صادرات کشور در شش ماه ابتدایی سال جاری ۳۵ درصد کاهش یافت
اقتصاد۲۴-محمدعلی دهقان دهنوی، که عهده‌دار سمت معاونت وزیر صمت و رهبری سازمان توسعه تجارت ایران است، به بررسی وضعیت خاص تجارت خارجی کشور در سال جاری پرداخت و خاطرنشان کرد: در دوره چهارم دولت، توجه ویژه‌ای به صادرات غیرنفتی معطوف شده است؛ به‌طوری‌که در سال اول فعالیت دولت، یعنی سال ۱۴۰۳، رکورد بی‌سابقه‌ای در زمینه صادرات غیرنفتی ثبت شد و ارزش این صادرات به ۵۸ میلیارد دلار رسید.
وی همچنین تصریح کرد: در سال ۱۴۰۴ با وجود وقوع حوادث و مسائل متعدد همچون انفجار در بندر شهید رجایی، جنگ ۱۲ روزه، حوادث دی‌ماه و جنگ رمضان به همراه آسیب‌هایی که به صنایع کشور وارد آمد، صادرات غیرنفتی به عدد ۵۲ میلیارد دلار رسید. اگرچه این رقم نسبت به سال گذشته کاهش نشان می‌دهد، اما همچنان در مقایسه با سال‌های پیش از آن، عدد بالایی به شمار می‌آید.
کاهش ۳۵ درصدی وزن صادرات در نیمه نخست امسال
دهقان دهنوی به تأثیرات محدودیت‌های دریایی بر تجارت خارجی اشاره کرده و گفت: از ابتدای سال جاری با شرایط شبه‌جنگی و محاصره دریایی مواجه بودیم. برای درک تأثیر این محدودیت‌ها باید بگوییم که تقریباً ۷۵ درصد از تجارت وزنی کشور، شامل صادرات و واردات، از طریق دریا صورت می‌پذیرد.
وی ادامه داد: در سال ۱۴۰۴، نزدیک به ۷۳ درصد از صادرات و حدود ۷۹ درصد از واردات کشور از مسیرهای دریایی انجام شده است. بنابراین، هدف مقرر از اعمال این محدودیت‌های دریایی به هم ریختن بخش عمده‌ای از مبادلات تجاری ایران بود؛ با این حال، به‌دنبال تلاش‌های صادرکنندگان، همکاری بخش خصوصی و همراهی نهادهای دولتی، بخش قابل‌توجهی از تجارت کشور به مسیرهای جایگزین منتقل گردید.
دهقان دهنوی تأکید کرد: دستگاه‌های دولتی برای عبور از این وضعیت وارد عمل شدند، برخی قوانین و مقررات تسهیل گردید، و مسیرهای جدیدی برای تجارت فراهم آمده است. در نتیجه، حتی با وجود ازدحام در برخی مرزها و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، روند صادرات و واردات کشور ادامه یافت.
او اضافه کرد: با توجه به پایان شش‌ماهه نخست امسال، کاهش وزنی صادرات به میزان ۳۵ درصد بوده است؛ در حالی که سهم تجارت دریایی از نظر وزنی به‌طور میانگین ۷۵ درصد بوده است. همچنین، گزارش‌ها نشان می‌دهد که کاهش ارزشی صادرات کمتر از ۲۰ درصد بوده است.
دهقان دهنوی به توضیح اینکه تفاوت میان کاهش وزنی و ارزشی صادرات بیانگر این است که برخی کالاها که از نظر لجستیکی امکان صادرات آن‌ها وجود داشت، به دلیل افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، صرفه اقتصادی خود را از دست دادند. در عوض، کالاهایی با ارزش واحد وزنی بالا، سهم بیشتری از صادرات را به خود اختصاص دادند.
وی همچنین از فعال شدن ظرفیت‌های نهفته در بخش لجستیک و کریدورهای تجاری به عنوان یکی از نتایج این شرایط یاد کرد و گفت: هرچند در برخی مرزها ازدحام رخ داد و هزینه‌ها افزایش یافت، ولی بخش مهمی از تجارت کشور از مسیرهای جایگزین انجام شد که این مطلب بیانگر توانایی ایران در مدیریت شرایط دشوار تجاری است.
تأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه در اولویت واردات
معاون وزیر صمت در رابطه با وضعیت واردات کشور نیز اعلام کرد: در نیمه نخست سال جاری، کاهش وزنی واردات در حدود ۲۲ درصد بوده است. با توجه به اینکه بخش عمده‌ای از واردات کشور به کالاهای اساسی و مواد اولیه واحدهای تولیدی اختصاص دارد، تلاش بر این بود که از افت شدید حجم واردات جلوگیری شود.
او افزود: تأمین نیازهای معیشتی مردم و حفظ تداوم فعالیت واحدهای تولیدی از مهم‌ترین اولویت‌ها در مدیریت تجارت خارجی کشور به شمار می‌رود.
