آیا هوش مصنوعی قادر است نیازهای عاطفی انسانها را برطرف سازد؟
با افزایش محدودیتهای دسترسی نوجوانان به چتباتهای همدم، یک کارشناس سلامت روان در استرالیا به این نکته تأکید کرده است که وابستگی نسل جدید به رباتهایی که احساسات شبیهسازیشدهای دارند، میتواند به تدریج روابط انسانی را تحت تأثیر منفی قرار دهد و منجر به افزایش احساس تنهایی و مشکلات روانی در درازمدت شود.
این همدمهای مبتنی بر هوش مصنوعی به طوری طراحی شدهاند که علاوه بر ارائه پاسخ به سؤالات، بهعنوان دوستان دائمی برای کاربران عمل کنند و از طریق یادآوری جزئیات شخصی و گفتگوهای طولانی و مستمر نوعی ارتباط عاطفی پایدار را برقرار نمایند.
این سیستمها برای نوجوانانی که از انزوا رنج میبرند، به نظر میرسد که نقش یک پناهگاه عاطفی را ایفا کنند؛ با این حال، متخصصان بر این باورند که این وضعیت بیشتر شبیه یک آزمایش اجتماعی بدون نظارت است. دوره نوجوانی به دلیل نوسانهای عاطفی و مهارتهای شناختی در حال شکلگیری، نیاز به ارتباطات واقعی دارد و وجود چتباتی که همیشه در دسترس بوده و هیچگاه انتقادی نمیکند، میتواند منجر به روابط وابستگیزا شود.
به اعتقاد کارشناسان، مشکل تنها به محتوای پاسخهای این چتباتها محدود نمیشود، بلکه در جنبههایی است که آنها نمیتوانند بیان کنند. این رباتها توانایی تقلید همدلی را دارند اما نمیتوانند بازخورد عاطفی واقعی ارائه دهند. در ایالات متحده، یک خانواده پس از خودکشی پسر ۱۴ ساله خود که مدتی با یک چتبات گفتگو میکرد، از شرکتی که همدم هوش مصنوعی ارائه میدهد شکایت کردند؛ واقعهای که مناقشات وسیعی درباره مسئولیتپذیری این فناوریها به وجود آورده است.
استرالیا از پیشگامان در این حوزه بوده و اقداماتی رسمی در این زمینه صورت داده است. مسئول امنیت فضای سایبری در این کشور به چند پلتفرم هوش مصنوعی اخطارهای الزامی ارسال کرده و از آنها خواسته است که درباره نحوه حفاظت از کودکان در برابر محتوای مربوط به خودآزاری و مسائل جنسی توضیحات لازم را ارائه دهند.
تحقیقات نشان میدهند که نوجوانان معمولاً استفاده از این چتباتها را با هدف رسیدن به آرامش یا سرگرمی آغاز میکنند، اما به مرور زمان نسبت به آنها وابستهتر میشوند. همانطور که تفریحات مانند قمار میتوانند در صورت عدم کنترل به اعتیاد منجر شوند، همدمهای هوش مصنوعی نیز ممکن است با الگوهای رفتاری مشابه وابستگی عاطفی ایجاد کنند.
کارشناسان بر این باورند که محیط دیجیتال باید هم مانند فضاهای فیزیکی استانداردهای ایمنی داشته باشد. نیاز به شفافیت در نحوه ذخیرهسازی مکالمات و نظارت بر آنها بسیار مهم است. همچنین لازم است که نوجوانان تلقی کنند که آرامش ناشی از ارتباط با چتبات، احساسی مصنوعی است و نمیتواند جایگزین روابط انسانی باشد.
در حالی که برخی شرکتهای سازنده شروع به محدودیت دسترسی افراد زیر ۱۸ سال کردهاند، اما این نگرانیها همچنان ادامه خواهد داشت مگر اینکه به طور همزمان با آموزش، قانونگذاری و پاسخگویی همراه شود.
