حمایت ماهانه ۲ میلیون تومانی از مادران/ جزئیات طرح کارت امید مادر
در سالهای اخیر، تغییرات قابل توجهی در شاخصهای جمعیتی کشور، به خصوص در زمینه ازدواج و زاد و ولد، مشاهده شده است؛ این روند نگرانکننده که از چند سال پیش به آن اشاره شده، حالا با آمارهای رسمی تازه، ابعاد بیشتری به خود گرفته است. نرخ ازدواج در دهههای گذشته به طور مداوم کاهش یافته و به موازات آن تعداد زاد و ولدها نیز در حال کاهش است. جدیدترین گزارشها نشان میدهد که نرخ باروری کل کشور به ۱.۴۴ فرزند سقوط کرده است، به این معنا که به طور میانگین هر زن در سن باروری کمتر از دو فرزند به دنیا میآورد. این رقم زیر سطح جانشینی جمعیت قرار دارد و اگر این فرایند ادامه یابد، ممکن است آینده جمعیتی ایران با مشکلات جدی مواجه شود.
کارشناسان به شدت نسبت به تداوم این وضعیت هشدار میدهند، زیرا ممکن است در دهههای آینده عواقب گستردهای به همراه داشته باشد؛ از جمله کاهش نیروی کار جوان، افزایش درصد سالمندان و فشار مضاعف بر نظام بهداشتی، صندوقهای بازنشستگی، بازار کار و ساختار اقتصادی و رفاهی کشور. همچنین تغییر در ترکیب سنی جامعه ممکن است پیامدهای اجتماعی و فرهنگی به دنبال داشته باشد که به طور کامل بازسازی آن نیازمند سالها برنامهریزی و هزینه خواهد بود.
در کنار تمام این نگرانیها، یکی از اصلیترین شکایات خانوادهها و زوجهای جوان، کمبود حمایتهای لازم برای والدین، به ویژه مادران باردار یا دارای فرزند است. اگرچه قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت به منظور تقویت فرزندآوری تدوین شده، اما بخش عمدهای از تسهیلات آن به فرزندان سوم و بیشتر اختصاص یافته است. این در حالی است که بر اساس آمارهای رسمی، بسیاری از خانوادههای ایرانی تنها یک یا دو فرزند دارند و درنتیجه بسیاری از آنها از این تسهیلات بیبهره میمانند. به عقیده کارشناسان، اگر سیاستهای تشویقی نیز به فرزندان اول و دوم تعلق گیرد، تأثیر بسیار بیشتری در افزایش نرخ باروری خواهد داشت.
در این شرایط و در آستانه روز مادر، دبیر ستاد ملی جمعیت خبر خوشی برای تمامی مادران، صرفنظر از تعداد فرزندانشان، اعلام میکند که ممکن است کمی امید به حمایت دولت از مادران را افزایش دهد.
۷۳ درصد متولدین، فرزندان اول و دوم هستند
دکتر مرضیه وحید دستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت، در گفتوگو با تسنیم درباره مشوقهایی که عمدتاً بر فرزند سوم و بالاتر معطوف است، بیان کرد: ما عده زیادی از افراد مجرد در سنین باروری داریم و بایستی برای این گروه مشوقهایی در نظر بگیریم که در قوانین کمتر به آن پرداخته شده است. نکته دیگر، مشوقهایی است که برای فرزند سوم و بالاتر تعیین شده است. طبق آمار سال ۱۴۰۳، به وضوح مشاهده میشود که حدود ۷۳ درصد از متولدین فرزندان اول و دوم را تشکیل میدهند و تنها ۲۷ درصد فرزند سوم و بالاتر هستند. بر اساس آمار دقیق سازمان ثبت احوال، در سال ۱۴۰۳ تعداد و درصد فرزندان سوم با کاهشی ۲.۴ درصدی مواجه بوده است. در حالیکه فرزندان چهارم و پنجم افزایش یافتهاند، اما این افزایش، با توجه به مجموع حدود ۳۰ هزار نفر، تأثیر چندانی بر نرخ باروری کلی و رشد جمعیت نداشته است. بنابراین به نظر میرسد که منطقی است اگر اصلیترین جمعیت تحتتأثیر فرزندان اول و دوم باشد، مشوقها نیز تنها محدود به فرزند سوم و بالاتر نباشد و میان کلیه فرزندان، به ویژه اول و دوم توزیع شود.
وی افزود: تجربه جهانی نشان میدهد که در کشورهایی که نرخ باروری به کمتر از سطح جایگزینی رسیده، سرمایهگذاری بر فرزند سوم و بیشتر تأثیر چندانی بر رشد جمعیت ندارد؛ به ویژه زمانی که نرخ باروری کلی به زیر ۱.۵ افت کند. بنابراین بهتر است مشوقها به تمام فرزندان تخصیص یابد.
دستجردی ادامه داد: خوشبختانه بررسیهایی انجام دادهایم و مشاهده شده که اگر مسائل را از منظر مسئلهمحور ببینیم و برای هر چالش راهحل خاصی طراحی کنیم، شانس موفقیت بیشتر خواهد بود. زیرا موضوع جمعیت و زاد و ولدچندوجهی است و عواملی همچون فرهنگ، اقتصاد و مسائل اجتماعی همگی نقش عمدهای ایفا میکنند. به همین دلیل برای یک معضل چندوجهی، باید راهحلهایی چندجانبه وجود داشته باشد.
