اضافه شدن ۵۰۰ هزار تومان به کالابرگ؛ این مبلغ چه میزان از هزینه‌های معیشتی خانواده‌ها را تأمین می‌کند
اقتصاد۲۴- پس از گذشت ماه‌ها که مبلغ یک‌میلیون‌تومانی کالابرگ ثابت مانده بود، دولت در نهایت تصمیم به افزایش ۵۰ درصدی این اعتبار برای گروه اول از مشمولان گرفت. با این حال، بر مبنای محاسبات اقتصادنیوز، هزینه تهیه سبد ۱۱ قلم کالای اساسی در میانه مهرماه برای هر نفر به حدود ۴.۱ میلیون تومان می‌رسد؛ در حالی که اعتبار ۱.۵ میلیون‌تومانی تنها ۳۶ درصد از این مقدار را پوشش می‌دهد. این در شرایطی است که تورم نقطه‌ای محصولات خوراکی در شهریور ماه به بیش از ۱۲۱ درصد رسید.
از روز شنبه، ۱۸ مهرماه ۱۴۰۵، افزایش اعتبار ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ الکترونیکی برای برخی از مشمولان اجرایی شد. طبق اعلام وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در این مرحله، اعتبار کالابرگ از یک میلیون تومان به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان ارتقا یافت.
به ظاهر این اقدام به افزایش ۵۰ درصدی حمایت معیشتی دولت از خانوارهای کم‌درآمد اشاره دارد؛ اما بررسی دقیق‌تر آن در کنار روند تورم خوراکی‌ها و رشد قیمت کالاهای اساسی، نگاه جدیدی را به تأثیر واقعی این افزایش بر توان خرید خانوارها ارائه می‌دهد.
از دی‌ماه ۱۴۰۴ که اعتبار یک‌میلیون‌تومانی کالابرگ در نسخه جدید کلید خورد، تا مهرماه ۱۴۰۵، قیمت اقلامی نظیر روغن، برنج، گوشت، لبنیات و تخم‌مرغ چندین بار افزایش یافته است، در حالی که حمایت مالی دولت در این مدت ثابت باقی مانده بود.
اکنون سوال این است که افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ واقعاً چه میزان از هزینه‌های واقعی خرید کالاهای اساسی را پوشش می‌دهد؟ آیا یک نفر با اعتبار ۱.۵ میلیون‌تومانی قادر خواهد بود چه مقدار از سبد غذایی مورد بررسی را تأمین کند و فاصله میان اعتبار دولت و هزینه خرید این کالاها برای یک خانواده چهارنفره به چه اندازه است؟
به منظور پاسخ به این سوالات، اقتصادنیوز مقدار سبد ۱۱ قلمی اعلام‌شده از سوی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی را با قیمت‌های رصدشده در بازار در روزهای منتهی به ۱۸ مهرماه مقایسه کرده است.
نتایج این بررسی نشان می‌دهد که اگرچه افزایش اخیر می‌تواند بخشی از فشار معیشتی بر خانوارهای مشمول را کاهش دهد، اما بخشی قابل توجه از هزینه‌های تأمین کالاهای اساسی به بیرون از اعتبار حمایتی دولت مرتبط است.
محاسبات اقتصادنیوز با توجه به مقادیر اعلامی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و قیمت‌های اعلام شده در میادین میوه و تره‌بار در مهرماه ۱۴۰۵ انجام شده است.
بدین ترتیب، مقدار مرغ در اعلام وزارت رفاه یک کیلوگرم در نظر گرفته شده بود، اما در سناریوی اصلی این گزارش، خرید دو کیلوگرم مرغ مد نظر قرار گرفته است. قیمت شیر نیز با تبدیل تقریباً وزن به حجم و قیمت تخم‌مرغ بر اساس وزن تقریبی یک شانه ۳۰ عددی محاسبه شده است. میانگین حبوبات نیز بر اساس نرخ نمونه‌های عدس، لوبیا چیتی و نخود محاسبه گردیده است.
