رشد قابل توجه بیماران الکلی؛ «هر شب یکی دو بیمار به خاطر مسمومیت با الکل مراجعه میکنند»/ شیشه بهطور فزایندهای جایگزین هروئین میشود
“`html
جواد مرشدی: در حال حاضر، شاهد افزایش مصرف الکل در ایران هستیم و این در حالی است که عدم وجود آمار معتبر همراه با فقدان پروتکلهای درمانی و آموزشهای پیشگیرانه باعث افزایش خطر مسمومیتهای کشنده ناشی از مشروبات تقلبی شده است.
براساس گزارش سازمان پزشکی قانونی کشور، در سال ۱۴۰۳، ۶ درصد و در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۴، ۵ درصد از موارد مرگ و میر به علت مسمومیت با الکلها اتفاق افتاده است. بر طبق آمار منتشر شده از بیمارستانهای تخصصی مسمومیت، در سال ۱۴۰۳، ۱۰ درصد و در شش ماه اول سال ۱۴۰۴، ۵/۸ درصد از مراجعین به بیمارستانها به دلیل مسمومیت با الکل مراجعه کردهاند. بالاترین آمار مسمومیتها با الکل در سال ۱۴۰۳ در شهرهای کرج، تهران، مشهد، مازندران و اهواز گزارش شده است. به گفته وزارت بهداشت، مردان ایرانی دیگر مانند گذشته از مواد مخدر سنتی مثل تریاک استفاده نمیکنند و حالا الکل به گزینه اصلی تبدیل شده است و میزان مصرف آن نیز روبه افزایش است. متخصصان نیز بر لزوم تدوین سریع راهکارهای جدی، علمی و عملی برای پیشگیری، درمان و ارائه آموزشهای عمومی در این حوزه تأکید دارند.
محمد مشیری، عضو هیات علمی انجمن سمشناسی ایران، در این خصوص به خبرآنلاین میگوید: «بر اساس مشاهدات میدانی من، شاهد افزایش بسیار زیاد بیماران الکلی هستیم.»
متن کامل این گفتوگو در ادامه بخوانید.
افزایش چشمگیر مصرف الکل در کشور
اخیراً اخباری مبنی بر جایگزینی الکل به جای تریاک منتشر شده و گفته میشود که این روند به یک بحران جدید در کشور تبدیل گشته است. همچنین در مدت اخیر، موارد مسمومیت ناشی از مصرف مشروبات و الکلهای تقلبی گزارش شده که در بسیاری از موارد به مرگ منجر شده است. آیا آمار مشخصی در این خصوص وجود دارد؟
آمار دقیق در این زمینه میبایست از سوی سازمان غذا و دارو و سازمان پزشکی قانونی منتشر شود، اما از نظر میدانی میتوانم بگویم که تعداد بیماران الکلی به طور چشمگیری افزایش یافته است. در زمانی که من دانشجو بودم میگفتیم در ایران هیچ بیمار الکلی وجود ندارد، اما حالا در حوزه تخصصی خود، هر روز بیماران الکلی را بستری میکنم و حتی امروز صبح نیز موردی از ترک الکل داشتم. واقعیت این است که مصرف الکل در کشور به وضوح در حال افزایش است.
همه بیماران شیشهای هستند
دلیل تغییر الگوی اعتیاد از مواد مخدر سنتی به سمت الکل و مواد جدید چه میتواند باشد؟
الگوهای اعتیاد در جهان بهمرور زمان تغییر میکند. بهعنوان مثال، حدود ده سال پیش، زمانیکه در مورد مواد مخدر با کشورهای غربی صحبت میکردیم، بیان میکردند که این مشکل مختص کشورهای ما نیست و اصلاً در مورد مواد مخدر مشکلی نداریم. اما امروزه در ایالت متحده و اروپا، فنتانیل به عنوان اصلیترین عامل مرگ ناشی از مواد مخدر شناخته شده است.
