از سوئیفت تا بلاک چین؛ تحریمها به کیفپول نفوذ کردند/ تتر چگونه سیستم مالی ایران را دنبال میکند
اقتصاد۲۴- شرکت تتر، به عنوان بزرگترین صادرکننده ارز دیجیتال با ثبات قیمت در دنیا، در گزارش جدید خود از همکاری نزدیک و مستقیم با وزارت خزانهداری ایالات متحده برای مسدود کردن بیش از ۵۵۰ میلیون دلار از داراییهای رمزارزی مرتبط با جمهوری اسلامی ایران خبر داده است. طبق آمارهایی که در این گزارش منتشر شده، این اقدام بخشی از یک طرح نظارتی وسیعتر است که تا کنون منجر به مسدودسازی بیش از ۴.۹ میلیارد دلار از داراییهای دیجیتال موجود در آدرسها و کیفپولهای مرتبط با نهادها و افراد تحت تحریم در ایران شده است.
این رویداد بیسابقه در عرصه رمزارزها نمایانگر تغییرات جدی در رفتار بازیگران متمرکز بازار دیجیتال بوده و نشان میدهد که آرزوی استفاده بیدغدغه و ایمن از استیبلکوینها به منظور دور زدن فشارهای مالی بینالمللی به چالشهای حقوقی و فنی بزرگی دچار شده است.
اقدام اخیر شرکت تتر بیانگر نفوذ نهادهای تحریمکننده غربی بر بازارهای ظاهراً غیررسمی و نوظهور مالی است. دلار دیجیتال تتر که سالها به عنوان یکی از ابزارهای اصلی برای تسهیل روابط تجاری غیررسمی، انتقال سریع ارز و تسویه حسابهای بینالمللی شناخته میشد، اکنون به ابزاری برای اعمال محدودیتهای شدید تبدیل شده است. اعلام این خبر موجب نگرانی گستردهای در میان فعالان اقتصادی، معاملهگران و تحلیلگران بازار سرمایه شده است، چرا که حجم داراییهای بلوکهشده نشاندهنده این واقعیت است که دامنه ردیابیها به طور چشمگیری فراتر از محدودیتهای اولیه رفته و چندین شریان مالی را در بر گرفته است.
کدگذاریهای متمرکز در قلب فناوری غیرمتمرکز
برای درک چگونگی مسدودسازی این مقدار زیاد از سرمایه، لازم است که به ساختار فنی و ویژگیهای حقوقی ارزهای دیجیتال متمرکز نگاهی عمیقتر بیاندازیم. بسیاری از فعالان اقتصادی که با مفاهیم پایهای بلاکچین آشنایی ندارند، بر این باور سنتی بودند که فضای ارزهای دیجیتال به دلیل ماهیت رمزنگاریشدهاش، کاملاً غیرقابلردیابی و غیرقابلمسدود کردن است. اما واقعیت نشان میدهد که ارزهای با قیمت ثابت مانند تتر، به طور کامل با این تصور عمومی مغایرت دارند.
شرکت تتر به عنوان یک نهاد خصوصی و متمرکز، توکنهای خود را بر روی شبکه بلاکچین صادر میکند و کد قراردادهای هوشمند این ارز قابلیت افزودن گزینه لیست سیاه را داراست. این ویژگی به شرکت اجازه میدهد تا تنها با ارسال یک دستور رایانهای، هر آدرس یا کیفپول خاصی را در سطح جهانی برای همیشه مسدود کرده و امکان هر نوع تراکنش را از دارنده آن سلب کند.
