طرح تورم صفر حامی تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان است و کاهش نقش واسطه‌ها به بهبود قدرت خرید مردم منجر خواهد شد
اقتصاد۲۴- شروع طرح «تورم صفر» شهرداری تهران از تاریخ ۱۱ مهرماه ۱۴۰۵ با هدف تعدیل قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی به مدت شش ماه آغاز شده و این اقدام قرار است با کمک ۱۰۸ غرفه موجود در میادین میوه و تره‌بار، ۱۸ فروشگاه شهروند و سامانه غیرحضوری شهرزاد، بخشی از هزینه‌های سبد غذایی خانوارها را مدیریت کند.
این طرح شامل اقلامی نظیر برنج، گوشت منجمد، روغن، شکر، ماکارونی، خرما، سویا و حبوبات است، و همچنین مدیریت شهری برنامه‌ای برای افزایش تعداد اقلام را به ۱۷ قلم و توسعه مراکز توزیع به ۲۰۰ واحد اعلام نموده است. در این مقاله به تحلیل این طرح جدید شهرداری پرداخته و نظرات دو کارشناس اقتصادی که به آن موافق و مخالف هستند، بررسی خواهد شد.
مجید گودرزی: کاهش نقش واسطه‌ها در قیمت کالاها تاثیرگذار است
مجید گودرزی، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با اقتصاد۲۴ درباره طرح شهرداری تهران برای عرضه قیمت ثابت ۱۲ قلم کالای اساسی تا پایان سال، این اقدام را به‌ویژه در شرایط جنگ و افزایش قدرت هزینه زندگی، تلاشی برای حمایت همزمان از تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان توصیف کرد.
بنابر گفته‌های وی، فروش مستقیم کالا و کاستن از نقش واسطه‌ها می‌تواند به کاهش هزینه‌های توزیع و بهبود قدرت خرید مردم یاری دهد. اما برای تحقق این هدف، اصلاح مکانیزم توزیع و کاهش اجاره‌بهای واحدهای تجاری نیز از اهمیت خاصی برخوردار است.
چه کمکی طرح تورم صفر به مردم می‌نماید؟
گودرزی به افزایش هزینه‌های زندگی و کاهش قدرت خرید خانوارها اشاره کرده و اظهار داشت: دستمزدها در سال جاری چیزی در حدود ۲۰ تا ۶۰ درصد افزایش یافته است و اگر به صورت میانگین این مقدار را در نظر بگیریم، رشد دستمزدها رقمی در حدود ۴۰ درصد بوده است. در حالی که نرخ تورم به تقریبی ۸۸ درصد رسیده و این فاصله نشان‌دهنده این است که بخش قابل توجهی از قدرت خرید مردم دوباره کاهش یافته است.
وی خاطرنشان کرد: در شرایط فعلی که کشور با تهدیدات محاصره دریایی و محدودیت‌های اقتصادی مواجه است، بخشی از انتظارات تورمی به ناچار به سیاست‌ها تحمیل می‌شود. در این راستا، اقدام شهرداری برای ارائه کالاهای اساسی با قیمت ثابت می‌تواند به کاهش این انتظارات و دعم از مصرف‌کنندگان کمک کند.
این کارشناس اقتصادی همچنین ادامه داد: چنین طرحی می‌تواند از تولیدکنندگان نیز حمایت کند، زیرا بسیاری از صنایع برای ادامه فعالیت خود ملزم به جایگزینی مواد اولیه و منابع با قیمت‌های جدید هستند. در عین حال، محدودیت‌های صادرات یا کاهش توانایی دسترسی به بازارهای خارجی ممکن است عرضه برخی کالاها در بازار داخلی را افزایش داده و کمک به کاهش قیمت‌ها نماید.
بیشتر بخوانید: طرح تورم صفر شهرداری تهران تنها با تثبیت قیمت‌ها به موفقیت نمی‌رسد/ کیفیت کالا، شفافیت و عدم ایجاد تورم از منابع اهمیت دارد
گودرزی به اهمیت توجه به هزینه‌های تولید اشاره کرده و گفت: لازم است که بین هزینه‌های واقعی تولید و قیمت فروش کالا در بازار داخلی هماهنگی وجود داشته باشد. در بعضی موارد، محصولاتی که پیش از این صادر می‌شدند، اکنون با محدودیت مواجه‌اند، اما همچنان با قیمت‌های تحت تاثیر بازارهای جهانی به مصرف‌کنندگان داخلی عرضه می‌شوند.
