مهرداد اخلاقی بدون لباس نظامی کلیددار وزارت دفاع شد/ مروری بر وزرای دفاع جمهوری اسلامی در دهه‌های گذشته + جدول

خبرآنلاین: چشم انتظاری‌ها بالاخره به پایان رسید و با رأی اعتماد نمایندگان، مهرداد اخلاقی کتابچی در قامت وزیر دفاع کلیددار نظامی‌ترین وزارت‌خانه دولت شد. آن هم در شرایطی که جلسه رأی اعتماد او به صورت مجازی برگزار شده و کشور در خطر وقوع دوباره جنگ قرار دارد. از همین رو، بهارستانی‌ها در نشست امروز پس از دفاع مسعود پزشکیان، رئیس دولت چهاردهم و استماع توضیحات وزیر پیشنهادی و همچنین شنیدن نظرات موافقان و مخالفان، در نهایت با برنامه‌ها و صلاحیت اخلاقی کتابچی وزیر پیشنهادی دفاع با ۲۳۷ رأی موافق، ۱۵ رأی مخالف و بدون رأی ممتنع از مجموع ۲۷۷ نماینده حاضر در جلسه موافقت کردند.

تصمیم سخت پزشکیان برای وزارت دفاع

بدون شک یکی از تصمیمات سخت مسعود پزشکیان انتخاب یک گزینه برای سکانداری «وزارت دفاع» بوده است، او پیش از این امیر عزیز نصیرزاده را به عنوان وزیر دفاع دولت چهاردهم انتخاب کرده بود که در جریان حمله اسرائیل و آمریکا در اسفندماه سال گذشته به شهادت رسید. در این میان، اگر چه ایران و آمریکا به صورت موقت عملیات نظامی خود را متوقف کرده‌اند اما تحولات اخیر حکایت از شروع دوباره جنگ سوم علیه تهران دارد و از همین رو، انتخاب دوباره وزیر دفاع برای رئیس‌جمهور تصمیمی مهم و دشوار محسوب شده است.

آن هم وزارتخانه‌ای که مطابق با قانون وظیفه تجهیز نیروهای دفاعی برای مقابله با تهدیدات احتمالی را عهده‌دار است و سازمان‌های مهمی چون سازمان صنایع دفاع، سازمان صنایع هوافضا، سازمان صنایع هوایی، شرکت صنایع الکترونیک ایران، سازمان صنایع دریایی و … زیرمجموعه آن تعریف شده‌اند.

بر اساس مأموریت‌های مهم تعریف‌شده برای وزارت دفاع که وزارتخانه‌ای «فراقوه‌ای» نیز محسوب می‌شود و ارتباط مستمر با سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی دارد، نظر ستاد کل نیروهای مسلح و دفتر نظامی فرماندهی کل قوا ضروری است. بر همین اساس نیز انتخاب یک گزینه جامع‌الاطراف در همه دولت‌ها انتخابی مهم و سخت بوده است. با این حال یکی از مهم‌ترین نکات انتخاب اخلاقی کتابچی، این است که او برخلاف برخی وزیران پیشین دفاع، سابقه اصلی‌اش نه در «فرماندهی نیروهای نظامی» که در تخصصی‌ترین ساختارهای «صنعتی وزارت دفاع» حضور داشته است.

او که دومین وزیر دفاع بدون سابقه نظامی است، سال‌ها در مجموعه‌های مرتبط با صنایع موشکی و هوافضایی فعالیت داشته و نامش از میانه دهه ۱۳۸۰ در اسناد مربوط به برنامه موشکی ایران دیده می‌شود، کما این که در سال ۱۳۸۷ بود که با عنوان رئیس گروه صنعتی شهید باکری در فهرست تحریم‌های آمریکا قرار گرفت و یکی از مقاماتی بود که نامش در قطعنامه تحریمی ۱۷۴۷ نیز ذکر شده بود. او در سال ۱۳۹۳ با حکم حسین دهقان به ریاست سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع رسید و حالا در رأس وزارتخانه‌ای قرار گرفته است که از زمان تأسیس تاکنون، فراز و نشیب‌های مختلفی را پشت سر گذاشته و چهره‌های متعددی را در جایگاه وزارت به خود دیده است.