طراحی کارت امید برای تمامی مادران دارای فرزند تا ۲ سال
وی همچنین با اعلام یکی از اقدامات اخیر، «کارت امید مادر»، تصریح کرد: تجربه کشورهای مختلف که طرحهایی مشابه این کارت داشتهاند، نشان میدهد که این نوع حمایتها میتواند در مقاطعی خاص مؤثر واقع شود. ما نیز با توجه به تجارب جهانی و علم جمعیتشناسی این طرح را تنظیم کردهایم. مقام معظم رهبری نیز بارها تأکید کردهاند که نباید اجازه دهیم که جمعیت کشور در چند دهه آینده به ۲۰ تا ۳۰ میلیون نفر کاهش یابد؛ آن هم با درصد بالای افراد ناتوان. ایشان تاکید کردهاند که باید به مسئله جمعیت به نحو علمی، منطقی و عالمانه برخورد گردد.
وی اشاره کرد: اگر حرکت ما به صورت علمی و منطقی باشد، میتوانیم برای هر چالش راهکارهای مؤثری داشته باشیم و از فرصت باقیمانده تا بسته شدن پنجره جمعیتی در سال ۱۴۲۵ بهرهبرداری کنیم.
دبیر ستاد ملی جمعیت در خصوص زمان اجرایی و جزئیات کارت امید مادر نیز توضیح داد: این کارت انشاءالله از تاریخ ۱/۱/۱۴۰۵ به مرحله اجرا خواهد رسید. رئیسجمهور در ۲۴ شهریور ۱۴۰۴ آن را به عنوان رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی امضا کردند. یکی از دلایل اصلی طراحی این کارت، جهش ناگهانی قیمت پوشک در سال ۱۴۰۴ بود که از حدود ۱۰۰ هزار تومان به بیش از ۴۰۰ هزار تومان رسید. بررسیها نشان داد که اقدام به حذف نرخگذاری در پی آزادسازی ارز ترجیحی، باعث افزایش شدید قیمتها شده است. در حال حاضر قیمت شیرخشک، پوشک و دیگر ملزومات نوزاد نیز با افزایش همراه بوده است. به همین دلیل تصمیم گرفتیم اقدام هدفمندی برای احیای حس حمایت دولت در خانوادهها انجام دهیم تا حداقل بخشی از هزینههای سنگین دوران آغازین زندگی کودک جبران شود.
وی افزود: طبق طرح، کارت امید مادر به مدت دو سال ـ به صورت ماهیانه از تاریخ ۱/۱/۱۴۰۵ به مبلغ ۲ میلیون تومان شارژ خواهد شد؛ به عبارت دیگر، به مدت ۲۴ ماه مداوم هر ماه ۲ میلیون تومان به این کارت اضافه میشود. این کارت برای مادران در سرتاسر کشور و در تمامی مناطق و برای تمام فرزندان در هر مرتبهای طراحی شده تا عدالت برقرار گردد. این کارت به نام مادر صادر میشود؛ چرا که مادر بار اصلی بارداری، زایمان، شیردهی و مراقبتهای اولیه ۳۰ ماهه از نوزاد را بر عهده دارد.
وی ادامه داد: در ایران معمولاً کمکها به سرپرست خانوار تعلق میگیرد که معمولاً مردان هستند اما این بار کارت به مادر داده میشود تا نشاندهد که ارزش و زحمات مادران دیده شده و مطمئناً مخارج آن به نفع فرزند خواهد بود.
وی تصریح کرد: دو سال ابتدایی زندگی کودک، زمانی بسیار حیاتی است که ۸۰ درصد رشد هوشی، شناختی، رفتاری، زبانی و حرکتی او در این دوره شکل میگیرد. اگر کودک در این دو سال به لحاظ تغذیه، عاطفه و امنیت روانی حمایت مناسبی دریافت کند، در آینده شخصیتی سالمتر خواهد داشت و بسیاری از هزینههای تربیتی و آموزشی در سالهای بعد کاهش خواهد یافت.
اثر ۷۵ درصدی اقتصاد بر فرزندآوری از نگاه ایرانیها
وی در پاسخ به سوالی در خصوص دلایل عدم تمایل بعضی زوجها به داشتن فرزندان بیشتر، خاطر نشان کرد: در پیمایش ملی ارزشها و نگرشهای ایرانیان از جوانان پرسیده شد که چه عواملی بیشترین تأثیر را بر فرزندآوری دارد که ۷۴.۷ درصد (تقریباً ۷۵ درصد) مسائل اقتصادی و رشد اقتصادی را به عنوان مهمترین عامل معرفی کردند. تقریباً ۳۵ درصد تسهیلات و حمایتهای دولتی را دارای اهمیت دانستند و حدود ۳۰ درصد نیز بر حمایتهای خانوادگی و شغلی تأکید کردند. به طور کلی، ۷۵ درصد مردم بر این باورند که مشکلات اقتصادی و راهکارهای مربوط به آن، اصلیترین عامل مؤثر بر فرزندآوری است.
۴۷۲۳۶