وی تصریح کرد: در حالی که دستمزد نیروی کار در داخل کشور به صورت ریالی پرداخت می‌شود، برخی از تولیدکنندگان برای قیمت‌گذاری محصولات خود از قیمت‌های جهانی استفاده می‌کنند، بدون اینکه درآمدها و دستمزدهای مصرف‌کنندگان داخلی متناسب با آن تغییر یافته باشد. این امر فشار بیشتری بر دوش خانوارها می‌گذارد.
فروش مستقیم کالا می‌تواند قدرت خرید مردم را ارتقا بخشد
این کارشناس اقتصادی به نقش واسطه‌ها در افزایش قیمت کالاها اشاره کرد و گفت: بخش توزیع در اقتصاد ایران دچار مشکلات جدی است و به طور مکرر به تولیدکننده آسیب می‌زند و هزینه بیشتری را به مصرف‌کننده تحمیل می‌کند. در این وضعیت، برخی واسطه‌ها بدون اینکه ارزش افزوده معقولی ایجاد کنند، سهمی قابل توجه از سود زنجیره توزیع را کسب می‌کنند.
گودرزی افزود: اگر شهرداری بتواند محصولات را به طور مستقیم از تولیدکننده خریداری و عرضه نماید، با کاهش تعداد واسطه‌ها می‌توان قیمت تمام‌شده کالاها را کاهش داد. این اقدام می‌تواند توان خرید مردم را افزایش دهد؛ به ویژه در شرایطی که افزایش متناسب حقوق و دستمزد به سادگی امکان‌پذیر نیست، ولی با اصلاح شیوه عرضه می‌توان هزینه دسترسی به اقلام را کاهش داد.
او با بیان اینکه بخش توزیع در کشور دچار مشکلات اساسی است، تأکید کرد: شهرداری با توجه به منابع و توانایی‌هایی که دارد، می‌تواند در بهبود این وضعیت مؤثر باشد. البته ضرورت دارد که برای اجرای چنین طرحی، مجموعه‌ای از اقدامات هم‌سو با آن اتخاذ گردد تا در نهایت مزایای آن نصیب هم تولیدکننده و هم مصرف‌کننده شود.
اجاره‌بهای واحدهای تجاری نیز نیاز به تعدیل دارد
گودرزی به هزینه‌های اجاره واحدهای تره‌بار اشاره کرد و گفت: یکی از مسائل مهمی که باید به آن توجه شود، اجاره‌های بالای واحدهای تره‌بار است. بسیاری از فروشندگانی که این واحدهای تجاری را از شهرداری اجاره کرده‌اند، مجبورند هزینه اجاره را در قیمت نهایی کالا و محصولات خود لحاظ کنند.
وی افزود: اگر شهرداری در کنار اجرای طرح تثبیت قیمت‌ها، برای متعادل‌سازی اجاره‌بهای واحدهای تجاری نیز اقدام کند، می‌تواند حمایت بیشتری از تولیدکنندگان، فروشندگان و مصرف‌کنندگان داشته باشد.
این کارشناس اقتصادی بیان داشت: اجاره‌های سنگین و افزایش هزینه‌های فعالیت اقتصادی، از یک سو کسب‌وکارها را دچار رکود می‌کند و از سوی دیگر، خرید مایحتاج ضروری را برای مصرف‌کنندگان سخت‌تر می‌سازد. در نتیجه، کاهش فشار هزینه‌های اجاره به همراه اصلاح ساختار توزیع می‌تواند بخشی از مشکلات موجود را حل کند.
شهرداری نباید مانع عرضه کالا با قیمت‌های پایین‌تر شود
گودرزی در ادامه به اهمیت اصلاح سیستم عرضه کالاها تأکید کرده و گفت: در برخی موارد، قیمت کالاها در غرفه‌های میادین میوه و تره‌بار شهرداری حتی بالاتر از قیمت همان کالاها در برخی فروشندگان دیگر است. در چنین وضعیتی، اگر هدف ایجاد ثبات قیمتی و حمایت از مصرف‌کنندگان باشد، باید امکان عرضه محصولات با قیمت پایین‌تر نیز فراهم شود.
وی همچنین افزود: صرف تعیین قیمت ثابت برای کالاها کافی نیست و لازم است که مجموعه‌ای از تدابیر جهت بهبود شرایط تولید، توزیع و مصرف اتخاذ گردد.
به گفته این کارشناس اقتصادی، استفاده از ظرفیت‌های شهرداری برای عرضه مستقیم کالا، کاهش هزینه‌های واسطه‌گری و تعدیل اجاره‌بهای واحدهای تجاری می‌تواند به بهبود قدرت خرید مردم و یاری رساندن به تولید کمک کند.