ردیابی هوشمند در بلاکچین و ابزارهای تحلیلی شفاف
پروسه شناسایی این کیفپولها بر خلاف رویههای سنتی بانکی، بر اساس تحلیلهای هوشمند دفتر کل عمومی انجام میشود. دفتر کنترل داراییهای خارجی خزانهداری آمریکا با مساعدت شرکتهای تحلیل بلاکچین مثل چینالیسیز، تمامی تراکنشهای ورودی و خروجی صرافیها و کیفپولها را رصد میکند. فناوریهای مدرن تحلیل دادههای آنچین به این نهادها این امکان را فراهم میسازد تا مسیر حرکت پولها را از منبع اولیه تا رسیدن به صرافیهای بزرگ شناسایی کنند. وقتی که یک آدرس دیجیتال با هویتهای تحت تحریم مرتبط میشود یا رفتارهای مالی مشابهی را نشان میدهد، تمام شبکههای مرتبط با آن تحت نظارت قرار گرفته و آدرسهای پایانی به شرکت تتر گزارش میشوند تا در لیست سیاه قرار گیرند. ۵۵۰ میلیون دلار اخیر نیز نتیجه همین فرآیند ردیابی مرحله به مرحله بوده است.
فشارهای کنگره و تغییر استراتژی در عالم دیجیتال
تحلیل و بررسی گزارشهای منتشر شده در رسانههای معتبر حوزه فناوری و اقتصاد همانند کویندسک و کوینپوتیتو، علل اصلی این عقبنشینی و همکاری بیسابقه شرکت تتر با نهادهای دولتی آمریکا را شفاف میکند. در ماههای اخیر، فشار سیاسی شدیدی از سوی قانونگذاران آمریکایی و اعضای سنا بر مدیریت تتر وارد شده بود. سناتورهای آمریکایی این شرکت را به ایجاد بستری مناسب برای شکلگیری یک نظام بانکی سایه متهم کرده و به نهادهای تحت تحریم اجازه میدهند بدون نظارتهای بینالمللی به مبادلات دلاری مشغول شوند. آنها حتی تهدید کرده بودند که در صورت عدم همکاری جامع، مجوزها و فعالیتهای تجاری تتر را در سیستم مالی بینالمللی به مخاطره خواهند انداخت.
بیشتر بخوانید: کوچ سرمایه از بورس به کریپتو؛ ورود با نقشه، نه از سر خستگی
در پاسخ به این فشارها، پائولو آردوینو، مدیرعامل تتر، به طور رسمی اعلام کرد که استراتژی این شرکت به همکاری فعالانه و پیشگیرانه با آژانسهای امنیتی و دادگستری ایالات متحده و دفتر کنترل داراییهای خارجی تغییر یافته است. تتر با هدف اثبات شفافیت و حفظ جایگاه خود در بازار رقابتی ارزهای دیجیتال، تصمیم به پیروی کامل از دستورات قضایی و تحریمی واشنگتن گرفته است. این تغییر استراتژی به وضوح نشان میدهد که صادرکنندگان بزرگ استیبلکوینها، اولویت را به حفظ منافع خود در بازار جهانی و بقا در ساختار شرکتیشان میدهند و حاضر نیستند به خاطر هیچ کشور خاص، تنبیهات سختگیرانه ایالات متحده را به جان بخرند.
شکست محاسباتی در انتخاب ابزارهای جایگزین
این حجم از توقیف دارایی، لزوم آسیبشناسی عمیقتری در خصوص سیاستگذاریهای اقتصادی و روشهای مواجهه با محدودیتهای تجاری را به همراه دارد. در سالهای اخیر، چندین کارشناس و تصمیمگیرنده در حوزه تجارت خارجی، کریپتو و به ویژه تتر را به عنوان یک گزینه طلایی و میانبری بیدردسر برای جایگزینسازی سیستم بانکی سنتی معرفی کرده بودند. آنها با اتکا به فرضیه دوری از سامانه سوئیفت، بر این باور بودند که مبادلات دیجیتال از نگاه نهادهای نظارتی پنهان میمانند. اما رویدادهای اخیر نشاندهنده این واقعیت است که اتکا به تتر تحتالشعاع یک اشتباه محاسباتی در درک ماهیت داراییهای دیجیتال قرار گرفته است.
