نگرانی از کاهش سن اعتیاد/ آموزش «نه گفتن» به جوانان ضروری است
انواع مختلفی از مواد مخدر از جمله گل، ماشروم و کانابیس که نامهای جذابی دارند، در میان نوجوانان به طور فزایندهای رواج پیدا کردهاند. متاسفانه، این پدیده به گونهای است که آشنایی با این مواد به نوجوانان احساس برتری و روشنفکری میدهد. در همین راستا، موسیقی رپ که طرفداران بسیاری بین جوانان دارد، مملو از اصطلاحات مربوط به اعتیاد است و از علف و الکل صحبت میکند! از طرفی دیگر، مؤسسات متعددی طی سالهای اخیر تلاش کردهاند تا راهکارهایی برای درمان اعتیاد ارائه دهند، از جمله کمپهای ترک اعتیاد و کلینیکهای تخصصی، در حالی که متاسفانه موضوع پیشگیری از اعتیاد به یک امر فراموششده تبدیل شده است.
ایرنا اعلام کرد: واقعیت این است که جامعه ما بیشتر در حال خاموش کردن آتشهای اعتیاد است تا اینکه به ریشهکن کردن علل آن بپردازد و متاسفانه، روند خطرناک اعتیاد همچنان ادامه دارد و سن مصرف کاهش پیدا میکند.
اقدامات پیشگیرانه در زمینه اعتیاد، تلاشی است که هدف آن جلوگیری از تمایل جوانان به استفاده از مواد مخدر و محرکهاست، و این اقدامات ممکن است معطوف به فرد یا محیط اطراف او باشند. به عبارت دیگر، هدف این اقدامات، جلوگیری از افتادن در دام اعتیاد است.
آمارهای موجود درباره سن آغاز اعتیاد چیست؟
گزارشهای متعددی درباره سن آغاز اعتیاد در رسانهها مطرح شده که دامنه آن از ۱۰ تا ۲۴ سال را شامل میشود. این آمارها متاسفانه از نظر علمی بررسی نشدهاند، اما نکته کلیدی این است که اعتیاد در هر سنی میتواند خسارات جبرانناپذیری به همراه داشته باشد و اقدامات لازم برای جلوگیری از آن ضروری است.
معاون پیشگیری و بازتوانی اعتیاد مرکز فوریتهای اجتماعی سازمان بهزیستی کشور بیان کرد: با وجود اینکه گزارشی معتبر از کاهش سن اعتیاد در سالهای اخیر منتشر نشده، اما برخی عوامل محیطی از جمله گسترش شبکههای اجتماعی و دسترسی به اطلاعات نادرست درباره مواد مخدر، میتواند باعث کاهش سن شروع مصرف مواد در برخی گروهها شود.
نورالدین فائقی گفت: برای تعیین دقیق میانگین سن اعتیاد نیاز به پژوهشهای جامع و دادههای موثق است که سازمان بهزیستی در حال همکاری با مراکز تحقیقاتی برای جمعآوری آن است.
دلایل اصلی گرایش زودهنگام به مصرف مواد چیست؟
معاون پیشگیری و بازتوانی اعتیاد مرکز فوریتهای اجتماعی سازمان بهزیستی، عوامل متعددی از جمله ضعف نظارت خانواده، فشار دوستان همسال و کمبود مهارتهای مقابلهای در نوجوانان را به عنوان مهمترین دلایل تمایل زودهنگام به مصرف مواد ذکر کرد.
فائقی افزود: نتایج تحقیقات حاکی از آن است که آگاهی عمومی درباره خطرات مواد مخدر افزایش یافته، اما درک خطر و توانایی «نه گفتن» در بسیاری از نوجوانان هنوز کافی نیست. به همین دلیل، سازمان بهزیستی بر آموزش مهارتهای زندگی و توانمندسازی در تصمیمگیری و مقاومت در برابر فشار همسالان تاکید دارد.
به نقل از وی، در حال حاضر، مواد دخانی و سیگارهای الکترونیکی از جمله مواد خطرناک و پر مصرف در میان نوجوانان به حساب میآیند که میتوانند به دیگر مواد اعتیادآور منجر شوند.