در گذشته، اطلاعاتی در خصوص مادهای به نام شیشه وجود نداشت، اما حالا شیشه به جای هروئین را جایگزین کرده است. امروزه، دیگر بیمارانی با اعتیاد به هروئین تزریقی وجود ندارد و اکثر بیماران به مصرف شیشه مشغول هستند. تغییر الگوی اعتیاد به دلیل ورود ترکیبات جدید به بازار، تغییر ذائقهها و فرهنگها شدت یافته است که بهمرور زمان در حال تغییر است. هر روز یک ماده و ترکیب جدید پا به عرصه میگذارد و افراد ممکن است تحت تأثیر تلویزیون، رفتارها و جامعه، الگوی مصرف خود را دچار تغییر کنند.
چرا الکل اکنون به یکی از عوامل اصلی این مسمومیتها تبدیل شده است؟
مصرف الکل بهطور قابل توجهی افزایش یافته است، اما به دلیل نداشتن آمار رسمی نمیتوانم با قطعیت بگویم که چند درصد افزایش یافته است.
زنان سریعتر از مردان به الکل وابسته میشوند
دلایل گرایش فزاینده زنان به مصرف الکل چه میتواند باشد؟
تغییرات فرهنگی و اجتماعی در سطح زنان نقش بسیار مهمی دارد. در سالهای اخیر، تمایل به برابری جنسیتی افزایش یافته و متأسفانه بخشی از این تغییر رویکرد به سمت رفتارهای پرخطر، از جمله مصرف مشروبات الکلی رفته است. قبح مصرف الکل و سیگار در میان زنان بهتدریج کاهش یافته است. همچنین، زنان از لحاظ فیزیولوژیکی سریعتر از مردان به الکل وابسته میشوند که این موضوع خطر اعتیاد را در میان آنان دو چندان میسازد.
ترک الکل نهتنها ساده نیست، بلکه بسیار سخت است
برخی بر این باورند که مصرف الکل بر خلاف تریاک، آسیبهای متفاوت اما جدیتری به بدن و روان میزند و تأثیر آن صرفاً بر فرد نیست بلکه بر خانواده و جامعه نیز باقی میگذارد. آیا با این نظریه موافقید؟
آسیبهای ناشی از الکل بسیار جدی هستند. تقریباً تمامی ارگانهای بدن را تحت تأثیر قرار میدهند. الکل به مغز و قلب آسیبهای بزرگی وارد میکند و خطر سکته قلبی و مغزی را افزایش میدهد، همچنین میتواند باعث اختلالات کبدی شود و حتی بهعنوان عاملی برای بروز سرطان شناخته میشود. علاوه بر آسیبهای جسمی، الکل بر رفتار فرد نیز اثر میگذارد و ممکن است منجر به رفتارهای پرخطر، پرخاشگری، افسردگی و مشکلات خانوادگی شود.
آیا ترک الکل سادهتر از ترک مواد مخدر است؟
خیر، ترک الکل برخلاف آنچه که گفته میشود، ساده نیست و واقعیت این است که بسیار سخت است. بیمار الکلی حتماً به درمانهای شدید نیاز دارد.
چرا؟ مگر الکل هم مانند تریاک در خون اثر میگذارد؟
زیرا قطع ناگهانی مصرف الکل میتواند منجر به بروز توهم، هذیان، تشنج و مشکلات جدی جسمی شود. در حالی که چنین عوارضی در ترک تریاک وجود ندارد. بیمار الکلی باید بهطور خاص تحت نظر پزشک و درمان تخصصی قرار گیرد.