طبق محاسبات اخیر، هزینه تهیه سبد غذایی مورد بررسی برای هر نفر در نیمه مهرماه عملاً به چهار میلیون و ۱۲۷ هزار تومان می‌رسد.
باید در نظر داشته باشیم که برخی از نرخ‌های استفاده شده مربوط به میادین میوه و تره‌بار است، مکان‌هایی که طبق گزارش‌های بازار برخی کالاها را با قیمت‌های پایین‌تری نسبت به فروشگاه‌های معمولی عرضه می‌کنند. بنابراین، هزینه خرید همین مقدار کالا از دیگر فروشگاه‌ها ممکن است بیشتر از رقم محاسبه‌شده باشد.
هزینه خرید برنج و گوشت قرمز؛ بیشتر از اعتبار کالابرگ
یکی از نکات جالب توجه در جدول، سهم بالای اقلام پروتئینی و برنج در مجموع هزینه سبد است. مطابق با نرخ‌های مورد بررسی، خرید دو کیلوگرم برنج ایرانی حدود ۸۴۵ هزار تومان هزینه در بر دارد. از سوی دیگر، قیمت نیم کیلوگرم گوشت منجمد گوساله به حدود ۷۷۲ هزار و ۵۰۰ تومان می‌رسد.
به این ترتیب، مجموع هزینه برای خرید این دو قلم به یک میلیون و ۶۱۷ هزار و ۵۰۰ تومان می‌رسد. این رقم از کل اعتبار ۱.۵ میلیون‌تومانی کالابرگ فراتر است؛ در حالی که هنوز هزینه خرید شیر، پنیر، ماست، مرغ، تخم‌مرغ، روغن، حبوبات، ماکارونی و قند و شکر نیز به آن افزوده نشده است.
در واقع، حتی بدون در نظر گرفتن تمام نیازهای غذایی یک فرد، تأمین برخی از کالاهای اصلی می‌تواند کل اعتبار حمایتی دولت را صرف کند.
اعتبار ۱.۵ میلیون‌تومانی، چه میزان از سبد غذایی را پوشش می‌دهد؟
با مشخص شدن هزینه سبد مورد نظر، می‌توان نسبت سهم پوشش اعتبار دولت را تعیین کرد. در سناریوی اصلی این گزارش، هزینه تأمین سبد ۱۱ قلمی برای یک فرد چهار میلیون و ۱۲۷ هزار و ۴۰۰ تومان تخمین زده شده است.
با اعتبار پیشین یک میلیون تومان، تنها ۲۴.۲ درصد هزینه این سبد می‌توانست تأمین شود. در صورت افزایش اعتبار به ۱.۵ میلیون تومان، سهم پوشش دولت به ۳۶.۳ درصد می‌رسد.
به عبارت دیگر، افزایش جدید اعتبار، سهم پوشش سبد را حدود ۱۲.۱ واحد درصد افزایش می‌دهد؛ اما هنوز نزدیک به ۶۴ درصد هزینه کالاهای مورد بررسی خارج از لحاظ اعتبار کالابرگ قرار دارد.
فردی که اعتبار ۱.۵ میلیون‌تومانی را دریافت می‌کند، برای خرید تمام مقادیر مشخص‌شده در سبد باید حدود دو میلیون و ۶۲۷ هزار تومان دیگر از منابع خود هزینه نماید.
بیشتر بخوانید:ارسال پیامک‌های افزایش رقم کالابرگ آغاز شد
این نسبت همچنین برای محاسبه هزینه خانوار اهمیت دارد؛ زیرا با افزایش تعداد اعضای خانواده، هم مجموع اعتبار کالابرگ و هم هزینه تخمینی سبد افزایش می‌یابد.
خانواده چهار نفره؛ شش میلیون تومان اعتبار در برابر هزینه‌ای بالغ بر ۱۶.۵ میلیون تومان
این مقادیر مصرفی برای چهار نفر در نظر گرفته شود، هزینه تهیه سبد ماهانه برای یک خانواده چهارنفره به حدود ۱۶ میلیون و ۵۱۰ هزار تومان خواهد رسید.