برزو حق‌شناس: استفاده از منابع تورم‌زا، در درازمدت به اقشار آسیب‌پذیر ضربه می‌زند
برزو حق‌شناس، کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با اقتصاد۲۴ درباره طرح تورم صفر شهرداری تهران گفت: اجرای این طرح‌ها ممکن است در کوتاه‌مدت تصویری از حمایت از مصرف‌کنندگان ترسیم کند، اما اگر تحقق آن مستلزم استفاده از منابع تورم‌زا باشد، در درازمدت به همان اقشار آسیب‌پذیر که هدف حمایت قرار دارند، آسیب خواهد زد.
چرا به جای ۱۲ قلم کالا، قیمت ۷۰ قلم کالا تثبیت نمی‌شود؟
حق‌شناس با طرح این سؤال که چرا تنها ۱۲ قلم کالا در طرح تورم صفر مورد توجه قرار گرفته، گفت: اگر تثبیت قیمت‌ها ممکن است، پس چرا به جای ۱۲ قلم، قیمت ۷۰ قلم کالا ثابت نگردد؟ همچنین اگر این طرح قابل اجراست و می‌توان تورم را کنترل کرد، چرا مختص تهران باشد و به سرتاسر کشور گسترش نیابد؟
این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: یکی از مشکلات بنیادین این طرح این است که سیاست‌های مشابه معمولاً تأثیرات بلندمدتی ندارند. هر کالای مشخصی قیمتی دارد و اگر قرار بر تثبیت آن است، بایستی منابع تأمین آن به‌طور واضح مشخص گردد.
وی تصریح کرد: اگر قسمتی از منابع این طرح از طریق چاپ پول تأمین شود، نتیجه‌اش تورم خواهد بود. در این وضعیت، ممکن است در کوتاه‌مدت اقداماتی برای تثبیت قیمت چند قلم کالا صورت گیرد، اما با استفاده از منابع تورم‌زا، در بلندمدت همان اقشاری که باید منتفع شوند، آسیب بیشتری می‌بینند.
کاهش حاشیه سود، کافی نیست برای تأمین هزینه تثبیت قیمت‌ها
حق‌شناس درباره منابع احتمالی طرح تورم صفر، از جمله صرفه‌جویی ناشی از خرید مستقیم از تولیدکنندگان و کشاورزان و کاهش حاشیه سود پیش‌بینی‌شده میادین میوه و تره‌بار و فروشگاه‌های شهروند، گفت: کاهش حاشیه سود و خرید مستقیم از تولیدکننده دارای تفاوت‌های بنیادینی از تثبیت قیمت‌هاست. اگر هدف این باشد که کالاها با قیمتی پایین‌تر نسبت به دیگر عرضه‌کنندگان فروخته شوند، موضوع از وقتی که قرار باشد قیمت کالا برای مدتی ثابت بماند، متفاوت است. در فضایی با تورم، قیمت‌ها به تدریج افزایش می‌یابد و برای تثبیت قیمت‌ها به منابع مشخصی نیاز است.
این کارشناس اقتصادی ادامه داد: نمی‌توان تنها با اعتماد به خرید مستقیم از کشاورز یا کاهش حاشیه سود، هزینه تثبیت قیمت‌ها را تأمین کرد. چرا که بهای کالاها در طول زمان دارای نوسانات است و ثابت نگه داشتن آنها نیازمند منابع مالی معین می‌باشد.
احتمال شکل‌گیری بازار ثانویه وجود دارد
حق‌شناس در مورد احتمال ایجاد رانت برای برخی تولیدکنندگان و شکل‌گیری بازار سیاه یا بازار ثانویه به‌دلیل اجرای طرح بیان داشت: هر جا نظام چندقیمتی در حاکم باشد، بستری برای فساد فراهم می‌شود.
او تأکید کرد: این موضوع محدود به بازار یک کالا نمی‌شود و موضوعی است که یک اصل اقتصادی را در برمی‌گیرد. برقراری نظام چندنرخی، بستر مناسبی را برای بروز فساد می‌سازد.
وی با اشاره به همکاری دولت با این طرح، گفت: اگر چنین طرحی قابلیت اجرا دارد، باید مشخص شود چرا اجرای آن به تهران محدود است و چرا در بقیه کشور عملی نمی‌شود. اعلام شده است که آقای پزشکیان با این طرح موافق است و حمایت خود را از آن اعلام کرده است؛ اما آیا ایشان رئیس جمهور مردم تهران است که چنین طرح‌های محدود را می‌پذیرد؟