نخستین ایراد جدی در این تفکر، نادیده گرفتن متمرکز بودن تتر است. تتر، برخلاف پادشاه ارزهای دیجیتال یعنی بیتکوین، شبکهای غیرمتمرکز ندارد. ذخایر دلاری پشتوانه تتر در بانکهای تحت نظارت واشنگتن نگهداری میشود و این شرکت ملزم به رعایت تمام استانداردهای مربوط به مبارزه با پولشویی و اجرای مقررات تحریمی است. دومین چالش، شفافیت ذاتی بلاکچین است. تمامی تراکنشها در دفتر کل تتر به صورت عمومی قابل مشاهدهاند و هیچ انتقال مالی قابل توجهی نمیتواند از دید نرمافزارهای تحلیلی پیشرفته پنهان بماند. بنابراین، استفاده از چنین ابزاری برای معاملات کلان از همان ابتدا ریسک بالایی میآفریند.
تنگنا در تجارتهای موازی و هزینههای رو به افزایش
خروج ۴.۹ میلیارد دلار سرمایه به واسطه انجماد به معنای وارد آمدن آسیب جدی به شبکههای تجاری موازی و افزایش هزینههای مبادلات فرامرزی است. هنگامی که آدرسهای دیجیتال مسدود میشوند، نه تنها سرمایه بلوکه میگردد، بلکه زنجیرهای از تعهدات تجاری معوق باقی میماند که صادرکنندگان و واردکنندگان را با چالشهای عمیق حقوقی و مالی روبهرو میسازد. از طرفی، این ماجرا ریسک معاملاتی با واسطهها را به شکل قابل توجهی افزایش میدهد، زیرا اکنون کمتر فردی مایل است ریسک نگهداری یا انتقال حجم زیاد تتر را برای صرافیها و بنگاههای تجاری مرتبط تحمل کند.
تجارب نشان داده است که صرافیهای غیررسمی و واسطههای مالی در چنین شرایطی کارمزدهای خود را به شدت افزایش میدهند تا ریسک بالای مسدودسازی را جبران کنند. این موضوع در نهایت هزینه تمامشده واردات کالا و نرخ ارز را در داخل کشور دستخوش افزایش بیشتری قرار میدهد و فشار نهایی آن بر دوش مصرفکنندگان و سبد معیشتی مردم حس میشود. اتکای به روشهای پرخطر و بازارهای ناپایدار، به جای کاهش اثر تحریمها، چالشهای جدیدی را به معادلات اقتصادی اضافه کرده است.
لزوم تجدیدنظر در حکمرانی اقتصادی و ابزارهای مالی
مسدودسازی ۵۵۰ میلیون دلار دارایی ارزی در گام جدید تتر، زنگ خطری جدی برای مدیریت اقتصادی کشور است. ماجرای تتر و خزانهداری آمریکا نشان میدهد که در دنیای مدرن کنونی، هیچ ابزار مالی متمرکزی خارج از نظارت نهادهای قدرت اقتصادی بزرگ وجود ندارد. دلخوش کردن به راهکارهای موقتی، ابزارهای غیرشفاف و میانبرهای پرمخاطره دیجیتالی، بدون پشتوانه دیپلماتیک و بهبود روابط مالی، تنها به اختلاف افتادن سرمایههای تجاری ارزشمند منجر خواهد شد.
حکمرانی اقتصادی مؤثر نیازمند واقعبینی، شفافیت و تلاش برای بازسازی روابط بانکی رسمی است. اگرچه بازار ارزهای دیجیتال میتواند فضایی برای نوآوری یا مبادلات خرد را فراهم کند، اما هرگز نمیتواند جایگزین تجارت شفاف، دیپلماسی فعال اقتصادی و پیوستن به پیمانهای مالی بینالمللی باشد. تا زمانی که ساختارهای تجاری بر اساس مسیرهای پایدار و استانداردهای جهانی قرار نگیرند، ابزارهای جانشین مانند استیبلکوینهای متمرکز همواره همچون شمشیر دو لبهای عمل خواهند کرد که لبه تیز آن، سرمایههای ملی را به خطر و نابودی میاندازد.