سکوت آسیبزای مدارس در مورد خطرات مواد مخدر و الکل
برخی معتقدند که مشکل اصلی در این زمینه به نبود سیاستهای پیشگیرانه و نظارت مؤثر باز میگردد. آیا شما با این اظهارات موافقید؟
نه بهطور کامل. بخشی از موضوع به تغییرات اجتماعی و فرهنگی جامعه برمیگردد. ما آمار دقیقی برای ارزیابی سطح نظارت در دست نداریم. همچنین برخی از تغییرات در زمینه اعتیاد طبیعی و ناشی از گذر زمان هستند. در ایران، بهدلیل مذهبی بودن جامعه، مصرف الکل بیشتر به چشم میآید، اما مصرف سیگار و شیشه نیز در حال افزایش است. از سوی دیگر، مسائلی مانند آموزش پیشگیرانه هنوز در کشور ما تابو محسوب میشوند. در مدارس درباره خطرات مواد مخدر یا مشروبات هیچ صحبتی نمیشود و این سکوت بهشدت آسیبزا است.
با توجه به موضوعات مطرح شده، آیا پروتکل مشخصی برای ترک الکل در کشور وجود دارد؟
متأسفانه خیر. ما حدود چهار تا پنج سال در حال تدوین پروتکل ترک الکل هستیم و در حال حاضر هیچ کلینیک رسمی برای ترک الکل در کشور وجود ندارد، در حالی که تعداد بیماران الکلی در حال افزایش است.
در چه زمانی از سال، موارد مسمومیت ناشی از الکل به اوج میرسد؟
معمولاً در ایام تفریح، مانند تعطیلات نوروز، موارد مسمومیت بهطور چشمگیری افزایش مییابد.
در ایران هیچ مشروب خالصی وجود ندارد
در بسیاری از کشورها مصرف مشروبات الکلی قانونی است، اما مشکل ما به نظر به وجود مشروبات تقلبی مربوط میشود. نقش فروشندگان متخلف در این مسمومیتها تا چه اندازه جدی است؟
بسیار قابل توجه است. دقیقاً میتوان گفت که در ایران هیچ مشروب خالصی وجود ندارد. حتی بطریهای پلمبشده هم تقلبی هستند و در کارگاههای زیرزمینی تولید شدهاند.
بسیاری از این مشروبات حاوی داروهای خوابآور و مخدر هستند که در آزمایشها تمام تستها را مثبت نشان میدهند. مسئله مهمتر این است که الکلهای صنعتی یا متانول میتواند باعث نابینایی و حتی مرگ شود. این نوع مسمومیتها گاهاً عوارض مغزی و جسمی غیرقابل جبران به همراه دارند.
مصرف مرگبار اتانول
با توجه به این بازار تقلبی مشروبات الکلی، برخی افراد مصرف اتانول را برتر از مشروبات زیرپلهای میدانند. آیا مصرف اتانول نیز میتواند باعث مسمومیت شود؟
بله، مصرف اتانول هم در دوزهای بالا میتواند منجر به مسمومیت و حتی مرگ شود. در حقیقت، اتانول همانطور که در ترکیبات مشروبات الکلی وجود دارد، نمیتوان گفت نوع دارویی آن بیخطر است.
علاوه بر این، اتانولهایی که در داروخانهها موجود است، معمولاً دارای ترکیبات دیگری نیز میباشند. در حقیقت، هر کسی که در دنیا مشروب مینوشد، در حال مصرف اتانول است و وقتی از مشروب صحبت میکنیم، مقصود همان اتانول است که به میزانهای مختلف مصرف میشود. این دیدگاه که تصورات متفاوتی درباره آن وجود دارد و نمیتوان گفت که فرقی دارد، عملاً همان اتانول است.
هر شب شاهد دو بیمار مسموم با اتانول هستیم
با توجه به عدم وجود آمار دقیق، شما در مرکز درمانی خودتان بهطور متوسط در ماه یا هفته چند مورد مسمومیت ناشی از مصرف الکل دارید؟
من آماری دقیق ندارم، اما بهطور متوسط هر شب یک یا دو بیمار با مسمومیت اتانول داریم و در طول ماه نیز چند مورد مسمومیت با متانول را مشاهده میکنیم. برخی بیماران به خاطر وجود داروهای مخدر در ترکیب مشروبات، دچار عوارض شدیدی شدهاند.
۲۱۲
“`