فائقی ادامه داد: پیشنهاد میشود که آموزشهای پیشگیری از اعتیاد از سنین دبستان (۱۰ تا ۱۲ سالگی) شروع شود، زیرا در این سن میتوان نگرشها و رفتارهای خطرناک را به طور مؤثری تغییر داد. مؤثرترین شیوههای آموزشی، روشهای مهارتمحور و تعاملی هستند و نه صرفا هشداردهنده. به عنوان مثال، آموزش مهارتهای ارتباطی، تابآوری، مدیریت هیجان و روشهای نه گفتن به مصرف مواد.
برنامههای مهم پیشگیرانه سازمان بهزیستی برای نوجوانان چیست؟
بیتوجهی به اقدامات پیشگیرانه از اعتیاد در کشور ناشی از ترکیبی از عوامل ساختاری، فرهنگی و اقتصادی در سالهای اخیر بوده، عمده سیاستها به سمت درمان معتادان متمایل بوده است زیرا نتایج آن سریعتر قابل مشاهده است، در حالی که پیشگیری نیازمند زمان بیشتری است و نتایج آن قابل اندازهگیری نیست.
عدم آموزش و عدم اطلاعرسانی عمومی، کمتوجهی به نیازهای نوجوانان در دوران دیجیتال، و همچنین مشکلات اجتماعی و اقتصادی، عدم هماهنگی بین دستگاههای مسئول و از همه مهمتر، کمبود منابع مالی، موجب شده است که اقدامات پیشگیرانه اغلب به بنبست برسند. یکی دیگر از موارد مهم درباره پیشگیری از اعتیاد، برنامههایی است که باید برای کودکان و نوجوانان در این زمینه اجرا شود.
معاون پیشگیری از اعتیاد سازمان بهزیستی در این باره گفت: مسئولیت اصلی آموزش و پیشگیری در محیطهای آموزشی بر عهده وزارت آموزش و پرورش است، اما سازمان بهزیستی نیز در چارچوب وظایف خود و از طریق طرحها و برنامههای جانبی، بهویژه برای گروههای در معرض خطر، فعالیتهای متنوعی اجرا میکند.
فائقی افزود: یکی از برنامههای سازمان بهزیستی در این زمینه، طرح «پازک» (پیشگیری از اعتیاد در زنان و کودکان در معرض خطر) است که هدف آن افزایش آگاهی، مهارتهای زندگی و تابآوری اجتماعی در کودکان، نوجوانان و خانوادههای آسیبپذیر است. این برنامه در مناطق با آسیبهای اجتماعی و در محلات هدف خدمات اجتماعی به اجرا درمیآید.
او همچنین توضیح داد: برنامههای پیشگیرانه بهزیستی عمدتاً در مناطق مستعد آسیب اجتماعی و حاشیهنشین و استانهای با نرخ بالاتر آسیبهای اجتماعی پیادهسازی میشود؛ هدف بهزیستی گسترش این پروژهها در تمام استانها با همکاری نهادهای دیگر است. همچنین سازمان بهزیستی یک شبکه گسترده از مراکز مشاوره و خدمات روانشناختی در سراسر کشور راهاندازی کرده که خدمات تخصصی در زمینههای گوناگون از جمله پیشگیری از آسیبهای اجتماعی و رفتارهای پرخطر نوجوانانه ارائه میدهد.
فائقی ادامه داد: خط تلفن ۱۴۸۰ (صدای مشاور) به صورت ۲۴ ساعته برای پاسخگویی به کودکان، نوجوانان و خانوادهها در دسترس است و خدمات مشاورهای رایگان در زمینه مسائل روانی، تربیتی و اجتماعی عرضه میکند. این مراکز با ارایهدهندگان متخصص و دارای مجوز فعالیت میکنند و بنابراین برای عموم در دسترس و قابل اعتماد هستند.
