زن عدالتخواه در مقابله با سلطه: اعتبار دوباره جایزه صلح نوبل / روایت‌های ناگفته از زندگی و دستاوردهای ناوی پیلای؛ دریافت‌کننده نوبل صلح ۲۰۲۶

به اطلاع خبرآنلاین می‌رسد که کمیته نوبل نروژی در اسلو، ناوانیتم پیلای، حقوقدان و قاضی دیوان بین‌المللی دادگستری (که به عنوان ناوی پیلای نیز شناخته می‌شود) را به‌عنوان برنده جایزه صلح نوبل سال ۲۰۲۶ معرفی کرده است.

این جایزه به این حقوقدان ۸۵ ساله اعطا شده است در حالی که سیستم‌های حقوق بین‌الملل تحت فشارهایی بی‌سابقه قرار دارند و دادگاه‌های فراملی با تهدیدها و تحریم‌های فزاینده‌ای روبرو هستند.

یورگن واتنه فرایدنس، رئیس کمیته نوبل نروژ در بیانیه‌ای رسمی بیان کرد: «در جهانی که بیش از هر زمانی دیگر دچار جنگ و خشونت است، حمایت از نهادهایی که مسئولیت حفظ حقوق بین‌الملل را به دوش می‌کشند و ترویج مأموریت‌هایشان، کلید دستیابی به جهانی آرام و صلح‌آمیز است.»

تحلیلگران بر این باورند که انتخاب پیلای به‌عنوان برنده این جایزه، هشداری مستقیم و سمبلیک به رهبران جهانی، به ویژه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا به‌دلیل تحریم قضات دیوان کیفری بین‌المللی، و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل به‌عنوان متهم اصلی در پرونده‌های جنایات جنگی در خاورمیانه محسوب می‌شود.

از فقر دوربان تا شکستن ساختارهای نژادی در دادگاه عالی

زندگی پیلای بهترین نماد مقاومت در برابر ساختارهای سرکوبگر نژادی است.

او در سال ۱۹۴۱ (۱۳۲۰ خورشیدی) در دوربان، آفریقای جنوبی به دنیا آمد و در خانواده‌ای محروم از تامیل‌های هند بزرگ شد؛ پدرش راننده اتوبوس و مادرش به خاطر قوانین تبعیض‌آمیز آپارتاید از حق تحصیل محروم بود.

در مصاحبه‌ای که او اخیراً انجام داده، به یاد دارد که در دوران جوانی به خاطر رنگ پوستش با تحقیر و توهین مواجه می‌شد، اما آموخت که هیچ‌گاه در برابر تبعیض سر تسلیم فرود نیاورد.

پس از فارغ‌التحصیلی از رشته حقوق در سال ۱۹۶۷، هیچ یک از دفاتر وکالت متعلق به سفیدپوستان مایل به استخدام او نبودند؛ این امر سبب شد که او به‌عنوان نخستین زن غیرسفیدپوست، دفتر وکالت مستقل خود را در استان ناتال تأسیس کند.

او سال‌ها به‌طور شجاعانه وکالت زندانیان سیاسی در جزیره روبن (از جمله دوستان نلسون ماندلا) را برعهده گرفت و صدای بی‌صدایان در بازداشتگاه‌های رژیم آپارتاید شد.

پیلای در دهه ۱۹۸۰ به ایالات متحده مهاجرت کرد و در سال ۱۹۸۸ موفق به دریافت دکتری علوم قضایی از دانشکده حقوق دانشگاه هاروارد گردید.

پس از فروپاشی رژیم آپارتاید، نلسون ماندلا در سال ۱۹۹۵ او را به‌عنوان نخستین زن رنگین‌پوست به عضویت دادگاه عالی آفریقای جنوبی منصوب کرد که این امر فصل جدیدی را در تاریخ عدالت این کشور پدید آورد.

تحولی حقوقی در روآندا و بنیان‌گذاری احکام نسل‌کشی

نقطه عطف کارنامه تاریخی پیلای در عرصه بین‌المللی به حضور او در دادگاه کیفری بین‌المللی برای روآندا (ICTR) در سال ۱۹۹۵ و سپس ریاست بر این دیوان در سال ۱۹۹۹ برمی‌گردد.

در حین محاکمه ژان پل آکایسو، شهردار پیشین تابا، او حکمی پیشگامانه و تاریخی را صادر کرد که برای نخستین بار در تاریخ حقوق کیفری بین‌المللی، تجاوزهای جنسی سازمان‌یافته و خشونت‌های جنسی ناشی از درگیری‌ها را به‌عنوان مصداق بارز جنایت نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت به رسمیت شناخت.