دهقان دهنوی در ارزیابی وضعیت تجارت خارجی در شش‌ماهه نخست سال جاری اظهار داشت: هرچند عملکرد صادراتی در برخی شاخص‌ها منفی بوده، ولی به نسبت شرایط پیش‌بینی شده برای اقتصاد کشور، عملکرد قابل قبولی تحقق یافته است. کشور توانسته بخشی از ظرفیت‌های خود را به کار گرفته و مانع از توقف تجارت در اثر محدودیت‌های به وجود آمده شود.
هدف‌گذاری صادرات روزانه یک میلیارد دلاری برای ایران
رئیس سازمان توسعه تجارت ایران همچنین به ظرفیت صادراتی کشور اشاره کرده و گفت: هدف‌گذاری برای دستیابی به صادرات روزانه یک میلیارد دلار، با توجه به امکانات اقتصادی ایران، هدفی دست‌یافتنی محسوب می‌شود؛ هرچند برای تحقق آن نیاز به برنامه‌ریزی دقیق، تلاش مستمر و اصلاح موانع موجود داریم.
وی با مقایسه وضعیت صادرات ایران با کشورهای منطقه و اقتصادهای توسعه‌یافته جهانی گفت: این مقایسه با کشورهایی انجام می‌شود که از لحاظ مسیر توسعه تاریخی تفاوت چندانی با ایران نداشته‌اند، اما توانسته‌اند صادرات خود را به سطوح بسیار بالاتری ارتقا دهند.
دهقان دهنوی ادامه داد: ترکیه در حال حاضر به صادرات روزانه یک میلیارد دلار دست یافته است؛ در حالی که اگر به ۱۵ تا ۲۰ سال قبل برگردیم، می‌توان دید که این کشور نیز نشان‌دهنده رویه‌ای مشابه در توسعه صادرات بوده است. از این رو، باید بررسی کنیم که چه عواملی زمینه‌ساز موفقیت برخی کشورها بوده و چه موانعی در مسیر توسعه صادرات ایران وجود دارد.
وی با تأکید بر منابع طبیعی غنی ایران، نیروی انسانی و مدیران با تجربه در بخش صنعت و خصوصی، موقعیت ژئوپلیتیک مطلوب و رابطه‌های گسترده با کشورهای همسایه را از عوامل مهم در توسعه تجارت کشور برشمرد.
رئیس سازمان توسعه تجارت ایران، تحریم‌ها را به عنوان یکی از موانع اصلی در مسیر توسعه صادرات نام برد و گفت: اگر این موانع از میان برداشته شود و ظرفیت‌های موجود به درستی مورد بهره‌برداری قرار گیرد، امکان رسیدن به صادرات روزانه یک میلیارد دلار فراهم خواهد شد. البته حتی در شرایط تداوم تحریم‌ها نیز می‌توان با مدیریت بهتر ظرفیت‌های داخلی و منطقه‌ای، صادرات کشور را افزایش داد.
دهقان دهنوی با اشاره به تجربه کشورهای مانند ترکیه، مالزی، اندونزی، کره جنوبی، لهستان و برزیل در زمینه توسعه صادرات خاطرنشان کرد: این کشورها توانسته‌اند ارزش صادرات خود را به صدها میلیارد دلار برسانند. بنابراین دستیابی به افزایش قابل توجه صادرات ایران نیز هدفی دور از دسترس نیست، اما مستلزم آن است که برنامه‌ریزی‌ها و افق سیاست‌گذاری کشور بر اساس چنین هدفی ساماندهی شود.
تسهیل مقررات صادراتی در پی شرایط جنگی
او در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت مقررات و موانع داخلی صادرات پرداخت و گفت: در دو سال اخیر پیشرفت قابل توجهی در زمینه تسهیل قوانین صورت گرفته است. گاهی در دل تهدیدها، فرصت‌هایی خلق می‌شود و شرایط جنگی و محدودیت‌های تجاری نیز سبب گردید تا بخشی از مقاومت‌ها در برابر تغییر و تسهیل قوانین کاهش یابد.
رئیس سازمان توسعه تجارت ایران ادامه داد: در این دوره، تعدادی تسهیلات در مقررات ایجاد شده و رویه‌ها نیز به سمت بهبود پیش رفته است. به‌طور کلی، فضای تجاری نسبت به گذشته بهبود یافته، اما هنوز با شرایط ایده‌آل فاصله داریم.
دهقان دهنوی با تأکید بر ضرورت فعالیت صادرکنندگان و فعالان حوزه خصوصی در فضایی با حداقل موانع داخلی، یادآور شد: برای دستیابی به این هدف، نیازمند تلاش بیشتری در زمینه مقررات‌زدایی و تسهیل فرآیندهای تجاری هستیم.
او در پایان ابراز امیدواری کرد که با استمرار اصلاحات، بهبود زیرساخت‌های تجاری و بهره‌برداری از ظرفیت‌های صادراتی کشور، بستر لازم برای افزایش صادرات غیرنفتی فراهم شود و اقتصاد ایران بتواند از مسیر صادرات، نیازهای خود را تأمین و نفت را به عنوان سرمایه‌ای بین‌نسلی حفظ نماید.
منبع: باشگاه خبرنگاران