در عین حال، اعتبار پیشین این خانواده چهار میلیون تومان بود و در صورت افزایش اعتبار همه اعضا به ۱.۵ میلیون تومان، مجموع کالابرگ خانوار به شش میلیون تومان خواهد رسید.
بنابراین، حتی با این افزایش، خانواده برای تأمین مقادیر محاسبه‌شده از کالاهای اساسی به حدود ۱۰ میلیون و ۵۱۰ هزار تومان منابع اضافی نیاز خواهد داشت.
محاسبات اقتصادنیوز براساس جدول شماره یک و شرط تخصیص ۱.۵ میلیون تومان اعتبار به ازای هر نفر انجام شده است.
نکته مهم این است که محاسبه هزینه یک خانواده چهار نفره، با فرض مصرف برابر سرانه برای هر چهار نفر انجام گرفته است.
از سوی دیگر، هزینه ۱۶.۵ میلیون‌تومانی تنها مختص به ۱۱ گروه کالایی منتخب وابسته است. هزینه خرید نان، میوه، سبزیجات و سایر مواد غذایی ناخالص، و همچنین هزینه مسکن، حمل‌ونقل، درمان، آموزش و دیگر هزینه‌های خانوار در این رقم محاسبه نشده است.
اعتبار ثابت ماند؛ قیمت خوراکی‌ها چقدر افزایش یافته است؟
برای درک ابعاد اثر ثابت ماندن اعتبار، لازم است روند افزایش قیمت خوراکی‌ها را با رشد حمایت دولت مقایسه کنیم.
در حالی که مبلغ کالابرگ یک‌میلیون‌تومانی از دی ماه ۱۴۰۴ تا پیش از افزایش در مهر ماه ثابت باقی ماند، آخرین گزارش مرکز آمار نشان می‌دهد که قیمت گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات نسبت به یکدیگر با تورم نقطه‌به‌نقطه سه‌رقمی مواجه است.
در این مدت برخی اقلام کالابرگ، مانند روغن، تخم‌مرغ و برنج نیز شاهد افزایش قیمت‌های قابل توجهی بوده‌اند و سهم اعتبار دولت از هزینه تأمین کالاها به طرز ملموسی کاهش یافته است.
البته برای محاسبه دقیق میزان کاهش قدرت خرید کالابرگ از دی‌ماه تا مهرماه، باید هزینه یک سبد کاملاً یکسان را با مقادیر ثابت و قیمت‌های هر دو مقطع زمانی محاسبه کرد.
به همین دلیل، مقایسه مستقیم تورم نقطه‌ای ۱۲۱.۸ درصدی شهریور با افزایش ۵۰ درصدی اعتبار مهر، به‌تنهایی نمی‌تواند به‌خوبی نشان‌دهنده میزان دقیق کاهش قدرت خرید کالابرگ باشد؛ زیرا این دو رقم، دوره‌های زمانی و ترکیب متفاوتی دارند.
با این وجود، آنچه به وضوح نمایان است، ثابت ماندن اعتبار در وضعیتی می‌باشد که قیمت کالاهای ضروری به شکل مستمر رو به افزایش بوده است.
بدین ترتیب، بخشی از افزایش ۵۰۰ هزار تومانی مهرماه می‌تواند به منزله جبران کاهش قدرت خرید در ماه‌های پیشین به شمار آید، نه لزوماً به عنوان افزایش خالص قدرت خرید خانوار نسبت به ابتدایی‌ترین اجرای طرح.
وعده جبران فصلی افزایش قیمت چه سرنوشتی پیدا کرد؟
مسئله کلیدی دیگری که در ارزیابی سیاست کالابرگ باید مورد توجه قرار گیرد، مفاد آیین‌نامه دولت برای تضمین امنیت غذایی و حفظ قدرت خرید خانوارها است.