برای مقابله با پایین آمدن سن اعتیاد چه اقداماتی باید انجام شود؟
معاون پیشگیری از اعتیاد سازمان بهزیستی تاکید کرد: مقابله با کاهش سن اعتیاد به رویکردی چندبعدی نیاز دارد و تنها با اقدامات درمانی یا برخوردهای انتظامی نمیتوان آن را کنترل کرد. پیشنهاد میشود که اصلاح سیاستها در چندین محور میتواند مؤثر واقع شود.
فائقی، تقویت آموزش مهارتهای زندگی و خودمراقبتی از اوایل مهدکودک و دبستان، افزایش نقش خانوادهها از طریق برنامههای اطلاعرسانی و توانمندسازی والدین برای برقراری ارتباط مؤثر با فرزندان، گسترش خدمات اجتماعی و روانشناختی در مدارس و محلات برای شناسایی زودهنگام رفتارهای پرخطر، محدود کردن دسترسی به مواد دخانی و روانگردانها در محیطهای مناسب نوجوانان و فضای مجازی و همچنین تقویت فعالیتهای فرهنگی و ورزشی بهمنظور پر کردن اوقات فراغت را از محورهای اساسی ذکر کرد.
او تاکید کرد: به طور کلی، پیشگیری اثربخش زمانی اتفاق میافتد که سیاستهای آموزشی، اجتماعی و فرهنگی بهصورت هماهنگ و مداوم پیادهسازی شوند.
فائقی تصریح کرد: برخوردهای انتظامی برای کنترل شبکههای توزیع و دسترسی به مواد مهم و الزامی هستند، اما برای پیشگیری از گرایش نوجوانان به اعتیاد، بدون شک آموزشهای فرهنگی و مهارتمحور بسیار اثربخشتر و ماندگارتر خواهند بود. تجارب جهانی و ملی گواه میدهند که آگاهیبخشی، آموزش مهارتهای زندگی، و ایجاد حس تعلق اجتماعی و امید به آینده در جوانان، میتواند نقش پررنگی در کاهش تمایل به مصرف مواد داشته باشد.
ضرورت فوری برای سرمایهگذاری در پیشگیری از اعتیاد
به عقیده کارشناسان، پیشگیری از اعتیاد بر اصول چندگانهای بنا شده است؛ اقداماتی چون آموزش و اطلاع رسانی، تقویت بنیان خانواده، ایجاد محیطهای اجتماعی سالم، کاهش عوامل خطر اجتماعی مثل فقر و بیکاری و اجرای سیاستهایی از جمله کنترل دسترسی به مواد و حتی سیگار. غفلت از اقدامات پیشگیرانه میتواند به افزایش تعداد معتادان، کاهش اثرگذاری درمانها، گسترش آسیبهای اجتماعی، هزینههای اقتصادی بیشتر برای درمان و فرآیندهای حقوقی و مبارزه با مواد منجر شده و به ایجاد ناامنی روانی و اجتماعی و در نهایت کاهش سن اعتیاد منجر شود.
کاهش سن اعتیاد به اعتقاد کارشناسان، تبعاتی نظیر افت تحصیلی، تغییرات خلق و خو و عملکرد، ابتلا به بیماری، اختلالات سلامت روان، ارتکاب به رفتارهای ضد اجتماعی، افزایش تمایلات جنسی و ضررهای مالی ناشی از هزینه برای تامین مواد به همراه دارد.
کارشناسان هشدار میدهند که غفلت از موضوع پیشگیری به معنای پایین آمدن سن اعتیاد و ورود نسل جوانی به چرخه اعتیاد است، چرخهای که به سادگی قابل شکستن نیست. بنابراین، اصلاح سیاستگذاریها از جمله آموزش مهارتهای زندگی به نوجوانان، افزایش آگاهی و تقویت برنامههای فرهنگی و اجتماعی برای پر کردن اوقات فراغت جوانان از اصلیترین نیازهای فوری امروز به شمار میرود.
بدون شک، سرمایهگذاری بر پیشگیری باید نه به عنوان یک گزینه، بلکه به عنوان یک ضرورت فوری تلقی شود؛ ضرورتی که میتواند از ورود نسل جدیدی به دالان تاریک اعتیاد جلوگیری کند.
۲۳۳۲۱۷
