اختلاف زمانبندی فرود بر ماه میان «ناسا» و «اسپیسایکس»
افزایش مشکلات در ارتباط با موشک «استارشیپ»(Starship) شرکت «اسپیسایکس»(SpaceX) در طول سال گذشته، زمانبندی مربوط به این پرتابگر و فضاپیمای توسعهیافته بهعنوان بخشی از مأموریت «آرتمیس ۳»(Artemis 3) را دچار تأخیر کرده است. ناسا پیشبینی کرده بود که این پرتاب در سال ۲۰۲۷ انجام شود، اما به نظر میرسد برنامه زمانبندی اسپیسایکس با این هدف در تضاد است و نگرانیهای قبلی مقامات ناسا درباره آمادگی استارشیپ را تقویت میکند.
بر اساس یک سند داخلی اسپیسایکس که روزنامه «پولیتیکو»(Politico) موفق به دسترسی به آن شده، این شرکت ژوئن ۲۰۲۶ را بهعنوان تاریخ اولین نمایش سوختگیری مداری استارشیپ و ژوئن ۲۰۲۷ را برای فرود بدون سرنشین بر روی ماه تعیین کرده است. اسپیسایکس برآورد میکند که اگر استارشیپ بتواند با موفقیت آزمونهای مورد نیاز را طی کند و به برنامه زمانی کنونیاش پایبند بماند، نخستین تلاش برای انجام یک ماموریت سرنشیندار به سطح ماه در سپتامبر ۲۰۲۸ صورت خواهد گرفت.
در گزارش پولیتیکو آمده است که اسپیسایکس هنوز این زمانبندیها را به ناسا اطلاع نداده، اما قصد دارد آنها را در قالب یک برنامه یکپارچه که در ماه دسامبر ارائه خواهد کرد، لحاظ کند. این شرکت تصریح کرده که زمانبندیاش از قرارداد اصلی با ناسا خارج است و امیدوار است که با همکاری این آژانس، مهلتهای جدیدی را تعیین کند.
بر مبنای برنامه زمانی فعلی ناسا، ماموریت آرتمیس ۲ که پیش از آرتمیس ۳ انجام خواهد شد، ممکن است در فوریه ۲۰۲۶ به پرتاب برسد. این ماموریت فضانوردان را به دور ماه پرتاب خواهد کرد، اما شامل فرود آنها بر روی سطح ماه نمیشود. مأموریت آرتمیس ۱ در نوامبر ۲۰۲۲ نیز یک ماموریت بدون سرنشین را به مدار ماه ارسال کرد. به این ترتیب، تأخیر آرتمیس ۳ تا سال ۲۰۲۸، فاصله زمانی میان ماموریتهای برنامه آرتمیس را به بیش از دو سال خواهد رساند. برای مقایسه، از سال ۱۹۶۸ تا ۱۹۷۲ برنامه «آپولو»(Apollo) ناسا تقریباً هر ۴.۵ ماه یک ماموریت از ۱۱ ماموریت خود را انجام میداد.
سند داخلی اسپیسایکس که به پولیتیکو دست یافته، نشاندهنده آن است که زمانبندی این شرکت برای استارشیپ دیگر با برنامه زمانبندی ناسا همخوانی ندارد. استارشیپ در سال ۲۰۲۳ با نخستین پرتاب مرحله بالایی «شیپ»(Ship) به همراه تقویتکننده «سوپر هوی»(Super Heavy) وارد دوره پروازی آزمایشی توسعه خود شد. در دو سال نخست، این وسیله به نقاط عطف کلیدی دستیافتهاست، از جمله بازگشت و بازیابی یک تقویتکننده سوپر هوی با استفاده از بازوهای چاپستیک در برج پرتاب برای گرفتن موشک در هوا.
با این وجود، روند امسال متفاوت بودهاست. از پنج پرتاب استارشیپ در سال ۲۰۲۵، سه پرتاب اول با موفقیت همراه نبوده و هر یک منجر به از دست رفتن مرحله بالایی موشک یا در فضا یا هنگام بازگشت به جو شدند. دو پرتاب اخیر استارشیپ طی سال جاری، تغییر اساسی را برای نسخه دوم آن نمایان کرد و توانستند برخی از قابلیتهای اساسی موشک را با موفقیت به نمایش بگذارند.
اسپیسایکس در حال طراحی استارشیپ برای دستیابی به قابلیت استفاده مجدد کامل است. چنین هدفی هنوز برای یک پرتابگر مداری به تحقق نپیوسته است. این شرکت هدف پرواز مجدد را با تقویتکننده موشک کوچکتر «فالکون ۹»(Falcon 9) به حد کمال رسانده و اگرچه اسپیسایکس به ۵۰۰ پرتاب دست یافته و تعداد زیادی از تقویتکنندههای قبلی خود را از پا درآورده، اما مرحله دوم موشک همچنان یک وسیله نقلیه یکبارمصرف باقی مانده است.
اسپیسایکس با استارشیپ به دنبال قابلیت استفاده مجدد از کل موشک است. این شرکت پیش از این دو پرواز مجدد سوپر هوی را با موفقیت به نمایش گذاشته و در پرتابهای آزمایشی استارشیپ در ۲۶ اوت و ۱۳ اکتبر، فرودهای نرم موفقی را در اقیانوس با مرحله شیپ انجام داده است.
استارشیپ میتواند بارهای بسیار سنگینی را نسبت به موشک فالکون ۹ این شرکت حمل کند و اسپیسایکس امیدوار است تا این فضاپیما را بهعنوان وسیله نقلیهای برای سفر به مریخ معرفی کند. «ایلان ماسک»(Elon Musk)، مدیرعامل اسپیسایکس، ابراز امیدواری کرده که استارشیپ در ۲۰ سال آینده قادر به انتقال یک میلیون نفر به سیاره سرخ باشد. با این حال، استارشیپ پیش از آنکه بتواند به این هدف دست یابد، باید فضانوردان ناسا را بر روی ماه فرود آورد و قبل از سوار کردن پرسنل ناسا، بایستی به چندین هدف دیگر نیز دست پیدا کند.
اگرچه استارشیپ در تلاش برای رسیدن به شرایط عملیاتی، مقدمات نسبتاً قویتری را به دست آورده است، اسپیسایکس همچنان موظف است برخی از قابلیتهای کلیدی این وسیلهنقلیه، از جمله انتقال سوخت مورد نیاز و فرود بدون سرنشین بر روی ماه را اثبات کند. اسپیسایکس برآورد میکند که برای تکمیل تعهدات خود در پروژه آرتمیس ۳، استارشیپ باید تا ۱۲ بار در فضا سوختگیری مجدد داشته باشد تا سوخت کافی برای فرود بر روی ماه و پرتاب دوباره به مدار ماه جمعآوری کند. پس از رسیدن به آنجا، با کپسول «اوریون»(Orion) ناسا که قرار است فضانوردان آرتمیس ۳ را به زمین بازگرداند، ملاقات خواهد کرد.
اگرچه فرود و قابلیت استفاده مجدد برای طراحی استارشیپ بسیار حائز اهمیت هستند، اما برای ماموریت ناسا به ماه حیاتی محسوب نمیشوند. با این حال، آژانس فضایی ممکن است در مسیر طراحی اسپیسایکس بهنحوی قرار گیرد.
