‌های فسیلی نظیر نفت، گاز، بنزین، گازوئیل، دود اگزوز خودرو و ذغال چوب تولید می‌شود. هنگام بروز آتش‌سوزی، علاوه بر تولید گاز مونوکسیدکربن، گاز سیانید نیز از سوختن مواد پلاستیکی آزاد می‌شود که به‌شدت سمی است.
به همین دلیل، با شروع فصل سرما، قبل از به‌کارگیری دوباره وسایل گرمایشی گازسوز و نفتی در منزل، ضروری است تا این وسایل از لحاظ اتصالات و دودکش‌ها بررسی شوند. سرد بودن لوله دودکش بخاری می‌تواند نشانه‌ای از عدم خروج دود و گازهای سمی باشد.
علائم ناشی از تماس طولانی با مونوکسیدکربن شامل سردرد، احساس گیجی، تپش شدید قلب در ناحیه شقیقه، وزوز گوش و خواب‌آلودگی است. با ادامه تماس، فرد ممکن است دچار حالت تهوع، استفراغ و تپش قلب شدید شود.
در کودکان، نشانه‌های مسمومیت با مونوکسیدکربن شامل تهوع، استفراغ و اسهال است که ممکن است در مقادیر کمتر از گاز مونوکسیدکربن بروز کند. اکیداً توصیه می‌شود که از آب‌گرم‌کن‌های نفتی یا گازی و همچنین سیستم‌های گرمایشی در محیط‌های بسته مانند حمام استفاده نشود، زیرا این کار منجر به احتراق ناقص و در نتیجه مسمومیت با گاز خواهد شد.
همچنین، قرار گرفتن در گاراژهای بسته به‌همراه خودرویی که دارای موتور در حال کار است، می‌تواند خطر مسمومیت با مونوکسیدکربن را افزایش دهد. بنابراین از خوابیدن در داخل خودرویی که موتور آن روشن است و کولر یا بخاری آن نیز در حال کار است، باید پرهیز کرد.
مواردی از مسمومیت‌های کشنده ناشی از مونوکسیدکربن در میان رانندگانی ثبت شده است که برای گرم کردن خودروهای خود در هوای سرد سال از گازهای پیک‌نیکی استفاده کردند.
استفاده از بخاری‌های بدون دودکش تنها در مکان‌هایی که دارای تهویه مناسب و جریان هوای کافی هستند مجاز است و به‌هیچ وجه نباید این وسایل در فضاهای بسته و بدون جریان هوا به‌کار گرفته شوند.
علاوه بر این، در دود سیگار مقادیری از گاز مونوکسیدکربن قابل مشاهده است و مصرف طولانی‌مدت سیگار می‌تواند موجب بروز سم‌زدایی مزمن در سیگاری‌ها گردد.
در نهایت، به‌گزارش سازمان غذا و دارو، نخستین اقدام در مواجهه با فردی که به این گاز مسموم شده، انتقال سریع او به هوای آزاد است و سپس باید به سرعت با سازمان اورژانس ۱۱۵ تماس برقرار کرد.