یک وزارتخانه و چند اسم/ چند وزیر دفاع شهید شده‌اند؟

«وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران» پس از انقلاب اسلامی تا خردادماه ۱۳۶۳ با عنوان «وزارت دفاع ملی» فعالیت می‌کرد، این وزارتخانه در فاصله بین سال‌های ۶۳ تا ۶۸ نیز «وزارت دفاع» نامیده می‌شد.

از سال ۶۸ با ادغام وزارت دفاع وقت و وزارت سپاه پاسداران، «وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران» شکل گرفت. همچنین در ۱۴ دولت تشکیل‌شده در نظام جمهوری اسلامی تاکنون ۱۵ چهره نظامی سکاندار این وزارتخانه بوده‌اند. مصطفی چمران، سرلشکر جواد فکوری، سرلشکر موسی نامجو و امیر عزیز نصیرزاده، چهار وزیر دفاعی بوده‌اند که به شهادت رسیده‌اند.

مسن‌ترین و جوان‌ترین وزیر دفاع

در دولت سازندگی با مدیریت آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، جوان‌ترین وزیر دفاع منصوب شده است. محمد فروزنده که در دولت دوم هاشمی رفسنجانی جایگزین اکبر ترکان شده بود در زمان انتصاب، ۳۳ سال سن داشت. البته اکبر ترکان نیز در لیست وزرای جوان قرار داشته و در زمان وزارت خود ۳۷ سال سن داشته است.

در این میان اگرچه تاکنون اطلاعات زیادی از تاریخ تولد مهرداد اخلاقی کتابچی، وزیر دفاع جدید دولت در دسترس نیست و برخی از سایت‌ها سال تولد او را (۱۳۳۳-۱۳۳۲) در نظر گرفته‌اند، اما با احتساب سن او در زمان انتصاب، او با ۷۳ سال سن، مسن‌ترین وزیر دفاع تا به این لحظه بوده است. پیش از او، محمدتقی ریاحی که در زمان دولت موقت مهدی بازرگان از فروردین تا شهریور سال ۱۳۵۸ مسئولیت این وزارتخانه را بر عهده داشت، با ۶۹ سال سن در زمان انتصاب، این عنوان را در اختیار داشته است.

وزیرانی که در خارج از کشور فوت کردند

وزرای این وزارتخانه نیز هرکدام سرنوشت خاص خود را داشته‌اند. از ۱۶ وزیر آن بعد از پیروزی انقلاب، ۷ وزیر اول آن فوت کرده یا شهید شده‌اند. تا پیش از انتصاب اخلاقی کتابچی، اکبر ترکان تنها وزیر غیرنظامی این وزارتخانه بود و دریابان شمخانی با هشت سال وزارت، بیشترین زمان تصدی بر این پست را داشته است.

در میان وزرای دفاع سابق محمد تقی ریاحی براساس اطلاعات ثبت‌شده از ایران مهاجرت کرده بود و در مرداد ۱۳۶۷ در نیس فرانسه بر اثر سکته قلبی درگذشت. احمد مدنی نیز در سال ۱۳۸۴ در ۷۶سالگی در آمریکا درگذشت.

محمد سلیمی نیز که در زمان جنگ ایران و عراق مسئول دفتر مشاوره امام خمینی(ره) در امور نظامی و مسئول ستاد جنگ‌های نامنظم بود، در دولت اول میرحسین در سال‌های ۱۳۶۰-۱۳۶۴ به عنوان وزیر دفاع فعالیت کرد در بهمن ۱۳۹۴، پس از یک دوره طولانی بیماری در ۷۸سالگی درگذشت. اکبر ترکان نیز از دیگر وزرای دفاعی است که در قید حیات نیست و در اردیبهشت ماه ۱۴۰۰ درگذشت.

* در جدول زیر اسامی وزرای دفاع و سوابق آنان آمده است؛

۲۹۲۱۵