هیئت وزیران در تاریخ ۱۰ دی‌ماه ۱۴۰۴ آیین‌نامه «تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم» را به تصویب رسانده است؛ این آیین‌نامه هدفش انتقال حمایت به مصرف‌کننده نهایی و حفظ قدرت خرید خانوارها را اعلام کرده است.
طبق ماده ۳ این آیین‌نامه، افزایش هزینه ناشی از تغییر قیمت اقلام سبد کالابرگ باید به‌صورت فصلی ارزیابی و از محل منابع حساب پشتیبان، از طریق افزایش اعتبار جبران شود.
با این حال، از آغاز اجرای اعتبار یک‌میلیون‌تومانی تا مهر ۱۴۰۵، هیچ گونه افزایش عمومی و متناسب از این مبلغ برای جبران تغییر قیمت اقلام کالابرگ به طور مؤثر عملیاتی نشده است.
اکنون دولت با افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار برای نخستین گروه از مشمولان، قدمی در جهت افزایش حمایت برداشته است؛ اما سؤال اصلی این است که آیا این اقدام به یک سازوکار منظم برای تعدیل اعتبار به تناسب قیمت کالاهای اساسی تبدیل خواهد شد؟
اگر افزایش اعتبار به صورت نامنظم اتفاق بیفتد، تداوم تورم می‌تواند یک بار دیگر بخشی از توان خرید را کاهش دهد.
بنابراین، مسئله فقط مرتبط با افزایش مبلغ کالابرگ نیست، بلکه به چگونگی اجرای تعهد دولت به حفظ قدرت خرید خانوارها در درازمدت مربوط می‌شود.
کالابرگ بزرگ‌تر شود؛ آیا سفره خانوار نیز بزرگ‌تر خواهد شد؟
افزایش ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ، در کوتاه‌مدت به مشمولان امکان خرید بیشتری خواهد داد و ممکن است بخشی از فشار ناشی از افزایش قیمت مواد غذایی را کاهش دهد.
با این حال، ارزیابی هزینه کالاهای اساسی در نیمه مهرماه نشان می‌دهد که بین اعتبار دولت و هزینه خرید مقادیر مشخص‌شده از ۱۱ گروه کالایی فاصله قابل توجهی وجود دارد.
براساس محاسبات این گزارش، هزینه سبد مورد بررسی برای یک نفر به حدود ۴.۱ میلیون تومان و برای یک خانواده چهار نفره به حدود ۱۶.۵ میلیون تومان می‌رسد.
در مقابل، اعتبار ۱.۵ میلیون‌تومانی تنها حدود ۳۶ درصد از هزینه این سبد را تأمین می‌کند و یک خانواده چهار نفره در فرض دریافت شش میلیون تومان کالابرگ نیز برای خرید کل اقلام مورد بررسی، به بیش از ۱۰ میلیون تومان منابع دیگر نیاز خواهد داشت.
این شکاف در شرایطی ایجاد شده که تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها در شهریورماه به بیش از ۱۲۱ درصد رسیده و اقلامی نظیر روغن، لبنیات، تخم‌مرغ و گوشت در طی یک سال با افزایش قیمت شدید روبه‌رو بوده‌اند.
از سوی دیگر، هنوز افزایش اعتبار جدید به تمامی دریافت‌کنندگان کالابرگ نرسیده و تعیین وضعیت سایر گروه‌ها به تصمیم دولت و تأمین منابع بستگی دارد.
در چنین اوضاعی، موضوع اصلی بیشتر از آنکه فقط میزان افزایش اعتبار باشد، به پایداری قدرت خرید آن مرتبط می‌شود.
افزایش ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ ممکن است بخشی از فشار معیشتی خانوارها را کاهش دهد؛ لیکن اگر اعتبار حمایتی مطابق با هزینه‌های واقعی کالاهای اساسی تنظیم نشود، تداوم تورم می‌تواند مجدداً فاصله میان اعتبار کالابرگ و هزینه‌های زندگی خانوار را افزایش دهد.
منبع: اقتصاد نیوز