یاسمین سوکا، وکیل سرشناس حقوق بشر، در ستایش این دستاورد گفت که حکم آکایسو تجارب دردآور قربانیان را در مرکز عدالت بین‌المللی قرار داد و پیلای با شجاعت نشان داد که احکام قضایی می‌توانند ابزاری بازدارنده در برابر خشونت‌های جنگی باشند.

پیلای بعدها به‌عنوان قاضی در دیوان کیفری بین‌المللی لاهه (ICC) فعالیت کرد و از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴ به ریاست کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد (OHCHR) انتخاب شد.

او در طول دوره تصدی خود بر این نهاد بین‌المللی، بدون توجه به فشارهای دیپلماتیک از جانب قدرت‌های بزرگ، گزارش‌های متعددی را درباره نقض سیستماتیک حقوق بنیادین بشر در سطح جهانی منتشر کرد.

گزارش تاریخی غزه و تأیید حقوقی نسل‌کشی

پر سر و صداترین پرونده در سال‌های پایانی فعالیت پیلای، ریاست او بر کمیسیون مستقل بین‌المللی تحقیق سازمان ملل درباره اراضی اشغالی فلسطین از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ بود.

این کمیسیون در سپتامبر ۲۰۲۵ گزارشی جامع منتشر کرد که بر اساس آن، اسرائیل به شکل رسمی به ارتکاب جنایت نسل‌کشی علیه ساکنان نوار غزه متهم گردید.

در این گزارش تأکید شد که مقامات ارشد تل‌آویو از جمله بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور و یوآو گالانت، وزیر جنگ پیشین این رژیم، به‌طور سازمان‌یافته به تحریک برای ارتکاب نسل‌کشی پرداخته‌اند و اقدامات نظامی آنان مطابق با چهار بند از پنج بند کنوانسیون جلوگیری از نسل‌کشی سال ۱۹۴۸ می‌باشد.

پیلای در واکنش به انتقادات تند مقامات اسرائیلی و تحسین حامیانش گفت: «بسیاری از شجاعت من قدردانی کردند و من شگفت‌زده شدم؛ چرا باید برای بیان حقیقت شجاعت لازم باشد؟ یک قاضی قانون را تفسیر کرده، شواهد را می‌بیند و تصمیمی بی‌طرفانه اتخاذ می‌کند.»

او هم‌اکنون به‌عنوان قاضی ویژه در دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) بر پرونده نسل‌کشی علیه دولت میانمار نظارت دارد.

مهم‌ترین دستاوردهای مدیریتی و حقوقی ناوی پیلای

بازگرداندن اعتبار نوبل پس از جنجال‌های اخیر

اعطای جایزه نوبل صلح به پیلای در سالروز صد و بیست و پنجمین سالگرد تأسیس این جایزه، به عنوان گامی در راستای احیای اعتبار این نشان معتبر ارزیابی می‌شود.

در سال گذشته، اهدای این جایزه به ماریا کورینا ماچادو، یکی از چهره‌های مخالف ونزوئلا به‌دلیل درخواست‌هایش برای مداخله نظامی خارجی با اعتراض‌های گسترده‌ای مواجه گردید؛ جنجالی که با اهدای نمادین مدال به ترامپ در کاخ سفید تشدید شد، در حالی که کمیته نوبل تأکید کرد که این جایزه صلح غیرقابل انتقال است.

پیلای در مراسم اعلام خبر در شهر تاریخی نورنبرگ آلمان—محل برگزاری دادگاه‌های نازی‌ها پس از جنگ جهانی دوم—با طعنه‌ای مهربان گفت که اگر تشویق‌ها ادامه یابد، ممکن است جایزه‌اش را با ترامپ شریک شود.

سیریل رامافوسا، رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی با تبریک این افتخار، تأکید کرد که پیلای دنباله‌رو سنت شخصیت‌های بزرگی نظیر آلبرت لوتولی و اسقف دزموند توتو است که برقراری صلح واقعی را با ریشه‌کنی تبعیض و تحقق عدالت مرتبط کردند.

مدال طلای نوبل و جایزه ۱۲ میلیون کرونی سوئدی (معادل یک میلیون و ۲۰۰ هزار دلار) در تاریخ ۱۰ دسامبر (۲۰ آذر) در سالن شهرداری اسلو به این قاضی باتجربه اهدا خواهد شد؛ پاداشی برای زنی که در طول همه دوران حرفه‌ای خود نشان داد که صلح پایدار تنها از مسیر پاسخگویی قدرت‌ها و پرداختن به عدالت برای بی‌پناهان ممکن می‌باشد.